Klimat jest to charakterystyczny dla danego obszaru (miejscowości, regionu, państwa itp.) układ stanów pogody, powtarzający się w cyklu rocznym. Składniki klimatu są identyczne jak składniki pogody. Podstawowymi elementami (składnikami) klimatu są: temperatura, wilgotność powietrza, zachmurzenie, nasłonecznienie, opady, ciśnienie atmosferyczne, kierunki i prędkość wiatru.

Klimat określany jest na podstawie obserwacji pogody dla danego regionu, a pomiary powinny być dokonywane przez przynajmniej 30 lat. Klimat na Ziemi kształtują trzy podstawowe procesy klimatotwórcze: obieg ciepła, obieg wody i krążenie powietrza, a także czynniki geograficzne: układ lądów i oceanów, wysokość bezwzględna. Klimat jest jednym z czynników ekologicznych ściśle powiązanych z występowaniem i życiem organizmów.

Scharakteryzowanie klimatu danego obszaru wymaga opisania głównych jego składników. Najważniejszymi elementami każdego klimatu są: średnia temperatura powietrza i sumy opadów atmosferycznych. Drugorzędne znaczenie mają wiatry, zachmurzenie, ciśnienie atmosferyczne, wilgotność powietrza, występowanie burz, mgieł czy innych zjawisk pogodowych.

Czynniki kształtujące klimat w Polsce

Zarówno w Polsce, jak i na całym świecie klimat jest kształtowany przez szereg różnych czynników:

• szerokość geograficzna, która wpływa na  ilość energii promieniowania słonecznego docierającej do powierzchni terenu, zależna od szerokości geograficznej – Polska leży w przybliżeniu między 49°N a 55°N, a zatem do terenu kraju dociera umiarkowana ilość energii słonecznej.  Położenie Polski w umiarkowanych szerokościach geograficznych bezpośrednio wpływa na ilość energii słonecznej docierającej w ciągu roku do powierzchni ziemi. Długość dnia w Polsce waha się od 7,1 h (23 grudnia) do 17,3 h (23 czerwca);

• odległość od zbiorników morskich -  Polska leży w środkowej części Europy, między Oceanem Atlantyckim a Azją; takie położenie wpływa na to, że klimat naszego kraju ma cechy przejściowe między klimatem morskim występującym na zachodzie Europy a klimatem kontynentalnym charakterystycznym dla wschodniej części kontynentu;

• wpływ ciepłych prądów morskich - zachodnie wybrzeża Europy opływają ciepły Prąd Północnoatlantycki i Prąd Norweski stanowiący jego odgałęzienie; dzięki temu klimat zachodniej części Europy jest znacznie cieplejszy i bardziej wilgotny niż innych obszarów położonych w zbliżonych szerokościach geograficznych, co dodatkowo zwiększa różnice klimatyczne między zachodnią i wschodnią częścią Europy;

• położenie nad Morzem Bałtyckim, które podobnie jak Ocean Atlantycki wpływa łagodząco na klimat, choć wpływ ten ma znacznie mniejszy zasięg przestrzenny, ograniczony do kilkudziesięciu kilometrów od brzegu;

• ukształtowanie powierzchni terenu od którego zależy m.in. rozkład opadów i wartości temperatury powietrza – występujący w Polsce pasowy układ rzeźby terenu (zwłaszcza równoleżnikowy przebieg Karpat i Sudetów stanowiących barierę dla napływu mas powietrza);

• pokrycie terenu, w zależności od tego czy jest to teren zabudowany czy np. las zmieniają się np. amplituda temperatur czy wilgotność powietrza;

• kierunek przemieszczania się mas powietrza uwarunkowany rozmieszczeniem ośrodków barycznych (ruch powietrza następuje od wyżu do niżu) – nad Polskę napływają głównie masy powietrzamasy powietrzamasy powietrza z zachodu i ze wschodu, udział mas powietrza napływających z południa i północy jest znacznie mniejszy; masy mają różne właściwości, więc  w naszym kraju często się zmienia.

Główne cechy klimatu Polski:

• Duża zmienność pogody - z dnia na dzień oraz z roku na rok (tzn. jeden rok może być upalny z suchym latem, a kolejny z chłodnym i deszczowym latem).

• Długość trwania poszczególnych termicznych pór roku w Polsce jest zróżnicowana regionalnie. Zmiany klimatyczne sprawiają, że tradycyjny podział na pory roku stopniowo zanika, a zamiast przewidywalnych sezonów coraz częściej doświadczamy ekstremalnych i niespodziewanych zmian pogodowych. Coraz trudniej określić, kiedy kończy się jedna pora roku, a zaczyna kolejna, bo pogoda staje się chaotyczna i nieprzewidywalna.

• Przewaga wpływów wilgotnego powietrza morskiego na północy i zachodzie (mniejsze roczne amplitudy temperatur - klimat łagodniejszy) oraz przewaga wpływów suchego powietrza kontynentalnego na wschodzie (większe roczne amplitudy temperatur - klimat ostrzejszy). Izotermy średnich rocznych amplitud temperatur powietrza mają w naszym kraju układ zbliżony do południkowego. Najniższe wartości występują na południu. W wyższych partiach Sudetów i Karpat izotermy roczne spadają poniżej 17°C, co wynika z niskiej temperatury w czasie lata. Na pobrzeżu nad Morzem Bałtyckim izotermy spadają poniżej 18°C (około 17,5°C nad samym morzem), co wynika z ocieplającego wpływu Bałtyku w zimie i ochładzającego w lecie. Najwyższe wartości występują na wschodzie kraju - około 22,5°C. Wpływ na to ma „kontynentalizm” klimatu. Izoamplituda 20°C oddziela strefę oddziaływania klimatu morskiego od klimatu kontynentalnego - w przypadku Polski przebiega południkowo niemal przez środek kraju.

• Średnia roczna suma opadów atmosferycznych w wysokości około 600 mm (poza górami). Miesięczne sumy opadów wahają się od 32 do 104 mm. Liczba dni z opadem atmosferycznym wynosi 160 w ciągu roku (średnio około 13 w miesiącu) – dużą część stanowią opady frontalne. Na te dane wpływają zmiany klimatu, które zaburzają częstotliwość i wielkość opadów.

• Przewaga opadów latem - miesięczne sumy opadu w porze letniej są większe niż w zimowej, co wynika z występowania obfitych letnich opadów konwekcyjnych (letnie burze). Miesiącem o najwyższych opadach jest zwykle lipiec, jedynie w górach jest nim głównie czerwiec.

• Zróżnicowanie ilości opadów w układzie przestrzennym - w obrębie nizin opady plasują się poniżej średniej krajowej. Najwyższe na obszarze górskim.

• Małe usłonecznienieusłonecznienieusłonecznienie - średnie roczne sumy usłonecznienia wynoszą: od 1400 godzin (3,8 h na dobę) w Sudetach i na południowym zachodzie (minimalne wartości występują w okolicach Katowic – poniżej 1400 godzin), 1600 godzin (4,4 h na dobę) w środkowej Polsce (w Warszawie) i Pobrzeżu Bałtyckim, do prawie 1700 godzin (4,7 na dobę) we wschodniej Polsce – zaznacza się tu wpływ „kontynentalizmu”. Na Pobrzeżu Koszalińskim (szczególnie w okolicach Łeby) i Gdańskim dni w lecie są najdłuższe. Największe dobowe wartości usłonecznienia występują w czerwcu (we wschodniej części Niziny Mazowieckiej i na Nizinie Podlaskiej przekraczają one 8 godzin, zaś w Sudetach nie przekraczają 6 godzin). Najmniejsze dobowe wartości usłonecznienia obserwujemy w grudniu (dni są wtedy najkrótsze). Szczególnie niskie wartości usłonecznienia w zimie występują w północno‑wschodniej Polsce (jedynie 0,5 godziny na dobę).

  R1PJ9ULXDZM36

  Mapa Polski przedstawia średnie roczne sumy usłonecznienia. Na śląsku występuje 1300 godzin. W rejonie Sudetów 1400 godzin. W pasie od zachodu przez Karpaty 1500 godzin. W pasie od pojezierzy na zachodzie kraju do Lubelszczyzny 1600 godzin z wyjątkiem środka Polski, gdzie występuje 1500 i 1600 godzin. W pasie obejmującym Gdańsk i wschód kraju występuje ponad 1600 godzin. Na Podlasiu występuje 1600 godzin, a w okolicach Suwałk 1500 godzin.

  

• Duże zachmurzenie - średnie roczne zachmurzenie w skali 0‑10 wynosi aż 6,6 (w skali 0‑8 około 5,1). Największe zachmurzenie występuje w grudniu (wynosi 7,9), zaś najmniejsze - we wrześniu (wynosi 5,7). Największe zachmurzenie obserwujemy w północno‑wschodniej Polsce oraz w obrębie wysokich gór (około 7,0). Liczba dni pochmurnych wynosi około 155 w roku (czyli prawie 40%). Najwięcej jest ich w grudniu (około 9 dni), zaś najmniej w sierpniu (około 7 dni). Liczba dni pogodnych wynosi tylko 45 (czyli ok. 11%). Najwięcej jest ich w marcu (około 5 dni), zaś najmniej - w listopadzie (około 2 dni).

• Występowanie wiatrów lokalnych – halnego w górach i bryzy nad morzem.

• Przewaga wiatrów zachodnich.

• Zróżnicowanie trwania okresu wegetacyjnegookres wegetacyjnyokresu wegetacyjnego - na zachodzie najdłuższy w górach najkrótszy.

Przejściowość klimatu

Polska znajduje się w strefie przejściowej klimatu umiarkowanego ciepłego. Przejściowość spowodowana jest ścieraniem się mas o różnej temperaturze i wilgotności powietrza, nacierających z zachodu znad Oceanu Atlantyckiego oraz ze wschodu z kontynentu azjatyckiego.

Najczęściej napływającą masą powietrza do Polski jest powietrze polarne morskie, które wędruje od północnego zachodu i zachodu, główną przyczyną jego napływu jest przemieszczanie się Niżu Islandzkiego znad Atlantyku ku wschodowi. Drugą co do częstości napływu masą jest powietrze polarne kontynentalne, które kształtuje się na obszarze kontynentu azjatyckiego, doprowadza ona suche powietrze znad wschodniej części Europy i z Azji.

Nad obszar Polski napływają jeszcze masy powietrza arktycznego. Masy powietrza arktycznego, morskiego tworzą się w strefie okołobiegunowej nad powierzchnią oceanu i przemieszcza się nad obszar Polski z północy, znad Oceanu Arktycznego. Masy powietrza arktycznego kontynentalnego napływają nad Polskę z obszarów okołobiegunowych pokrytych lodem, najczęściej napływają z północnego wschodu.

Najrzadziej nad Polską stacjonuje powietrze zwrotnikowe. Masy powietrza zwrotnikowego, morskiego napływają do Polski z południowego zachodu, znad ciepłych wód Oceanu Atlantyckiego z okolicy zwrotnika Raka. Powietrze zwrotnikowe, kontynentalne napływa nad Polskę z południa, z obszaru Północnej Afryki i Półwyspu Arabskiego.

Nad obszar Polski docierają następujące masy powietrza przynoszące konkretne konsekwencje:

R1CQVURMP3ACF

Mapa obrazuje masy powietrza napływające nad terytorium Polski. Na mapie oznaczono kolorem czarnym kontur kraju z wnętrzem koloru szarego. Od północy w stronę Polski jest skierowana czerwona, duża strzałka z napisem: powietrze arktyczne (4‑10% dni w ciągu roku), od wschodu strzałka z napisem: powietrze polarne kontynentalne (30‑40% dni w roku), od południowego wschodu strzałka z napisem: powietrze zwrotnikowe kontynentalne (1% dni w ciągu roku), od południowego zachodu strzałka z napisem: powietrze zwrotnikowe morskie (1% dni w ciągu roku), a od zachodu strzałka z napisem: powietrze polarne morskie (45‑60% dni w roku).

Temperatura powietrza

Średnia roczna temperatura powietrza w Polsce wynosi od ok. 6 do ok. 8,5°C. Wyjątkiem są obszary górskie – na Kasprowym Wierchu średnia roczna temperatura powietrza wynosi ok. 0°C – oraz obszar nadmorski – ponad 9°C.

RCDB1H71UJAAS

Mapa Polski pokazuje średnią roczną temperaturę powietrza w Polsce w latach 1991–2020. Południowy, niewielki kraniec Polski z Kasprowym Wierchem oraz południowo wschodni kraniec ze Śnieżką ma średnią roczną temperaturę ok. 5 stopni Celsjusza. W pasie na północnym wschodzie od Kętrzyna po Terespol średnia roczna temperatura wynosi 7 stopni Celsjusza. W kolejnym, ukośnie przebiegającym pasie od Bielska – Białej po Kołobrzeg średnia temperatura wynosi 8 stopni Celsjusza, a od centrum Polski do południowo‑zachodniej granicy średnia roczna temperatura wynosi 9 stopni Celsjusza. Tylko obszar sąsiadujący z Jelenią Górą i Kłodzkiem ma średnią roczną temperaturę od 7 do 8 stopni Celsjusza.

RHRKU17UNJXV6

Mapa Polski przedstawia średnią roczną temperaturę powietrza w roku 2024 według danych IMGW. Kolorystyka mapy pokazuje przedziały temperatury: od zielonego (najchłodniejsze obszary, 6–7°C) przez żółcie i pomarańcze (8–11°C) po najcieplejsze odcienie (do 12°C). Najniższe średnie temperatury występują w południowych rejonach górskich (okolice Śnieżki, Zakopanego, Kasprowego Wierchu, Leska), a najwyższe na pozostałym obszarze kraju, zwłaszcza w centrum i na zachodzie. Na mapie zaznaczono granice województw, większe miasta, główne rzeki i jeziora. W lewym dolnym rogu znajduje się legenda z przedziałami temperatur i skalą w kilometrach.

Zima w Polsce: podział na Zachód i Wschód

Zimą układ temperatur w Polsce przypomina pionowe pasy (mapa dzieli się na ciepły zachód i zimny wschód):

• Ciepły zachód: Im bliżej Oceanu Atlantyckiego, tym zimy są łagodniejsze.

• Kontynentalizm: Na Suwalszczyźnie występuje też największa w Polsce różnica temperatur między latem a zimą (ponad 23°C). To typowa cecha klimatu kontynentalnego.

• Biegun zimna: Najzimniejszym obszarem (poza górami) jest Pojezierze Suwalskie. Często dociera tam mroźne powietrze z głębi kontynentu (z Rosji) oraz znad Arktyki.

Lato w Polsce: podział na Północ i Południe

Latem układ temperatur się zmienia i przypomina pasy poziome (temperatura zależy głównie od tego, jak wysoko Słońce świeci nad horyzontem):

• Najcieplejszy region: Najwyższe temperatury notuje się na południowym zachodzie, a konkretnie na Nizinie Śląskiej, gdzie dociera łagodne powietrze morskie.

• Chłodniejsza północ: Na pojezierzach (Mazurskim i Pomorskim) latem jest chłodniej, ponieważ teren jest tam wyższy i pofałdowany.

• Efekt klimatyzatora: Nad samym Bałtykiem działa „morski klimatyzator” – w lecie morze chłodzi wybrzeże, a w zimie oddaje ciepło i je ogrzewa.

Temperatura w górach, czyli zasada 0,6°C

Wielkim błędem byłoby szukanie upałów w Tatrach czy Karkonoszach. W meteorologii obowiązuje sztywna zasada fizyczna, którą warto zapamiętać: wraz ze wzrostem wysokości temperatura powietrza regularnie spada  o 0,6°C na każde 100 metrów.

R1JT7O2SX8NCX

Mapa Polski ilustruje anomalie średnich rocznych wartości temperatury powietrza w 2024 roku względem okresu referencyjnego 1991–2020. Cały obszar kraju oznaczony jest odcieniami jasnobrązowego, co wskazuje na dodatnią anomalię temperatury w przedziale od 2,0 do 2,5°C powyżej średniej z lat 1991–2020. Na mapie widoczne są granice województw, większe miasta oraz wybrane rzeki i jeziora. W lewym dolnym rogu umieszczono legendę z wartościami anomalii i skalą w kilometrach

Opady atmosferyczne

Na wysokość i zmienność opadów atmosferycznych największy wpływ ma działalność cyklonalna w rejonie Europy Zachodniej. Średnia roczna suma opadów w Polsce wynosi około 600 mm Oznacza to, że gdyby woda z całego roku nie wsiąkała i nie parowała, utworzyłaby na powierzchni ziemi warstwę o grubości 60 cm. Ilość deszczu i śniegu zmienia się jednak diametralnie w zależności od regionu i pory roku.

W Polsce rozkład opadów w ciągu roku jest bardzo nierówny. Najwięcej opadów przypada na półrocze letnie. W lipcu spada średnio 2–3 razy więcejwody niż w miesiącach zimowych. W Karpatach letnie opady potrafią być nawet 4 razy wyższe niż zimowe, co często prowadzi do lokalnych podtopień.

RBFB6MO2PGFJZ

Mapa Polski przedstawia anomalie rocznych sum opadów atmosferycznych w roku 2024 względem okresu referencyjnego 1991–2020. Kolor niebieski oznacza obszary z wyższymi niż przeciętne sumami opadów (anomalie dodatnie, 110–120% normy), a kolor pomarańczowy – obszary z niższymi niż zwykle sumami opadów (anomalie ujemne, 80–90% normy). Największe dodatnie anomalie występują w zachodniej i środkowej Polsce (okolice Gorzowa Wielkopolskiego, Leszna, Kalisza), natomiast ujemne – na północnym wschodzie (okolice Białegostoku) i południowym wschodzie kraju. Na mapie zaznaczono granice województw, większe miasta, główne rzeki oraz izolinie 100% (norma opadów). W lewym dolnym rogu znajduje się legenda z przedziałami procentowymi i skalą w kilometrach.

Mapa opadów Polski przypomina układ trzech wyraźnych stref:

• Najmniej opadów (poniżej 500 mm): Centrum kraju (Kujawy, Wielkopolska, Mazowsze). Są to tereny płaskie, na których brakuje wzniesień mogących zatrzymać chmury. Kujawy i wschodnia Wielkopolska to najsuchsze miejsca w Polsce – w suchych latach spada tam zaledwie 300 mm wody.

• Średnie opady (600‑700 mm): Pojezierza i Wyżyny. Wzniesienia Pojezierza Pomorskiego i Mazurskiego oraz pas wyżyn na południu stanowią barierę dla wilgotnego powietrza znad oceanu, co wymusza powstawanie chmur i deszczu.

• Najwyższe opady (800‑2000 mm): Góry (Sudety i Karpaty). Im wyżej nad poziomem morza i im bardziej stromy stok, tym opadów jest więcej. Chmury niesione wiatrem uderzają w pasma górskie i skraplają się, zanim przejdą dalej.

Cień opadowycień opadowyCień opadowy to zjawisko, które tłumaczy, dlaczego na Kujawach lub w Kotlinie Sandomierskiej jest tak sucho. Kiedy wilgotne powietrze napotyka wzgórza (np. Pojezierze Pomorskie lub Góry Świętokrzyskie), unosi się, chłodzi i „wypaduje” po jednej stronie wzniesienia. Po drugiej stronie gór powietrze jest już suche i opada w dół. 

Fronty atmosferyczne a pogoda

Masy powietrza oddzielone są od siebie frontami atmosferycznymi czyli wąska strefa przejściowa między masami powietrza o różnych właściwościach termodynamicznych. Wyróżniamy fronty zimne, które są obserwowane w Polsce najczęściej, bo aż 125 dni w roku, fronty ciepłe, z którymi mamy do czynienia przez 65 dni w roku, a także fronty zokludowane (około 95 dni w roku).

Poniższa tabela przedstawia warunki pogodowe, które zależą od konkretnych frontów atmosferycznych.

W meteorologii wyróżnia się dwa typy pogody: pogodę antycyklonalną i cyklonalną. Pogodę antycyklonalną kształtuje wyż baryczny. Charakteryzuje się ona niewielkim zachmurzeniem i bezchmurnym niebem, brakiem opadów i słabym wiatrem w ciągu dnia oraz dużymi dobowymi amplitudami temperatury. Takie cechy pogody powodują, że latem jest słonecznie, sucho i gorąco.

Pogodę cyklonalną kształtuje natomiast niż baryczny i cechują ją: duże zachmurzenie, opady i silny wiatr. Powoduje to, że latem jest chłodno, pochmurnie i deszczowo.

R1PSJCOPTJRM8

Lewa strona zatytułowana jest „WYŻ BARYCZNY (Pogoda antycyklonalna)” i ma jasnobłękitne tło. Na górze widnieje duże, żółte słońce z promieniami. Na środku stoi uproszczona postać (ludzik), która ma na sobie bardzo duże, wyraźne, czarne okulary przeciwsłoneczne, a w ręce trzyma różowy napój orzeźwiający ze słomką. Pod rysunkiem znajduje się biała ramka z punktami: bezchmurne niebo, brak opadów, słaby wiatr, latem upał, zimą mróz. Prawa strona zatytułowana jest „NIŻ BARYCZNY (Pogoda cyklonalna)” i ma ciemnoszare tło. Na górze narysowane są gęste, ciemnoszare chmury, spod których padają ukośne, przerywane linie symbolizujące deszcz i silny wiatr. Na środku stoi ten sam ludzik, który trzyma nad sobą duży, otwarty, czerwony parasol chroniący go przed opadami. Pod rysunkiem znajduje się biała ramka z punktami: gęste chmury, opady deszczu/śniegu, silny wiatr, częste zmiany pogody.

Zmiany w czasie

Regularne pomiary instrumentalne na większą skalę na ziemiach polskich rozpoczęły się w XIX w. Dlatego dostępne do analiz serie pomiarowe liczą ok. 140–150 lat. Jest to wystarczający okres, aby móc mówić o istotnych zmianach np. temperatury powietrza. Średnio w Polsce temperatura powietrza wzrasta o ok. 0,1°C na 10 lat. Jest to wzrost istotny statystycznie (tzn. taki, który jest wyraźny i silny). Taką tendencję można obserwować na obszarze całej Europy.

R1Q7L18AGGDD8

Wykres przedstawia przebieg temperatury powietrza w Toruniu w okresie od 1871 do 2010 roku. Na osi x oznaczono lata od 1870 r. do 2010 r. co 1 lat, na osi y temperaturę od 4 do 10 stopni co 1 stopień Celsjusza. Szarą linią zaznaczono przebieg średniej temperatury powietrza w Toruniu w latach 1871 – 2010 – jest to szereg ujednolicony. Jest to nieregularna linia, która raz biegnie w dół, raz w górę, co ukazuje zmienność i cykliczność temperatury. Najmniejsza średnia odnotowana temperatura to około 5 stopni w 1871 roku, najwyższa z kolei to ponad 9 pod koniec lat 90 dwudziestego wieku. Czarna, prosta linia obrazuje trend średniej temperatury powietrza w Toruniu w latach 1871 – 2010. Linia ta wznosi się od 1871 roku od wartości 7 stopni i kończy w 2010 stopniowo na wartości 8 stopni Celsjusza. Czerwoną linią zaznaczona jest średnia krocząca co 10 lat. W latach 70 dziewiętnastego wieku wynosiła ona ponad 7 stopni, stopniowo rosła i w połowie dwudziestego wieku dochodziła do 8 stopni Celsjusza, a pod koniec tego wieku wartość tą przekroczyła, po roku dwutysięcznym wartość ta zaczęła dochodzić do 9 stopni Celsjusza. Z kolei kolor zielony to średnia krocząca co 20 lat. Wystartowała ona z podobnego poziomu co średnia krocząca co 10 lat. Dopiero na początku lat 90 przekroczyła wartość 8 stopni i trzyma tę wartość do dziś.

Wzrost ten jest jeszcze bardziej widoczny, kiedy rozpatrujemy anomalie względem średniej z całego okresu pomiarowego danej stacji. Anomalie pokazują, o ile od średniej różnią się wartości zmierzone w poszczególnych latach.

R14CTV9FHFTGR

Wykres słupkowy przedstawia przebieg anomalii temperatury powietrza w Toruniu w okresie 1871 – 2010. Na osi x oznaczone są lata w wyżej wymienionym zakresie co 10 lat, na osi y temperatura od -4 do 3 stopni Celsjusza co 1 stopień. Kolorem przedstawione są na nim odchylenia od standardowej temperatury na plusie oraz poniżej zera. Temperatura w granicach normy jest oznaczona kolorem niebieskim – jest ich więcej niż 1%. Wyjątkowo chłodne lato zdarzyło się raz w roku 1871. Anomalia temperaturowe wynosiły wtedy prawie -3 stopnie Celsjusza. Kolorem zielonym oznaczono bardzo chłodne lata – jest ich więcej niż 5%. Zdarzały się one dwa razy w latach 70 dziewiętnastego wieku, raz po roku 1900, raz przed rokiem 1920, raz przed rokiem 1930, dwa razy z rzędu po 1940 roku oraz raz w latach 50, 60 oraz 80 dwudziestego stulecia. Anomalia temperatury wtedy osiągały wartość od -1 do -2 stopni. Kolorem żółtym oznaczono bardzo ciepłe lata. Anomalia temperaturowe występują w przedziale od +1 do +2 stopni. Takie lato zdarzyło się raz w latach 30 dwudziestego wieku, dwa na przełomie lat 80 i 90 dwudziestego wieku oraz trzy po roku dwutysięcznym. Kolorem czerwonym oznaczono wyjątkowo ciepłe lata – jest ich więcej niż 99%. W powyższym okresie wystąpiło jedno takie lato po roku dwutysięcznym. Anomalia osiągały wtedy wartość +2 stopni Celsjusza.

Jak widać na rysunkach, ostatnie 40 lat jest wyraźnie cieplejsze, a każdy kolejny rok  określa się jako rekordowy pod względem temperatury powietrza. Wzrost temperatury warunkuje spadek liczby dni z pokrywą śnieżną oraz z opadami śniegu, natomiast innym widocznym skutkiem tych zmian jest wzrost liczby dni gorących i upalnych, a spadek dni mroźnych i bardzo mroźnych. Częściej również mamy do czynienia z suszami w sezonie letnim.

RM8ABOXOXPJE1

Wykres słupkowy pokazuje przebieg anomalii dla sezonów w poszczególnych dziesięcioleciach w Toruniu w okresie 1871 - 2010. Na osi x oznaczone są lata w wyżej wymienionym zakresie co 10 lat, na osi y temperatura od -2 do 2 stopni Celsjusza co 1 stopień. Temperatura jest pokazana w podziale na dekady. Okresy oznaczono słupkami w poszczególnych kolorach: kolor czarny oznacza wartość roczną, biały wartość od grudnia do lutego, zielony od marca do maja, żółty od czerwca do sierpnia, a czerwony od września do listopada. W dziesięcioleciu od 1871 do 1880 roku wszystkie wartości anomalii były ujemne. Miało to miejsce także w dziesięcioleciu od 1891do 1990 roku. W latach 1901 do 1910 wartość roczna anomalii wynosiła około 0,4 stopnia, od grudnia do lutego wynosiła około 0,1 stopnia, od marca do maja około minus 0,4 stopnia, od czerwca do sierpnia około minus 0,6 stopnia, od września do listopada około minus 0,5 stopnia. W latach 1911 do 1920 anomalia temperatury rocznej wynosiły minus 0,1 stopnia, od grudnia do lutego 0,6 stopnia, od marca do maja 0,1 stopnia, od czerwca do sierpnia minus 0,5 stopnia, od września do listopada minus 0,8 stopnia. W latach 1921‑1930 anomalia temperatury rocznej wynosiły minus 0,2 stopnia, od marca do maja minus 0,1 stopnia, a od czerwca do sierpnia minus 0,6 stopnia. W latach 1931‑1940 anomalia temperatury rocznej wynosiły 0,1 stopnia, od grudnia do lutego minus 0,5 stopnia, od marca do maja 0,2 stopnia, od czerwca do sierpnia 0,5 stopnia, a od września do listopada 0,4 stopnia. W latach 1941‑1950 anomalia temperatury rocznej wynosiły 0,1 stopnia, od grudnia do lutego minus 0,5 stopnia, od marca do maja 0,4 stopnia, od czerwca do sierpnia 0,4 stopnia, a od września do listopada 0,2 stopnia. W latach 1951‑1960 anomalia temperatury rocznej wynosiły minus 0,1 stopnia, od grudnia do lutego minus 0,1 stopnia, od marca do maja minus 0,7 stopnia, od czerwca do sierpnia 0,1 stopnia. W latach 1961‑1970 anomalia temperatury rocznej wynosiły minus 0,4 stopnia, od grudnia do lutego minus 1,4 stopnia, od marca do maja minus 0,3 stopnia, od czerwca do sierpnia minus 0,2 stopnia, a od września do listopada 0,5 stopnia. W latach 1971‑1980 anomalia temperatury od grudnia do lutego wynosiły 0,7 stopnia, od czerwca do sierpnia minus 0,2 stopnia, a od września do listopada minus 0,1 stopnia. W latach 1981‑1990 anomalia temperatury rocznej wynosiły 0,4 stopnia, od grudnia do lutego 0,7 stopnia, od marca do maja 1 stopień, od czerwca do sierpnia minus 0,3 stopnia, a od września do listopada 0,5 stopnia. W latach 1991‑2000 anomalia temperatury rocznej wynosiły 0,7 stopnia, od grudnia do lutego 1,2 stopnia, od marca do maja 1 stopień, od czerwca do sierpnia 0,5 stopnia, a od września do listopada 0,1 stopnia. W latach 2001‑2010 anomalia temperatury rocznej wynosiły 1 stopień, od grudnia do lutego 1 stopień, od marca do maja 1,2 stopnia, od czerwca do sierpnia 1,2 stopnia, a od września do listopada 0,8 stopnia.