Jak staliśmy się społeczeństwem cyfrowym?

Nasza cywilizacja nie od razu stała się cyfrowa. Zanim powstał internet, ludzkość przeszła przez trzy wielkie etapy rozwoju:

RDNTQVFNTJDLB

Infografika przedstawia trzy etapy rozwoju społeczeństw ułożone poziomo i połączone strzałkami symbolizującymi postęp. Po lewej stronie znajduje się zielony blok z napisem „Społeczeństwo agrarne” i ilustracją rolnika z widłami na tle pól uprawnych – fundamentem jest ziemia i praca rąk. W środku widoczny jest szary blok z napisem „Społeczeństwo industrialne”, przedstawiający fabrykę z kominami, koło zębate i lokomotywę – fundamentem są maszyny, fabryki, węgiel i stal. Po prawej stronie znajduje się niebieski blok z napisem „Społeczeństwo informacyjne”, z ilustracją komputera, chmury i symbolu Wi‑Fi – fundamentem są dane, wiedza i sieci cyfrowe.

Kiedy ponad 50% pracujących w kraju zajmuje się tworzeniem, przesyłaniem i przetwarzaniem informacji wtedy powstaje społeczeństwo informacyjne. W takim świecie rodzi się czwarty sektor gospodarki czyli sektor informacyjny. Jego sercem jest telekomunikacja komputerowa, a informacja staje się tanim, powszechnym towarem i głównym silnikiem rozwoju całego świata.

Cechy społeczeństwa informacyjnego

Współczesne społeczeństwo informacyjne opiera się na wolności i technologii. Najważniejsze cechy, po których można je rozpoznać, to:

• szybki rozwój bankowości, cyberbezpieczeństwa, IT oraz badań naukowych (B+R),

• społeczeństwo otwarte i demokratyczne gdzie, rządy są stale oceniane przez obywateli w sieci, a prawa jednostki i wolność słowa są najwyższą wartością,

• powszechna cyfryzacja, która skutkuje tym, że niemal każdy ma dostęp do smartfona, komputera i szybkiego internetu, a wysoki poziom edukacji pozwala ludziom sprawnie filtrować i analizować docierające do nich wiadomości.

R88BX7QSXMLXS

Schemat przedstawia skutki kształtowania się społeczeństwa informacyjnego. Do pozytywnych skutków tego zjawiska należy: rozwój cywilizacyjny, rozwój sprzętu i technologii informacyjno‑komunikacyjnych, kontakt z nieograniczoną liczbą ludzi na całym świecie, niskie koszty rozmów telefonicznych i wideokonferencji, łatwy kontakt z urzędami oraz podmiotami gospodarczymi, e‑handel i e‑learning umożliwiający zaoszczędzenie czasu, łatwy i szybki dostęp do informacji, kultury i rozrywki, łatwy dostęp do usług zdrowotnych. Do skutków negatywnych należy: rezygnacja z kontaktu bezpośredniego na rzecz internetowego, powstanie uzależnienia od internetu, łatwy dostęp do nieodpowiednich treści, łamanie praw autorskich, pozyskiwanie danych klientów w celu prowadzenia natarczywego marketingu, zdobywanie prywatnych danych i informacji przez firmy, państwa, przesyt informacji powodujący trudności z ich weryfikacją, możliwość podziału społeczeństwa na skutek sprzecznych informacji, powstanie cyberprzestępczości, między innymi wady wzroku, postawy, otyłość, spowodowane długotrwałym użytkowaniem komputera.

Rozwój zrównoważony w społeczeństwie informacyjnym

Połączenie społeczeństwa informacyjnego i rozwoju zrównoważonego tworzy fundament gospodarki opartej na wiedzy, która jest innowacyjna, efektywna i przyjazna dla środowiska oraz ludzi. W Polsce przykłady takich działań obejmują:

• Smart cities takie jak Warszawa czy Wrocław, gdzie technologie cyfrowe monitorują zużycie energii i zarządzają ruchem, redukując emisję COIndeks dolny 2₂ i poprawiając komfort życia mieszkańców.

• Inicjatywy cyfrowej edukacji, dostępnej dla szerokiego grona odbiorców, które zwiększają umiejętności cyfrowe oraz świadomość ekologiczną obywateli.

• Wdrażanie systemów zarządzania zasobami wodnymi oparte na inteligentnych technologiach w rolnictwie (np. system AGREUS®), które optymalizują zużycie wody i minimalizują jej marnotrawstwo.

• Projekty wdrażające sztuczną inteligencję w służbie zdrowia, takie jak cyfrowe platformy wspierające zdrowie psychiczne czy diagnostykę chorób, co zwiększa dostęp do opieki i jej jakość przy niższych kosztach.

• Programy rządowe promujące innowacje i finansujące badania naukowe, które stymulują rozwój nowych technologii o niskim wpływie na środowisko i wysokiej wartości dodanej ekonomicznej.

Zagrożenia XXI wieku

 Życie w trybie „online” to nie tylko ułatwienia. Społeczeństwo informacyjne niesie za sobą zupełnie nowe, poważne niebezpieczeństwa, które dotykają nas każdego dnia.

• Wykluczenie cyfrowe (Digital Divide). To jedno z największych wyzwań współczesnej geografii społecznej. Pojawia się, gdy część społeczeństwa (ze względu na wiek, brak pieniędzy lub brak infrastruktury, np. w uboższych regionach świata) nie ma dostępu do internetu lub nie potrafi z niego korzystać.

• Bańki informacyjnebańka informacyjnaBańki informacyjne (Filter Bubbles). Algorytmy mediów społecznościowych podsuwają nam wyłącznie takie treści i opinie, które są zgodne z naszymi poglądami. W efekcie zamykamy się w „bańce”, tracimy kontakt z odmiennym punktem widzenia i stajemy się podatni na manipulację.

• Fake newsy i dezinformacja, w zalewie milionów danych niezwykle łatwo rozprzestrzeniają się kłamstwa, fałszywe wiadomości i zmanipulowane obrazy, które mogą destabilizować sytuację polityczną i społeczną.

• Uzależnienie i przebodźcowanie: Nadmierne korzystanie ze smartfonów i ciągła chęć bycia na bieżąco (FOMO) prowadzą do zmęczenia informacyjnego, problemów ze skupieniem uwagi i kłopotów ze zdrowiem psychicznym.