Położenie Polski

Polska położona jest na półkuli północnej oraz wschodniej. Terytorium naszego kraju znajduje się w środkowej części Europy. Pod wieloma względami położenie to jest swoistym „łącznikiem” między zachodnią i wschodnią oraz północną i południową częścią kontynentu. Widoczne jest to nie tylko w kwestiach kulturowo‑społecznych, ale również przyrodniczych.

Polska leży w środkowej Europie, między Morzem Bałtyckim na północy oraz Karpatami i Sudetami na południu. Lądowa część kraju zajmuje obszar między punktem leżącym w okolicach przylądka Rozewie (54°50$’$N, 18°18$’$E) a położonym w Bieszczadach szczytem Opołonek (49°00$’$N, 22°51$’$E) oraz zakolem Odry na zachód od Cedyni (52°51$’$N, 14°07$’$E) i zakolem Bugu na wschód od Strzyżowa (Zosin - 50°52$’$N, 24°09$$ ’$$E).

Konsekwencje położenia Polski

Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego. Nasze położenie na półkuli północnej niesie za sobą konkretne efekty:

• Słońce zawsze na południu: W każde południe Słońce w Polsce góruje po południowej stronie nieba. Kąt jego padania zmienia się jednak w ciągu roku – najwyższy jest 22 czerwca (przesilenie letnie), a najniższy 22 grudnia (przesilenie zimowe). To decyduje o wyraźnych pór roku.

• Nadmorskie długie dni, górskie długie noce: Latem im dalej na północ, tym dzień jest dłuższy. Dlatego w czerwcu w Jastrzębiej Górze (nad morzem) dzień trwa o około godzinę dłużej niż na szczycie Opołonek (w Bieszczadach). Zimą sytuacja się odwraca.

• Klimat przejściowy: Polska leży na wielkiej nizinie, bez żadnych barier górskich na linii wschód‑zachód. Przez to nad naszym krajem nieustannie ścierają się masy powietrza morskiego (z nad Atlantyku) i kontynentalnego (z głębi Azji). Efekt? Ogromna zmienność pogody z dnia na dzień.

Ciekawostka

Najkrótsza noc w roku (22 czerwca) była jednym ze świąt Słowian w czasach przedchrześcijańskich. Nazywano ją Nocą Kupały. Tej nocy ludzie zbierali się w pobliżu rzek czy jezior. Zwyczajem tego dnia było rozpalanie ognisk, przy których trwały tańce, zabawy i wróżby. W niektórych regionach formą zabawy było przeskakiwanie przez płonące ognisko. Młode dziewczęta plotły z traw i kwiatów wianki, które następnie puszczały z nurtem rzeki. Po rozpowszechnieniu się chrześcijaństwa pogańską Noc Kupały zamieniono na noc świętojańską. Tradycja, już nie w formule religijnej, ale komercyjnej imprezy, organizowana jest przez władze wielu polskich miast.

R17A5PL92BEQN

Obraz przedstawia kobiety i mężczyzn siedzących i stojących przy ognisku nocą nad brzegiem rzeki. Kobiety mają białe bluzki i kolorowe spódnice. Są boso. Po lewej stronie jest rzeka, na niebie jest księżyc w pełni. Księżyc rozświetla niebo.

Ukształtowanie terenu oraz klimat bezpośrednio wpływają na gospodarkę i społeczeństwo:

• Klimat przejściowy i jego skutki dla rolnictwa: Polska leży w strefie Niżu Środkowoeuropejskiego, co oznacza, że na wschodzie i zachodzie kraju nie ma żadnych barier górskich. Dzięki temu nad naszym terytorium swobodnie ścierają się masy powietrza morskiego z kontynentalnym, co powoduje ogromną zmienność pogody z dnia na dzień (tzw. przejściowość klimatyczną). Ta przejściowość bezpośrednio wpływa na przyrodę i rolnictwo – wiele roślin typowych dla Europy Zachodniej ma w Polsce swoje granice występowania. Przykładowo, na chłodniejszym północnym wschodzie kraju (krótszy okres wegetacji i przymrozki) praktycznie nie uprawia się kukurydzy, słonecznika czy winorośli – zamiast nich królują tam odporne na chłód ziemniaki, żyto oraz owies.

• Kraj tranzytowy: Ponieważ w Polsce dominują niziny, budowa dróg i linii kolejowych jest stosunkowo łatwa. Położenie w centrum Europy sprawia, że jesteśmy kluczowym korytarzem transportowym (tranzytem) między wschodem a zachodem kontynentu.

• Okno na świat i turystyka: Dostęp do Morza Bałtyckiego pozwala nam rozwijać transport morski i handel międzynarodowy. Ponadto, pas wybrzeża to jeden z najważniejszych regionów turystycznych kraju. Co roku na bałtyckich plażach wypoczywają tysiące osób, nie tylko z Polski. Strefa wybrzeża jest jednym z najchętniej odwiedzanych regionów turystycznych naszego kraju.

• Dwie strefy czasowe: Polska jest na tyle rozciągnięta z zachodu na wschód  (14°07′ a 24°09′) długości geograficznej wschodniej), że jej terytorium leży na granicy dwóch różnych stref czasowych. Gdybyśmy ściśle trzymali się czasu słonecznego, mieszkańcy Lublina musieliby przestawiać zegarki w stosunku do mieszkańców Szczecina. Aby uniknąć chaosu w transporcie czy urzędach, w całym państwie wprowadzono jeden czas urzędowy(czas środkowoeuropejski). Wciąż stosujemy zmianę czasu na letni (w ostatnią sobotę marca dodajemy jedną godzinę) i zimowy (w ostatnią sobotę października), co pozwala nam lepiej wykorzystać światło słoneczne w ciągu roku.

Pasowość rzeźby Polski

Pod względem fizycznogeograficznym terytorium Polski wykazuje strukturę pasową, będącą konsekwencją budowy geologicznej i historii rozwoju rzeźby, m.in. ruchów górotwórczych i zlodowaceń plejstoceńskich. Niziny, czyli obszary o wysokości bezwzględnej do 300 m n.p.m., występują w północnej i środkowej części kraju i zajmują 91,4% jego powierzchni. Od południowego wschodu sąsiaduje z nimi pas wyżyn z wysokościami bezwzględnymi od 300 do 500 m n.p.m., natomiast wzdłuż południowych krańców Polski przebiegają pasma niskich (500–600 m n.p.m.), średnich (600‑1000 m n.p.m.) i wysokich gór (powyżej 1000 m n.p.m.) oddzielone od pasa wyżyn obniżeniami (kotlinami) podgórskimi.

R1NF9SVS2AJB3

Mapa przedstawia pasowość rzeźby Polski. Niziny występują na północy i w centrum, natomiast obszary górskie i wyżynne na południu. Zaczynając od południa wyróżnia się następujące pasy: gór, kotlin podkarpackich, wyżyn, nizin środkowopolskich, pojezierzy i pobrzeży.

RNQ7RD15SZMZT

Na ilustracji krzywa hipsograficzna. Na osi pionowej oznaczone są wysokości bezwzględne od 0 do 2499 metrów nad poziomem morza. Na osi poziomej oznaczony jest procentowy udział wyróżnionych terenów w powierzchni ogólnej Polski. Pod środku na białym tle napis: "krzywa hipsograficzna dla obszaru Polski". Na wykresie kolorem zielonym oznaczono niziny, żółtym i pomarańczowym – wyżyny, a czerwonym góry. W Polsce najwyższy szczyt wynosi 2499 metrów nad poziomem morza. Tereny położone powyżej 2000 metrów nad poziomem morza stanowią około 0,1%, natomiast od 2000 do 500 metrów nad poziomem morza około 4 % powierzchni Polski. Tereny o wysokości od 500 do 200 metrów nad poziomem morza stanowią około 36% powierzchni Polski, a ta poniżej 200 metrów nad poziomem morza około 60 %. Depresje stanowią około 0,1 %. Jest to dodatkowo zaznaczone strzałką i napisem: "depresja 0,1 procent". Najniższy punkt w Polsce wynosi 1,8 metra poniżej poziomu morza. Średnia wysokość wynosi 173 metrów nad poziomem morza. Została ona zaznaczona czerwoną linią i opisem: "średnia wysokość obszaru Polski 173 metry nad poziomem morza".

Pasowość rzeźby terenu - film edukacyjny

RG1PDLAEEMNMA

Film dotyczący pasowości rzeźby Polski i jej uwarunkowań.

Film dotyczący pasowości rzeźby Polski i jej uwarunkowań.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RG1PDLAEEMNMA

Film dotyczący pasowości rzeźby Polski i jej uwarunkowań.

Geograficzne regiony Polski

Określenia „kraina geograficzna” i „region geograficzny” są niekiedy traktowane jako synonimy, czyli terminy oznaczające to samo. Nie jest to dużym błędem, ponieważ według definicji zarówno kraina, jak i region to wydzielony obszar o charakterystycznych cechach fizycznogeograficznych, mający jednorodne pochodzenie. Kraina zazwyczaj jest większa od regionu i to może być podstawowa różnica między tymi jednostkami.

Istnieje wiele klasyfikacji i podziałów regionalnych obszaru Polski. Najważniejszym kryterium jest na ogół ukształtowanie powierzchni. Rozmieszczenie gór, wyżyn i nizin ściśle wiąże się z budową geologiczną. Rzeźbę terenu kształtowały różnorodne procesy mające związek z warunkami klimatycznymi, np. temperaturą, wiatrami, opadami. Klimat wpłynął też na rozmieszczenie wód powierzchniowych (rzeki, jeziora) i podziemnych oraz zadecydował o ich zasobności. Wymienione warunki naturalne przyczyniły się do rozwoju określonego świata roślinnego i zwierzęcego. Wszystko to razem miało wpływ na wykształcenie się określonych gleb. A na koniec przyszedł człowiek, który na różne sposoby zaczął wykorzystać i przekształcać środowisko przyrodnicze.

Dokonując regionalizacjiregionalizacjaregionalizacji geograficznej, należy uwzględniać wszystkie wyżej wymienione czynniki.

W Polsce najbardziej rozpowszechniony jest opracowany przez prof. Jerzego KondrackiegoJerzy KondrackiJerzego Kondrackiego podział z 1955 roku.

Wydzielił on w Europie cztery regiony fizycznogeograficzne: Europę Północną, Europę Południową, Europę Wschodnią i Europę Zachodnią. Według autora większość Polski należy do Europy Zachodniej (megaregion Pozaalpejska Europa Zachodnia i Region Karpacki) i częściowo Europy Wschodniej (megaregion Niż Wschodnioeuropejski).

Nazwy regionów zostały wprowadzone do oficjalnego wydawnictwa Nazwy geograficzne Rzeczpospolitej Polskiej z 1991 roku przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych przy Urzędzie Rady Ministrów.