Ilustracja interaktywna: zamek w Będzinie.

Materiał składa się z dwóch części. W pierwszej, na żółtym tle, znajduje się czarny tekst. W lewym górnym rogu znajduje się czerwona pieczęć. Treść tekstu:

'Do czasów Kazimierza Wielkiego rycerze wraz z rodziną często rezydowali nie w zamkach, tylko w drewnianych fortach lub dworach. Jedyną budowlą z kamienia była wieża, nie zawsze wielka i potężna. Choć na przykład słynny Konrad Mazowiecki, znany z tego, że w 1226 roku sprowadził do Polski Krzyżaków, mieszkał w drewnianym dworze w Błoniu, a wieża, która strzegła jego rezydencji, również była drewniana. Dopiero za panowania Kazimierza Wielkiego ruszyła 'masowa' budowa kamiennych zamków i zameczków. Szczególnie piękne powstały w terenie górzystym. Te na Szlaku Orlich Gniazd to dziś wspaniała atrakcja turystyczna.

Zamek pełnił różne funkcje. Mógł być siedzibą rycerską, czyli warownym mieszkaniem rozbudowywanym z pokolenia na pokolenie. Mógł też być ośrodkiem władzy książęcej czy królewskiej. W takim wypadku w fortecy mieszkał i sprawował swój urząd kasztelan, który z ramienia władzy zwierzchniej zarządzał większym terenem. Zamki często sąsiadowały z miastami, ponieważ zarówno władca, jak i podani czuli się blisko siebie pewniej i bezpieczniej. Warownie przypominał o potędze władcy, który chronił miasta, te zaś odwdzięczały mu się, zaspokajając jego potrzeby. Małe zamki – siedziby rodowe stanu rycerskiego – broniły nie tylko patrona i jego bliskich, ale również danego terytorium, a w ich murach w razie niebezpieczeństwa mogła się schronić okoliczna ludność. W rezydencjach rodziły się rycerskie dzieci, wnuki, pan dożywał tu swoich lat i przekazywał zamek najstarszemu synowi, a ten swojemu. Etos rycerski, czyli zespół zasad i wartości, którymi kierował się rycerz, nakazywał dbać o swoją siedzibę i kultywować w niej dworskie obyczaje.

W XIII w. na podzielonym Śląsku każdy książę miał w zamku liczny dwór, sztab ludzi, których utrzymywał, ci zaś swoją obecnością dawali mu splendoru i wypełniali dla niego różne zadania i misje. Ludzi tych nazywamy dworzanami. W siedzibach książąt szerzyła się kultura dworska, tu powstawały pieśni i poezja. Tu minstrele opiewali losy wysoko urodzonych, tu rodziły się legendy. Przekazywane z ust do ust, a na koniec zapisane, tworzyły dziedzictwo kulturowe całego narodu. Tu też rycerz i jego rodzina gromadzili pamiątki rodzinne, często łupy wojenne. Tu, w drewnianych szafach czy skrzyniach przechowywali dokumenty, które z czasem wypełniały rodzinne archiwa. W zamkach gromadzono piękne przedmioty, które podnosiły rangę danego rodu. Z biegiem lat zamek wypełniał się działami sztuki i zmieniał w architektoniczne cudeńko. Niestety, częste wojny i konflikty, które toczyły się na terenie naszego kraju, fatalnie odbiły się na kondycji polskich siedzib rodowych, w tym także zamków i zameczków. Nie ma już średniowiecznych warowni, w których od stuleci mieszkałyby te same rodziny. Dopiero od niedawna przedstawiciele niektórych starych rodów odzyskują swoje siedziby, przywracając im mozolnie charakter wiekowych domów'.

Następnie następuje przejście do zdjęcia obracającego się o 360 stopni. Przedstawia on zamek w Będzinie, który jest wykonany z jasnego kamienia. Usytuowany jest na zielonym wzgórzu.  Otaczają go dwa rzędy murów. Nad murami góruje okrągła wieża i budynek ze spadzistym dachem i wieżą na planie prostokąta. Wokół zamku są drzewa i miejska zabudowa.

Ilustracja interaktywna: elementy zamku w Będzinie.

Materiał składa się z dwóch części. W pierwszej, na żółtym tle, znajduje się czarny tekst. W lewym górnym rogu znajduje się czerwona pieczęć. Treść tekstu:

Zamek w Będzinie

'Pierwszą kamienną budowlę wzniósł tu Bolesław Wstydliwy, książę krakowski. Była to wieża, do której resztę zamku dobudował w XIV wieku Kazimierz Wielki. To właśnie o tym królu mówimy, że 'zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną'. Kazimierz rzeczywiście był wielkim budowniczym. Postawił albo unowocześnił 57 zamków i otoczył murami 28 miast!

Będzin był jedną z twierdz w całym systemie, który nazywamy 'orlimi gniazdami'. Szlak 'Orlich Gniazd' to dziś popularna atrakcja turystyczna, kiedyś warownie te stanowiły granice, która bronić miała południa Polski. Akurat Będzin miał bronić naszego kraju od strony Śląska, granica biegła 4,5 km stąd.

Pierwszym znanym z imienia gospodarzem – burgrabią zamku był rycerz Wiernko. Na jego barkach spoczywał trudny obowiązek. W razie napaści ze strony Czech, bronić miał drogi do ówczesnej stolicy Polski – Krakowa. Wiemy, że Wiernko się spisał. Mimo utraty przez Polskę Śląska – żaden napastnik z tej strony, nie zagroził państwu Kazimierza'.

Następnie następuje przejście do zdjęcia obracającego się o 360 stopni. Z okrągłej wieży widać zamek i drzewa oraz zabudowę miejską. Zamek jest z  jasnego kamienia. Zamek otacza podwójny mur i fosa porośnięta trawą, ze zniszczonymi wiaduktami. W środku znajduje się także budynek ze spadzistym dachem. Do zamku prowadzi kamienna droga, a po lewej stronie są czarne barierki. Kamienna brama zwieńczona jest łukowym sklepieniem. Brama prowadzi do dziedzińca, skąd można wejść do wieży lub dojść do drugiego wyjścia. Na szczyt wieży prowadzą strome schody, które wiją się w górę w jej wnętrzu.

Obok wieży stoi budynek. Na piętrze jest broń oraz hełmy, a na ostatnim obrazy rycerzy i makieta zamku.

Poprzez przyciski strzałek można przejść do kolejnych pomieszczeń, w których znajdują się opisy.

Brama

Na ekranie wejście do zamku, do którego prowadzi utwardzona kamieniami droga. Z lewej strony drogi niski murek z barierkami, a za nimi drzewa. Z prawej strony drogi zielona trawa. Opis:

'Brama pełniła niezwykle ważną funkcję. Na tyle ważną, że w wielu zamkach wjazd na dziedziniec mieścił się w dolnej kondygnacji potężnej wieży. Taką wieżę nazywamy wieżą bramną. To tędy właśnie wjeżdżało się i wchodziło do zamku, tu też przeważnie koncertował się atak nieprzyjaciela. Brama zatem musiała być silnie strzeżona i mocno zbudowana. Skrzydła wejściowe, czyli wrota, były grube i masywne, często wzmacniane metalowymi blachami i ćwiekami. Dodatkowo sień bramy chroniona była przez kratę uzbrojoną w szpikulce. Kratę obrońcy spuszczali z góry, wykorzystując do tego ciężary i łańcuchy. Krata była na tyle ciężka, aby atakujący nie mogli jej unieść. Wjazd do bramy zabezpieczony był przez most zwodzony. Po jego podniesieniu droga do zamku była odcięta'.

Fosa

Widok na tył zamku. Wokół zielona trawa i drzewa. Do zamku prowadzi murowany most, a jego odnogi znajdują się w uformowanym rowie znajdującym się przy murach zamku. Rów również porośnięty jest zieloną trawą. Opis:

'Fosa sucha, czyli zwykły dół wzdłuż murów, albo fosa pełna wody obok murów zamkowych były najskuteczniejszą obroną zamku. Jeśli fosa była szeroka i głęboka albo zamek stał na wyspie i do środka prowadził wąski most, obrońcy mogli spać spokojnie. Wystarczyło podnieść na noc most zwodzony, a zdradziecka napaść na noc most zwodzony, a zdradziecka napaść nie wchodziła w rachubę. Fosa uniemożliwiała podejście pod mury i podprowadzenie pod nie machin oblężniczych. W takim przypadku atakującym pozostawało jedynie zamknąć obrońców w środku i głodem zmusić ich do poddania się, ale w średniowieczu wszyscy właściciele czy zarządcy zamków magazynowali na taką okoliczność pokaźne zapasy żywności. Także wodę, w specjalnych cysternach, jeśli zamek nie miał własnych studni. Te jednak zazwyczaj były w dziedzińcach, bo żadna warowna bez dostępu do pitnej wody nie mogła się długo bronić'.

Dziedziniec

Kamienny plac wewnątrz zamkowych murów, w które wkomponowana jest okrągła wieża. Na prawo od bramy jest piętrowy budynek do którego prowadzą schody. Do budynku przylega kolejny trzykondygnacyjny i wyższa od niego wieża. Opis:

„Zamek dolny. Wśród wielu zamkowych budowli są także takie, które tworzą tzw. zamek góry i zamek dolny. Górny – jak sama nazwa wskazuje – to ta część zamku, która góruje nad resztą i zazwyczaj podchodzi z pierwszej fazy budowy, czyli jest najstarsza. Właśnie na zamku górnym najczęściej wznosiły się stołp i budynek mieszkalny, czyli te budowle, od których w razie niebezpieczeństwa zależał los obrońców. Na zamku dolnym zaś znajdowały się budynki, które poprawiły komfort życia mieszkańców w okresie pokoju. Często właśnie tu mieściły się kaplica zamkowa, mieszkania służby i strażników a także zabudowania gospodarcze: stajnie, obory, warsztaty, kuźnia i na koniec dom gościny. Między zamkiem górnym a dolnym obrońcy stawiali jeszcze jedną bramę, jako kolejny punkt obrony, na wypadek gdyby wróg sforsował pierwszą linię umocnień'.

Wieża schody

Wąskie pomieszczenie, w którym znajdują się spiralne schody. Ściany wykonane z kamieni, a schody z drewna, otoczone są metalową kratą. Opis:

'Stołp (zwany także donżonem). Była to wysoka wieża, górująca nad okolicą i pozostałymi zabudowaniami zamku. Mieszkańcom warowni oraz jego obrońcom służyła jako miejsce ostatecznej obrony. Nawet gdyby zamek znalazł się już w rękach wroga, ci, którzy jeszcze się bronili, mogli schronić się w wieży i tam czekając na pomoc, odpierać ataki. Gdy wieża została zdobyta, oznaczało to zazwyczaj zagładę obrońców, ale – i to jest znacznie bardziej optymistyczna wersja – bywało i tak, że nieprzyjaciel nie widząc szansy na powodzenie ataku, zwijał oblężenie i się wycofywał. Wtedy to zamknięci w wieży obrońcy mogli odtrąbić zwycięstwo. Stołp, by skutecznie pełnić funkcje obronne, musiał mieć masywną konstrukcję. Zazwyczaj stał na litej skale albo bardzo głębokim fundamencie i wznosił się na wysokość ponad ośmiu dzisiejszych pięter. Ściany miał grube na co najmniej kilka metrów. Wchodziło się do niego nie z poziomu dziedzińca, tylko przez wąskie drzwi wysoko nad ziemią. Klatka schodowa, która prowadziła do takiego wejścia, była zazwyczaj z drewna by w razie niebezpieczeństwa obrońcy mogli podpalić deski i odciąć nieprzyjacielowi możliwość łatwego wejścia do środka. Stołp nie miał okien. Wieża nie służyła bowiem do podziwiania widoków, tylko do ratowania życia i do obrony. Broniono się z góry. Szczyt wieży wieńczył zębaty mur, zwany krenelażem lub blankami. Umożliwiał on strzelanie i chowanie się za wysoką osłonę. Obrońcy mogli również zrzucać głazy na głowy atakujących, a także – czego ci szczególnie nie lubili – wlewać na nich palącą się smołę. W podziemiach wieży zazwyczaj znajdowało się więzienie. Szanse na to, aby więzień uciekł z takiego miejsca, była niewielka. Schodziło się tu po drabinie, którą po sprowadzeniu więźnia wyciągano. Na wyższych piętrach mieściły się pomieszczania mieszkalne, magazyny oraz arsenał. Górne piętra to ostatnie, najwyższe, służyły tylko do obrony'.

Wieża wzgórze

Widok z wieży. Brzegi wieży zabezpieczone są niskim murkiem. Z wieży widok na panoramę miasta: widoczne są budynki mieszkalne,  także zielone drzewa, krzewy i trawa. Opis:

'Będzin był doskonale ufortyfikowanym zamkiem. Miał aż trzy linie murów. Dwie z nich otaczały sam zamek, trzecia zamek razem z miastem, które rozpościerało się u jego stóp. Mury zamkowe wieńczył krenelaż, zwany też blankami. Takie zębate umocnienie chroniło strażników i obrońców, którzy poruszali się po murach, korzystając z chodnika strzeleckiego. Mur zatem musiał być na tyle szeroki, aby zapewnić obrońcom wygodne przemieszczanie się z jednego zagrożonego odcinka na drugi'.

Wieża dziedziniec

Widok z zamku na dziedziniec. Widoczne są fragmenty zamku z zabudową mieszkalną, a także zielone wzgórza, na których znajdują się budynki mieszkalne. Opis:

'Pierwszą kamienną budowlę wzniósł tu Bolesław Wstydliwy, książę krakowski. Była to wieża, do której resztę zamku dobudował w XVI wieku Kazimierz Wielki. To właśnie o tym królu mówimy, że zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną. Kazimierz Wielki rzeczywiście był wielkim budowniczym. Postawił albo unowocześnił 57 zamków i otoczył murami 28 miast!

Będzin był jedną z twierdz w całym systemie, który nazywamy orlimi gniazdami. Szlak Orlich Gniazd to dziś popularna atrakcja turystyczna. Dawniej warownie te stanowiły granicę, która miała bronić południa Polski. Zamek w Będzinie zabezpieczał nasz kraj od strony Śląska, granica biegła 4,5 km stąd.

Pierwszym znanym z imienia gospodarzem zamku – burgrabią – był rycerz Wiernko. Na jego barkach spoczywał trudny obowiązek: w razie napaści ze strony Czech musiał bronić drogi do Krakowa – ówczesnej stolicy Polski. Wiemy, że Wiernko spisał się doskonale. Mimo utraty przez Polskę Śląska żaden napastnik z tego kierunku nie zagroził państwu Kazimierza Wielkiego'.

Piętro spichlerz

Pomieszczenie znajduje się w niższym budynku, przylegającym do wieży. Duża klatka schodowa. Białe ściany, na których została zawieszona różnego rodzaju broń i wyposażenie rycerza: włócznie, lance, toporki, strzelby, a także napierśniki i hełmy. Schody są drewniane i prowadzą w górę i w dół. Na półpiętrze znajduje się wnęka z oknem, a także drewniane drzwi. Opis:

'Budynek mieszkalny, zwany także kamienicą lub domem. Mieszkał w nim kasztelan zamku i jego rodzina. Było tu co najmniej jedno pomieszczenie, gdzie lokatorzy spali. Tu też znajdował się magazyn żywności i sale reprezentacyjne. W niektórych zamkach pomieszczenia te były zdobiony pięknymi malowidłami. Średniowieczni architekci zadbali o to, by sale były dobrze oświetlone i były dzięki temu przebywające tam osoby mogły dostrzec i docenić ich piękno. W murach wykute były okna, czasami dość wąskie, ale nawet drobna szczelina gwarantowała dostęp światła i ciepło. Przynajmniej jedna ściana kamienicy przylegała do murów zamku. Górne piętro mogło zatem służyć również do obrony'.

Piętro zbrojownia

Biała klatka schodowa. Wzdłuż drewnianych schodów, na ścianach, umieszczone czerwone gabloty z umieszczoną w nich bronią. Opis:

'Budynek mieszkalny, zwany także kamienicą lub domem. Mieszkał w nim kasztelan zamku i jego rodzina. Było tu co najmniej jedno pomieszczenie, gdzie lokatorzy spali. Tu też znajdował się magazyn żywności i sale reprezentacyjne. W niektórych zamkach pomieszczenia te były zdobione pięknymi malowidłami. Średniowieczni architekci zadbali o to, by sale były dobrze oświetlone i by dzięki temu przebywające tam osoby mogły dostrzec i docenić ich piękno. W murach wykute były okna, czasami dość wąskie, ale nawet drobna szczelina gwarantowała dostęp światła i ciepło. Przynajmniej jedna ściana kamienic przylegała do murów zamku. Górne piętro mogło zatem służyć również do obrony'.

Piętro makieta

Pomieszczenie z białymi ścianami i drewnianymi podłogami. Na środku pomieszczenia schody prowadzące w dół. Na ścianach, w równych odległościach, okna, a pomiędzy nimi rysunki przedstawiające rycerzy, a także obraz króla, Kazimierza Wielkiego (mężczyzna z długą, siwą brodą, ubrany w czerwony strój z koroną na głowie). Obok barierki wokół schodów szara makieta zamku. Opis:

'Budynek mieszkalny, zwany także kamienicą lub domem. Mieszkał w nim kasztelan zamku i jego rodzina. Było tu co najmniej jedno pomieszczenie, gdzie lokatorzy spali. Tu też znajdował się magazyn żywności i sale reprezentacyjne. W niektórych zamkach pomieszczenia te były zdobione pięknymi malowidłami. Średniowieczni architekci zadbali o to, by sale były dobrze oświetlone i by dzięki temu przebywające tam osoby mogły dostrzec i docenić ich piękno. W murach wykute były okna, czasami dość wąskie, ale nawet drobna szczelina gwarantowała dostęp światła i ciepło. Przynajmniej jedna ściana kamienicy przylegała do murów zamku. Górne piętro mogło zatem służyć również do obrony'.