Fryderyk Chopin jest ikoną kultury polskiej i światowej. Jego muzyka od dwóch stuleci porusza emocje na wielu krańcach świata. Ale okazuje się, że nie On jeden brylował na salonach XIX wieku.

Chopin nie jest jedynym polskim geniuszem, którego legenda doczekała się konkursowego uhonorowania. W podobny sposób upamiętniono Henryka Wieniawskiego - jednego z najwybitniejszych skrzypków XIX wieku, wirtuoza o ogólnoświatowej renomie, który jak Chopin łączył mistrzostwo artystyczne z ambasadorowaniem polskiej kulturze.

Legenda Fryderyka Chopina i Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny jego imienia. 

Fryderyk Chopin już za życia otaczany był aurą niezwykłości. Jego muzykę uważano za kwintesencję romantycznej poezji dźwięku, a samego kompozytora- za poetę fortepianu. Mazurki, polonezy czy nokturny niosły nie tylko walory artystyczne, lecz także głębokie treści narodowe. Po śmierci w 1849 roku, jego postać szybko stała się legendą- symbolem artysty tęskniącego za ojczyzną, którego serce (dosłownie!) spoczęło w Warszawie, podczas gdy ciało pochowano na paryskim Père‑Lachaise.  

R1EBB2NJM7BMB

Ilustracja kolażowa z portretem Fryderyka Chopina w centrum. Wokół znajdują się elementy związane z jego epoką i muzyką: rękopis nut, pióro z kałamarzem, jeździec na koniu oraz zabytkowy budynek. Grafika utrzymana w czarno‑żółtej stylistyce. Na dole widoczny tytuł artykułu: „Stawka większa niż złoto, czyli co nas czeka podczas Konkursu Chopinowskiego”.

W pierwszych dekadach XX wieku rodzi się pomysł uczczenia Chopina w sposób, który połączy pamięć o jego twórczości z promocją młodych talentów. W 1927 roku, z inicjatywy Jerzego Żurawlewa (1886‑1980, pianisty i pedagoga), odbył się w Warszawie pierwszy Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Jury pod przewodnictwem wybitnego kompozytora i pianisty Karola Szymanowskiego (1882‑1937) oceniało wykonania wyłącznie utworów Chopina- było to rozwiązanie nowatorskie na skalę światową. Zwyciężył radziecki pianista Lew Oborin (1907‑1974). Miejscem wydarzenia była sala Filharmonii w Warszawie, przemianowanej potem na Filharmonię NarodowąFilharmonia NarodowaFilharmonię Narodową w Warszawie. Kolejne edycje miały odbywać się co pięć lat, jednak z uwagi na II wojnę światową IV edycja konkursu musiała poczekać do roku 1949, natomiast z powodu odbudowy sali koncertowej V edycja odbyła się sześć lat później. Kolejne edycje odbywają się według wstępnych założeń – co pięć lat. Konkurs natychmiast zyskał prestiż, do dziś uważany jest za jedno z najważniejszych wydarzeń muzycznych globu.

RZ46NC2Cjj28B

Ilustracja przedstawia budynek Filharmonii Narodowej w Warszawie, gdzie odbywa się Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Budynek jest duży, czteropiętrowy, w stylu klasycystycznym. Ma arkady i kolumny, wybudowany jest z jasnego kamienia.

Tło historyczne i koncepcja powstania konkursu

Tymczasem pomysł stworzenia konkursu chopinowskiego początkowo nie spotkał się z entuzjazmem środowiska muzycznego. Żurawlew wspominał: 

Dopiero nowo wybrany prezydent Rzeczypospolitej Polskiej- Ignacy Mościcki
(1867‑1946) -udzielił idei Żurawlewa swojego poparcia, przyjmując patronat nad Konkursem. Ponieważ ówczesne władze państwowe nie były w stanie zapewnić wystarczających środków finansowych, aby planowany konkurs mógł się odbyć, jeden z przyjaciół Żurawlewa przekazał z własnego majątku wielką wówczas kwotę 15 tysięcy złotych. Był to Henryk Rewkiewicz, dyrektor Monopolu Zapałczanego. W jego domu często bywał profesor Żurawlew, tam też, zgodnie ze wspomnieniem domowników, ćwiczył przed konkursem niewidomy węgierski pianista Imré Ungár, laureat II nagrody zdobytej podczas II Konkursu Chopinowskiego w 1932 r.

Czasy współczesne konkursu chopinowskiego.

Z konkursem związane są także kontrowersje i głośne skandale. W 1980 roku jury- zdominowane przez stronę radziecką - nie przyznało I nagrody słynnemu dziś Ivo Pogorelichowi (ur. 1958), uznając jego interpretacje za ekscentryczne. Na znak protestu pianistka Martha Argerich (ur. 1941) opuściła obrady, co odbiło się szerokim echem w świecie muzyki i mediów. Jej postać można podziwiać na poniższym zdjęciu, jak również wysłuchać w jej wykonaniu utwór Fryderyka Chopina, Sonata h‑moll op. 58 część IV: Finale. Presto non tanto.

Ten przypadek pokazuje, że konkurs chopinowski nie tylko odkrywa talenty (jak Maurizio Pollini (1942‑2024), Martha Argerich (ur. 1941), Krystian Zimerman (ur. 1956), Rafał Blechacz (ur. 1985), ale także budzi emocje i dyskusje na temat granic interpretacji muzyki Chopina.

Zasady Konkursu Chopinowskiego

Przebieg konkursu zmieniał się wraz z kolejnymi edycjami. Początkowo miał dwa etapy, następnie trzy, a obecnie składa się z czterech. Pierwszy  obejmuje wykonanie wybranego nokturnuNokturnnokturnu, dwie etiudy oraz balladę, scherzo, lub Barkarolę Fis‑dur op. 60, lub Fantazję f‑moll op. 49. Kolejność wykonywania utworów jest dowolna z wyjątkiem etiud z grup a i b, które należy wykonać jedna po drugiej.  W drugim etapie uczestnicy wykonują jeden wybrany utwór z pośród podanych, jeden walc, jeden polonezPolonezpolonez oraz dowolny utwór lub utwory Chopina, tak aby wypełnić czas występu, który trwa od 30 do 40 minut. Trzeci etap skupia się na mazurkach – należy wykonać ich cały cykl, a także Sonatę b‑moll op. 35, lub Sonatę h‑moll op. 58 lub pełny cykl Preludiów op. 28. Ostatni  czwarty etap jest finałem, w którym wykonywany jest jeden z koncertów fortepianowych Chopina e‑moll op. 11 lub f‑moll op. 21. Konkurs przewiduje nagrody stałe, a także nagrody specjalne, np. za najlepsze wykonanie mazurków, za najlepsze wykonanie koncertu itp. Spośród finalistów wybierany jest laureat, który według jury zagrał najlepiej ze wszystkich finalistów.

R14A6HFQ7EHTS

Film edukacyjny o międzynarodowym konkursie imienia Fryderyka Chopina. Film przedstawia laureatów konkursu. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina należy dziś do najbardziej prestiżowych konkursów muzycznych na świecie. Dzięki niemu szansę rozwinięcia kariery oraz zaistnienia w świecie muzycznym otrzymało wielu uzdolnionych pianistów. Laureatami oraz zwycięzcami konkursu są: Rafał Blechacz, Yundi Li, Krystian Zimerman, Marta Argerich, Janusz Olejniczak, Maurizio Pollini oraz wielu innych. Prześledźmy historię konkursu, aby zobaczyć jak układały się jego losy. W czasach kiedy konkursy muzyczne nie były jeszcze rozpowszechnione, profesor Jerzy Żurawlew, polski pianista i pedagog, postanowił zainicjować zawody dla młodych pianistów. Nowy konkurs miał być poświęcony tylko i wyłącznie muzyce jednego kompozytora – Fryderyka Chopina. Głównym zamysłem Żurawlewa było pobudzenie środowiska muzycznego i podtrzymanie tradycji chopinowskiej. Dzisiaj nie do pomyślenia, lecz na początku XX wieku zainteresowanie muzyką kompozytora malało. Ponadto konkurs był dobrym pretekstem do dyskusji o tym, jak należy grać Chopina. Pierwszy Konkurs Chopinowski miał miejsce w 1927 roku w warszawskiej Filharmonii. Kolejne odbywały się co 5 lat do momentu wybuchu II wojny światowej. Rok pierwszego powojennego konkursu to 1949, a od 1955 roku kolejne edycje odbywają się regularnie do dnia dzisiejszego co 5 lat. Pierwszy konkurs był ciekawy pod wieloma względami. Z jednej strony, brało w nim udział jedynie 26 pianistów, lecz z drugiej, poziom niektórych wykonawców był zaskakująco wysoki. Zwłaszcza pierwszy zwycięzca konkursu 19‑latek Lew Oborin, który zademonstrował niezwykły kunszt pianistyczny i dojrzałość artystyczną, wprowadził krytykę muzyczną w prawdziwe zdumienie. Kolejne konkursy rozrastały się do niewyobrażalnych rozmiarów, chęć udziału zgłaszało nawet po 350 osób. Muzyka Chopina przyciągała coraz to szersze grono wykonawców z różnych zakątków świata, jak Argentyna czy Japonia. Konkurs Chopinowski budził coraz większe emocje. Występy Marty Argerich czy Krystiana Zimermana potrafiły wzbudzić euforię wśród publiczności. Nie udało się uniknąć skandali, np. gdy nie dopuszczono do kolejnego etapu Ivo Pogorelich’a. Spowodowało to niezadowolenie nawet wśród niektórych jurorów, chociażby Marty Argerich, która w ramach protestu opuściła obrady Jury. Formuła konkursu uległa przemianom. Zredukowano liczbę etapów z czterech do trzech oraz zmodyfikowano program w taki sposób, aby pozostawić pianistom większą swobodę w jego doborze. Wprowadzono także etap eliminacyjny miesiąc przed konkursem właściwym, który odbywa się w październiku. 17 października, dzień śmierci Chopina, jest zawsze w kalendarium konkursowym czasem składania hołdu kompozytorowi. Konkurs Chopinowski stanowi pewnego rodzaju fenomen. Jest jednym z niewielu konkursów monograficznych, poświęconych tylko jednemu kompozytorowi. Ciągle przyciąga nowych adeptów sztuki pianistycznej, chcących sprawdzić swoje umiejętności.

Film edukacyjny o międzynarodowym konkursie imienia Fryderyka Chopina. Film przedstawia laureatów konkursu. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina należy dziś do najbardziej prestiżowych konkursów muzycznych na świecie. Dzięki niemu szansę rozwinięcia kariery oraz zaistnienia w świecie muzycznym otrzymało wielu uzdolnionych pianistów. Laureatami oraz zwycięzcami konkursu są: Rafał Blechacz, Yundi Li, Krystian Zimerman, Marta Argerich, Janusz Olejniczak, Maurizio Pollini oraz wielu innych. Prześledźmy historię konkursu, aby zobaczyć jak układały się jego losy. W czasach kiedy konkursy muzyczne nie były jeszcze rozpowszechnione, profesor Jerzy Żurawlew, polski pianista i pedagog, postanowił zainicjować zawody dla młodych pianistów. Nowy konkurs miał być poświęcony tylko i wyłącznie muzyce jednego kompozytora – Fryderyka Chopina. Głównym zamysłem Żurawlewa było pobudzenie środowiska muzycznego i podtrzymanie tradycji chopinowskiej. Dzisiaj nie do pomyślenia, lecz na początku XX wieku zainteresowanie muzyką kompozytora malało. Ponadto konkurs był dobrym pretekstem do dyskusji o tym, jak należy grać Chopina. Pierwszy Konkurs Chopinowski miał miejsce w 1927 roku w warszawskiej Filharmonii. Kolejne odbywały się co 5 lat do momentu wybuchu II wojny światowej. Rok pierwszego powojennego konkursu to 1949, a od 1955 roku kolejne edycje odbywają się regularnie do dnia dzisiejszego co 5 lat. Pierwszy konkurs był ciekawy pod wieloma względami. Z jednej strony, brało w nim udział jedynie 26 pianistów, lecz z drugiej, poziom niektórych wykonawców był zaskakująco wysoki. Zwłaszcza pierwszy zwycięzca konkursu 19‑latek Lew Oborin, który zademonstrował niezwykły kunszt pianistyczny i dojrzałość artystyczną, wprowadził krytykę muzyczną w prawdziwe zdumienie. Kolejne konkursy rozrastały się do niewyobrażalnych rozmiarów, chęć udziału zgłaszało nawet po 350 osób. Muzyka Chopina przyciągała coraz to szersze grono wykonawców z różnych zakątków świata, jak Argentyna czy Japonia. Konkurs Chopinowski budził coraz większe emocje. Występy Marty Argerich czy Krystiana Zimermana potrafiły wzbudzić euforię wśród publiczności. Nie udało się uniknąć skandali, np. gdy nie dopuszczono do kolejnego etapu Ivo Pogorelich’a. Spowodowało to niezadowolenie nawet wśród niektórych jurorów, chociażby Marty Argerich, która w ramach protestu opuściła obrady Jury. Formuła konkursu uległa przemianom. Zredukowano liczbę etapów z czterech do trzech oraz zmodyfikowano program w taki sposób, aby pozostawić pianistom większą swobodę w jego doborze. Wprowadzono także etap eliminacyjny miesiąc przed konkursem właściwym, który odbywa się w październiku. 17 października, dzień śmierci Chopina, jest zawsze w kalendarium konkursowym czasem składania hołdu kompozytorowi. Konkurs Chopinowski stanowi pewnego rodzaju fenomen. Jest jednym z niewielu konkursów monograficznych, poświęconych tylko jednemu kompozytorowi. Ciągle przyciąga nowych adeptów sztuki pianistycznej, chcących sprawdzić swoje umiejętności.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R14A6HFQ7EHTS

Film edukacyjny o międzynarodowym konkursie imienia Fryderyka Chopina. Film przedstawia laureatów konkursu. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina należy dziś do najbardziej prestiżowych konkursów muzycznych na świecie. Dzięki niemu szansę rozwinięcia kariery oraz zaistnienia w świecie muzycznym otrzymało wielu uzdolnionych pianistów. Laureatami oraz zwycięzcami konkursu są: Rafał Blechacz, Yundi Li, Krystian Zimerman, Marta Argerich, Janusz Olejniczak, Maurizio Pollini oraz wielu innych. Prześledźmy historię konkursu, aby zobaczyć jak układały się jego losy. W czasach kiedy konkursy muzyczne nie były jeszcze rozpowszechnione, profesor Jerzy Żurawlew, polski pianista i pedagog, postanowił zainicjować zawody dla młodych pianistów. Nowy konkurs miał być poświęcony tylko i wyłącznie muzyce jednego kompozytora – Fryderyka Chopina. Głównym zamysłem Żurawlewa było pobudzenie środowiska muzycznego i podtrzymanie tradycji chopinowskiej. Dzisiaj nie do pomyślenia, lecz na początku XX wieku zainteresowanie muzyką kompozytora malało. Ponadto konkurs był dobrym pretekstem do dyskusji o tym, jak należy grać Chopina. Pierwszy Konkurs Chopinowski miał miejsce w 1927 roku w warszawskiej Filharmonii. Kolejne odbywały się co 5 lat do momentu wybuchu II wojny światowej. Rok pierwszego powojennego konkursu to 1949, a od 1955 roku kolejne edycje odbywają się regularnie do dnia dzisiejszego co 5 lat. Pierwszy konkurs był ciekawy pod wieloma względami. Z jednej strony, brało w nim udział jedynie 26 pianistów, lecz z drugiej, poziom niektórych wykonawców był zaskakująco wysoki. Zwłaszcza pierwszy zwycięzca konkursu 19‑latek Lew Oborin, który zademonstrował niezwykły kunszt pianistyczny i dojrzałość artystyczną, wprowadził krytykę muzyczną w prawdziwe zdumienie. Kolejne konkursy rozrastały się do niewyobrażalnych rozmiarów, chęć udziału zgłaszało nawet po 350 osób. Muzyka Chopina przyciągała coraz to szersze grono wykonawców z różnych zakątków świata, jak Argentyna czy Japonia. Konkurs Chopinowski budził coraz większe emocje. Występy Marty Argerich czy Krystiana Zimermana potrafiły wzbudzić euforię wśród publiczności. Nie udało się uniknąć skandali, np. gdy nie dopuszczono do kolejnego etapu Ivo Pogorelich’a. Spowodowało to niezadowolenie nawet wśród niektórych jurorów, chociażby Marty Argerich, która w ramach protestu opuściła obrady Jury. Formuła konkursu uległa przemianom. Zredukowano liczbę etapów z czterech do trzech oraz zmodyfikowano program w taki sposób, aby pozostawić pianistom większą swobodę w jego doborze. Wprowadzono także etap eliminacyjny miesiąc przed konkursem właściwym, który odbywa się w październiku. 17 października, dzień śmierci Chopina, jest zawsze w kalendarium konkursowym czasem składania hołdu kompozytorowi. Konkurs Chopinowski stanowi pewnego rodzaju fenomen. Jest jednym z niewielu konkursów monograficznych, poświęconych tylko jednemu kompozytorowi. Ciągle przyciąga nowych adeptów sztuki pianistycznej, chcących sprawdzić swoje umiejętności.

I w tym roku 2025 - kiedy ów materiał jest przygotowywany do publikacji- mam przyjemność przedstawić najświeższy raport tuż przez rozpoczęciem  XIX Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Jest to  bowiem wydarzenie elektryzujące melomanów niczym mundial kibiców, a jego zwycięzcy w jednej chwili zyskują status gwiazd. 

RKM53TEAU6BAN

Ilustracja przedstawia prostą, graficzną kompozycję na jasnobeżowym tle. Po lewej stronie u góry znajduje się logo z napisem „Narodowy Instytut Fryderyka Chopina”, umieszczone pod symbolem klucza wiolinowego stylizowanego na czerwono‑czarny znak graficzny. Centralnie widoczna jest kompozycja z dwóch kontrastujących sylwetek: z lewej strony niebieska sylwetka głowy (profil w prawo), z prawej strony granatowy kształt przypominający sylwetkę fortepianu, który jednocześnie tworzy zarys drugiego profilu twarzy skierowanego w lewo. Na środku ilustracji, częściowo nałożony na obie sylwetki, znajduje się tekst: po lewej stronie w języku polskim: „XIX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina Warszawa 2025”, po prawej stronie w języku angielskim: „19th International Fryderyk Chopin Piano Competition Warsaw 2025”. Na dole, po prawej stronie, znajduje się data: „2–23 października 2025”** (niebieska czcionka).

Polacy, którzy zostali laureatami Konkursu Chopinowskiego

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina ma za sobą już XVIII edycji. W czterech z nich to Polacy uzyskali tytuł laureata, byli to Halina Czerny‑Stefańska (edycja IV), Adam Harasiewicz (edycja V), Krystian Zimerman (edycja IX) oraz Rafał Blechacz (edycja XV).

Materiałem uzupełniającym obszerny w treściach temat konkursu chopinowskiego są również: Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina – lata przedwojenne; Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina – okres PRL i Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina – okres po PRL. Wszystkie dostępne są na platformie zpe.gov.pl

Henryk Wieniawski: skrzypce, które podbiły świat

W życiu muzycznym w Polsce XIX wieku uczestniczyło wielu kompozytorów i wirtuozów polskich. Prawdą jest, że rozwój kultury hamowała ówczesna rusyfikacja i germanizacja, a w skutek upadku powstania listopadowego zamknięto nawet warszawskie Konserwatorium. Wymusiło to na młodych ludziach obdarzonych nieprzeciętnymi umiejętnościami muzycznymi wyjazdy za granicę na studia. W 1835 r. udało się przywrócić Konserwatorium, lecz jedynie w postaci szkoły śpiewu. Ważnym jest fakt, że powszechny dostęp do muzyki nie sprawiał wówczas zbyt wielu trudności- mieszkańcy dużych miast mogli zapoznawać się z nutami, a opery przedstawiane w warszawskim Teatrze Wielkim nie odbiegały znacząco od repertuaru europejskich scen. 

Jednak jedną z najwybitniejszych osobowości muzycznych XIX w. wśród rodzimych artystów był również Henryk Wieniawski- wirtuoz skrzypiec, kompozytor i pedagog, który rozsławił Polskę w świecie.

R1V37RCXZJay0

Ilustracja interaktywna przedstawia fotografię Henryka Wieniawskiego. Na zdjęciu mocno zbudowany mężczyzna, z dłuższymi, zaczesanymi do tyłu, ciemnymi włosami i dłuższym wąsem. Ubrany jest w ciemne spodnie, ciemny surdut i białą koszulę. Pod szyją zawiązaną ma muchę.

W rodzinie Wieniawskich szybko odkryto, że mały Henio dysponuje ponadprzeciętnymi możliwościami. Rodzice rozpoczęli kształcenie syna. Henryk robił niewiarygodne postępy, grał coraz trudniejsze partie, a w wieku siedmiu lat dał pierwszy koncert. Po konsultacjach z wybitnymi profesorami oraz autorytetem w dziecinie wiolinistyki, Henrykiem Panofką-  rodzice zdecydowali się posłać malca do najlepszej europejskiej uczelni -Konserwatorium Paryskiego. Już wówczas Panofka po wysłuchaniu gry młodego Wieniawskiego zawyrokował, że w przyszłości Henryk stanie się jednym z najwybitniejszych europejskich skrzypków. Radził też nie szczędzić kosztów na jego kształcenie.

Do Paryża ośmioletni Henryk wyjechał z mamą. Ale czy do Konserwatorium mógł wstąpić każdy utalentowany student? Tego dowiesz się z poniższego tekstu.

Po tym bezprecedensowym sukcesie, młodziutki Wieniawski ruszył w swoje pierwsze tournée. W tym czasie poznał wielu czołowych muzyków, zdobył ich uznanie i sympatię. Zrozumiał słowa jednego z krytyków, który sugerował Wieniawskiemu kontynuowanie studiów. W roku 1849 czternastoletni Henryk powrócił do Konserwatorium Paryskiego, tym razem jako student klasy kompozycji. Wieniawski pracował wyjątkowo gorliwie i również te studia odbył w przyspieszonym tempie.

Henryk Wieniawski miał utalentowanego brata Józefa, który był pianistą. W Paryżu zaczęli wspólnie koncertować, zdobywając sławę i życzliwe oceny krytyków. Ich koncerty krytycy uważali za jedne z najciekawszych w całym sezonie, byli pod wrażeniem wykonywania przez młodych artystów najtrudniejszych utworów z repertuaru różnych kompozytorów.

Młody Wieniawski zaczął otrzymywać honorowe tytuły, które stawały się przepustkami do rozwijania wirtuozowskiej kariery. M.in. przyznano mu tytuł członka Wielkiego Towarzystwa Filharmonicznego, którym kierował wybitny kompozytor Hektor Berlioz. Godność tę przyznawano tylko nielicznym najwybitniejszym artystom. Kiedy Wieniawski miał wyjechać do Rosji, sam Hektor Berlioz w jednym z paryskim dzienników ubolewał nad tym podkreślając, że Paryż traci jednego z najwybitniejszych muzyków, jacy ukończyli Konserwatorium Paryskie.

Mimo tak długiego i napiętego kalendarza koncertowego i uciążliwych podróży po rozległej Rosji i krajach nadbałtyckich, Henryk Wieniawski znalazł czas na komponowanie. Jest to dowodem nie tylko na ogromny talent artysty, ale również na jego wielką pracowitość. Doświadczenia z tego dwuletniego tournée stały się fundamentem do budowania dalszej artystycznej kariery Henryka Wieniawskiego w zbliżającym się życiu dorosłym.

A oto wspomniany utwór, który jest równocześnie błyskotliwą miniaturą wirtuozowską, napisaną w formie ronda. Dzieło to Wieniawski zadedykował dla swojego nauczyciela Lamberta Massarta- profesora Konserwatorium Paryskiego. Wysłuchaj go z uwagą i wymień kilka technicznych skrzypcowych trudności, które zawiera ten utwór.

W Petersburgu był nadwornym solistą. Ponadto zaangażował się w pracę pedagogiczną w nowo otwartym konserwatorium petersburskim, gdzie prowadził klasę skrzypiec. Stałą posadę starał się łączyć z aktywnym życiem koncertującego artysty, wyjeżdżając poza granice Rosji. Po dwunastu latach zrezygnował z pracy na dworze w Petersburgu i wyjechał na tournée wraz ze swoim przyjacielem, pianistą i kompozytorem, Antonim Rubinsteinem. Cenił on w grze Wieniawskiego najróżniejsze odcienie uczuć, polski temperament połączony z francuską delikatnością. W Stanach Zjednoczonych dali razem kilkaset koncertów, zbierając przy tym znakomite recenzje.

Po powrocie z Ameryki Północnej Wieniawski objął stanowisko profesora w Konserwatorium w Brukseli. Tam też zainicjowano muzyczne wieczory kameralne o nazwie Union Instrumentale, podczas których występowali uzdolnieni muzycy. Nieustannie łączył obowiązki pedagogiczne z intensywnym życiem koncertowym. W latach 70. XIX w. przemieszczanie się pomiędzy miastami pochłaniało wiele czasu i energii. Podróże często były wielogodzinne, a to wzmagało nieregularny tryb życia, jaki prowadził Wieniawski. Ostatecznie doprowadziło to do wycieńczenia organizmu i przedwczesnej śmierci niespełna 44 letniego kompozytora.

Polski Paganini- wybrane kompozycje

Kompozycje pisane były w związku ze wspomnianą już działalnością koncertową Wieniawskiego. Wiele z nich służyło popisowi wirtuozerii technicznej – nie bez powodu bowiem nazywany był polskim Paganinim. Jego utwory nasycone są problemami technicznymi. Jako wykonawca mistrzowsko doprowadzał do współdziałania strony emocjonalnej i technicznej dzieła. Ceniono go również za liryzm, który uszlachetniał brzmienie każdej frazy.

Skomponował łącznie około 50 utworów, z czego aż sześć mazurków. Powszechnie panuje przekonanie, że Wieniawski podniósł mazurki do apoteozy. Wśród najważniejszych znajduje się Souvenir de Posen op. 3, czyli Pamiątka z Poznania. Kompozycja powstała w Poznaniu w 1854 r. Jest to tzw. mazurekMazurekmazurek charakterystyczny, czyli mazurek stylizowany, będący dźwiękową kroniką podróży. Utwór ma prostą budowę, wyróżnia się żywiołową narracją, flażoletamiflażoletflażoletami oraz wysokimi rejestrami wybranych strun. Zaznaczają się w nim indywidualne cechy stylu kompozytorskiego.

Oprócz mazurków, Wieniawski skomponował także cztery inne tańce uznawane ze narodowe. Jest pierwszym kompozytorem, który wprowadził chodzonego (inna jego nazwa) do literatury skrzypcowej. Dedykowany jest Karolowi Lipińskiemu, którego artysta poznał w 1848 r. Kompozycja była poprawiana kilkakrotnie, co z pewnością - jak na lata młodzieńcze kiedy tworzył to dzieło‑związane było z brakiem znajomości zasad kontrapunktuzasady kontrapunktu i harmoniizasad kontrapunktui zasady kontrapunktu i harmoniii harmonii.zasady kontrapunktu i harmoniiharmonii. Ostatecznie powstała w dwóch wersjach- na skrzypce z towarzyszeniem fortepianu oraz na skrzypce z towarzyszeniem orkiestry. Ma budowę repryzową i obfituje w kontrasty wyrazowe, agogiczneAgogikaagogiczne. Środkowa część jest liryczna z elementami wirtuozowskimi, będąc tym samym odwrotnością części skrajnych.

Dziełem zmieniającym prywatne życie kompozytora jest niewątpliwie utwór, którego wysłuchasz za chwilę. Skomponowana słynna Legenda tworzona była bowiem w momencie ważnym dla jego przyszłości, związanej z założeniem rodziny i kiedy rodzice jego ukochanej Isabelli Hampton nie zgodzili się na ich zaręczyny. Podczas słuchania zwróć uwagę na ładunek emocjonalny zawarty w tym dziele. Być może emocje- emanujące z tego utworu- przemówiły do rodziców Isabelli, ponieważ po roku para wzięła ślub. 

Legenda reprezentuje gatunek liryki instrumentalnej, popularny w romantyzmie. Każdy element dzieła jest w nim przesycony rozmaitymi uczuciami, tj. np.: tęsknota, ból, żarliwa miłość. Zwróć również uwagę na budowę utworu, pod koniec słuchanego fragmentu pojawi się ponownie część pierwsza. Podczas słuchania rozwiąż zadanie.

Kolejny utwór jest napisany w rytmie oberka. Podczas słuchania zwróć uwagę na charakterystyczne cechy tego narodowego tańca polskiego. Przypomnij sobie charakterystyczne cechy 4 pozostałych polskich tańców narodowych i zapamiętaj nazwisko wybitnego skrzypka- odtwórcy partii solowej.

Dopełnieniem tanecznych rytmów polskich tańców narodowych w twórczości Henryka Wieniawskiego jest kolejne jego dzieło słynny, wdzięczny do grania i bardzo lubiany przez publikę Kujawiak a‑moll.

R118BHB2S6ASM

Grafika przedstawia partyturę utworu „Kujawiak a‑moll”, skomponowanego przez Henryka Wieniawskiego. Metrum utworu to trzy czwarte. W systemie znajdują się dwie partie – pierwsza należy do skrzypiec, kolejna do fortepianu. Partia fortepianowa jest rozłożona na dwie linijki – pierwszą w kluczu wiolinowym oraz drugą w kluczu basowym. W pierwszej linijce skrzypce nie grają. Utwór rozpoczyna pianista, grający wyłącznie prawą ręką partię z klucza wiolinowego; trwa to przez cztery takty. W pierwszym wykonywana jest wyłącznie nuta e: na początku mocno zaakcentowana ósemka z kropką na raz (grana jako marcato) [czytaj: markato], następnie szesnastka i dwie ćwierćnuty na drugą oraz trzecią miarę. W drugim takcie wykonywane są trzy ćwierćnuty, grane na równe miary; wszystkie trzy to nuta e. Takt trzeci to powtórzenie taktu pierwszego z jedną różnicą: zaczyna się od przednutki f, następnie na pierwszą miarę mocno zaakcentowana ósemka z kropką i dalej jak w takcie pierwszym. Takt trzeci to trzy ćwierćnuty e z przednutką f na samym początku. W takcie piątym pojawiają się pierwsze dźwięki w linii basowej. Cały takt jest grany z wciśniętym pedałem forte (prawym); pod koniec taktu należy go zwolnić. W kluczu wiolinowym takt zaczyna się od przednutki e, następnie na pierwszą miarę grany jest dźwięk e o oktawę wyżej; jest to ósemka z kropką. Później następuje szesnastka dis oraz cztery ósemki: a, c, h z mordentem oraz a. W kluczu basowym grane są trzy ćwierćnuty: na pierwszą miarę dźwięki a oraz e, na drugą i trzecią miarę dźwięki e, fis, a, c oraz dis. Druga linijka zaczyna się od szóstego taktu utworu. Skrzypce nie grają w taktach od szóstego do ósmego. Takt szósty ponownie grany jest z wciśniętym pedałem forte (prawym). W kluczu wiolinowym fortepian ma do zagrania frazę składającą się z czterech ósemek i ćwierćnuty: h, fis, a, gis oraz e. Ostatni dźwięk oznaczony jest fermatą. W kluczu basowym grane są trzy ćwierćnuty: na pierwszą miarę dźwięki a oraz e, na drugą miarę e, h, d oraz c, na trzecią miarę te same, jednak z fermatą. W takcie siódmym w kluczu wiolinowym zaczyna się fraza trwająca przez kolejne dwa takty. Na początku pojawia się przednutka e, następnie następuje szereg ósemek: dźwięk e grany oktawę wyżej, dis, a, c, h z mordentem, później pauza szesnastkowa i szesnastka a. W kluczu basowym powtarzany jest takt piąty, trzy ćwierćnuty: na pierwszą miarę dźwięki a oraz e, na drugą i trzecią miarę dźwięki e, fis, a, c oraz dis. Cały takt ponownie jest grany przy wciśniętym pedale forte, który należy zwolnić na koniec taktu. W takcie ósmym w kluczu wiolinowym trwa dalej fraza z taktu poprzedniego: składa się z czterech ósemek i ćwierćnuty: h, fis, a, gis oraz e. Ostatni dźwięk oznaczony jest fermatą. W kluczu basowym grane są cztery ćwierćnuty: e, następnie kwinta e i h, na trzecią miarę akord e‑dur: dźwięki e, gis, g oraz e oktawę wyżej. Akord oznaczony jest fermatą. Cały takt ponownie jest grany przy wciśniętym pedale forte, który należy zwolnić na koniec taktu. W takcie dziewiątym pojawiają się pierwsze dźwięki w partii skrzypiec. Wprowadzone zostaje oznaczenie dynamiki: piano. Partia skrzypiec zaczyna się od przednutki e, następnie następuje szereg ósemek: na pierwszą miarę dźwięk e z akcentem, następnie dis, a oraz c. Trzecia miara rozpoczyna się od ósemki z kropką h granej z obiegnikiem, takt kończy się szesnastką a. W partii fortepianu w kluczu wiolinowym pierwsza miara to pauza ćwierćnutowa, następnie grane są dwie ćwierćnuty z takimi samymi dźwiękami: a, c, dis oraz fis. W kluczu basowym grana jest tylko kwinta a i e w rytmie półnuty z kropką. W takcie dziesiątym w partii skrzypiec grane są cztery ósemki: trzy pierwsze to h, fis oraz a, wykonywane jako fraza, na koniec gis z artykulacją <span lang="it"staccato [czytaj: stakkato]. Klucz wiolinowy fortepianu ponownie rozpoczyna pauza ćwierćnutowa, następnie grane są dwie ćwierćnuty – akordy zmniejszone gis składające się z następujących dźwięków: gis, h, d, e oraz gis oktawę wyżej. Akord grany na trzecią miarę został oznaczony fermatą. W kluczu basowym powtarzana jest kwinta a i e wykonywana jako półnuta z kropką. Kolejne dwa takty, czyli jedenasty oraz dwunasty, stanowią powtórzenie poprzednich dwóch z uzupełnieniem. W takcie jedenastym partia skrzypiec rozpoczyna się od przednutki e, następnie następuje szereg ósemek: na pierwszą miarę dźwięk e z akcentem, następnie dis, a oraz c. Trzecia miara rozpoczyna się od ósemki z kropką h granej z obiegnikiem, takt kończy się szesnastką a. W partii fortepianu w kluczu wiolinowym pierwsza miara to pauza ćwierćnutowa, następnie grane są dwie ćwierćnuty z takimi samymi dźwiękami: a, c, dis oraz fis. W kluczu basowym grana jest tylko kwinta a i e w rytmie półnuty z kropką. W takcie dwunastym w partii skrzypiec grane są najpierw cztery ósemki: trzy pierwsze to h, fis oraz a, wykonywane jako fraza, na koniec gis z artykulacją staccato [czytaj: stakkato]. Na trzecią miarę grana jest ćwierćnuta e z fermatą. Takt kończy się przednutką es prowadzącą do dalszej części utworu. Klucz wiolinowy fortepianu ponownie rozpoczyna pauza ćwierćnutowa, następnie grana jest półnuta – pozbawiony kwinty akord e‑dur składający się z dźwięków e, gis oraz e oktawę wyżej oznaczony fermatą. W kluczu basowym na pierwszą miarę grana jest oktawa e jako ćwierćnuta, natomiast na drugą miarę kwinta e i a oznaczona fermatą. Takt trzynasty rozpoczyna kolejną część utworu. Na początku pojawia się oznaczenie dynamiki forte fortissimo, początek repetycji oraz dopisek „Tempo di Mazurka”. Skrzypce grają czterodźwięk składający się z dźwięków g, d, h oraz a w rytmie ósemki z kropką, następnie szesnastkę g i ćwierćnutę f. Na trzecią miarę grany jest z akcentem trójdźwięk g, f oraz d z dynamiką forte. W partii fortepianu w kluczu wiolinowym na raz pojawia się pauza ćwierćnutowa, następnie dwie takie same ćwierćnuty na drugą i trzecią miarę: akordy składające się z dźwięków f, g, h oraz g. W kluczu basowym fortepian wykonuje ćwierćnutę z oktawą g; na drugą i trzecią miarę nic nie gra, zapisane są pauzy ćwierćnutowe. W takcie czternastym skrzypce na pierwszą miarę grają ósemkę z kropką z dynamiką forte fortissimo – trójdźwięk g, d oraz c. Następnie wykonywana jest szesnastka d, na drugą miarę ćwierćnuta e, a na miarę trzecią ćwierćnuta g, e oraz c z akcentem i dynamiką forte. Fortepian w kluczu wiolinowym ponownie zaczyna od pauzy ćwierćnutowej, następnie gra dwa czterodźwięki‑ćwierćnuty: e, g, c oraz d na drugą i trzecią miarę. W kluczu basowym na pierwszą miarę grana jest oktawa c, następnie dwie pauzy ćwierćnutowe. Takt piętnasty w partii skrzypiec ponownie zaczyna się od ósemki z kropką granej w dynamice forte fortissimo. Jest to trójdźwięk składający się z dźwięków g, f oraz a. Po nim następuje szesnastka d, następnie ćwierćnuta a i zaakcentowany trójdźwięk‑ćwierćnuta na trzecią miarę: g, f oraz h. W partii fortepianu w kluczu wiolinowym na pierwszą miarę pojawia się pauza ćwierćnutowa, a następnie dwa czterodźwięki na drugą i trzecią miarę, z częścią nut przeniesioną do klucza basowego. W kluczu wiolinowym znajdują się dwie ćwierćnuty g. W kluczu basowym na pierwszą miarę grana jest ćwierćnuta‑oktawa g, następnie na miarę drugą i trzecią ćwierćnuty z dźwiękami f, g i h w prawej ręce (ręka lewa ma dwie pauzy ćwierćnutowe). Takt szesnasty w partii skrzypiec zaczyna się od ósemki z kropką: trójdźwięku g, e oraz c. Następnie wykonywana jest szesnastka e, na drugą miarę ćwierćnuta a oraz mocny akcent na ćwierćnutę z kropką g. W partii fortepianu w kluczu wiolinowym na pierwszą miarę ponownie pojawia się pauza ćwierćnutowa. Następnie prawa ręka gra dwa czterodźwięki (część nut została przeniesiona do klucza basowego): na drugą i trzecią miarę takie same ćwierćnuty z układami e, g, c oraz e. W kluczu basowym pojawia się ćwierćnuta‑oktawa c na pierwszą miarę, a następnie dwie pauzy ćwierćnutowe. W takcie siedemnastym pojawia się oznaczenie dynamiki forte. Partia skrzypiec zaczyna się od ósemki z kropką: jest to czterodźwięk składający się z dźwięków g, d, h oraz a, później następuje szesnastka g i ćwierćnuta f. Na trzecią miarę grany jest z akcentem trójdźwięk g, f oraz d. W partii fortepianu w kluczu wiolinowym ponownie pojawia się pauza ćwierćnutowa na pierwszą miarę, następnie dwie ćwierćnuty‑akordy grane przez prawą rękę: czterodźwięki f, g, h oraz g z częścią nut przeniesioną do klucza basowego. W kluczu basowym partia rozpoczyna się od oktawy‑ćwierćnuty g na pierwszą miarę, następnie lewa ręka odpoczywa podczas dwóch pauz ćwierćnutowych. W takcie osiemnastym skrzypce na pierwszą miarę grają ósemkę z kropką – trójdźwięk g, d oraz c. Następnie wykonywana jest szesnastka d, na drugą miarę ćwierćnuta e, a na miarę trzecią ćwierćnuta g, e oraz c z akcentem. Fortepian w kluczu wiolinowym ponownie zaczyna od pauzy ćwierćnutowej, następnie gra dwa czterodźwięki‑ćwierćnuty: e, g, c oraz d na drugą i trzecią miarę z częścią dźwięków przeniesioną do klucza basowego. W kluczu basowym na pierwszą miarę grana jest oktawa c, następnie dwie pauzy ćwierćnutowe. Takt dziewiętnasty w partii skrzypiec ponownie zaczyna się od ósemki z kropką. Jest to trójdźwięk składający się z dźwięków g, f oraz a. Po nim następuje szesnastka d, następnie ćwierćnuta a i zaakcentowany trójdźwięk‑ćwierćnuta na trzecią miarę: g, f oraz h. W partii fortepianu w kluczu wiolinowym na pierwszą miarę pojawia się pauza ćwierćnutowa, a następnie dwa czterodźwięki g, f, h i g na drugą i trzecią miarę, z częścią nut przeniesioną do klucza basowego. W kluczu basowym na pierwszą miarę grana jest ćwierćnuta‑oktawa g, następnie ręka lewa ma dwie pauzy ćwierćnutowe. Ostatni, dwudziesty takt w partii skrzypiec rozpoczyna się od ćwierćnutowego akordu g, e oraz c. Po nim następuje kolejna ćwierćnuta: akordy g, e, c oraz ponownie c w dynamice fortissimo possibile oraz pauza ćwierćnutowa na trzecią miarę. Takt kończy się zakończeniem repetycji. Na fortepianie prawa ręka wykonuje czterodźwięk e, g, c e w prawej ręce na pierwszą miarę w rytmie ćwierćnuty, a następnie ten sam czterodźwięk oktawę wyżej w dynamice fortissimo possibile oraz pauzę ćwierćnutową na trzecią miarę. W kluczu basowym lewa ręka gra ćwierćnutę‑oktawę c, a później czterodźwięk c, e, g oraz c.

Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego

Jako skrzypek‑wirtuoz podbił estrady Europy i Ameryki, a jego pozostałe kompozycje takie jak: Koncert skrzypcowy fis‑moll op. 14 , Polonez D‑dur op. 4 czy poniżej opisane w szczególny sposób etiudy -kaprysy do dziś należą do podstawowego repertuaru skrzypków. Wieniawski łączył błyskotliwą technikę z liryzmem, dlatego nazywano go poetą skrzypiec. Jak wielkiej wagi są to utwory pokazać można na przykładzie cyklu etiud pozostawionych przez niego, a zatytułowanych: L’école moderne. Études‑caprices pour le violon seulop. 10 na skrzypce solo i Etudes‑Caprices op. 18 na 2 skrzypiec. L’école moderne składa się z 8 etiud, z których każda poświęcona jest innemu zagadnieniu technicznemu: pierwsza z nich koncentruje się na szybkiej zmianie smyczka (I), kolejne na biegnikach (II), dwudźwiękach i arpeggiach (III), akordach (VIII), artykulacji staccato (IV). Jedna z nich ma za zadanie wyćwiczyć swobodę w graniu szybkich, lekkich figuracji stosowanych w improwizacyjnych kadencjach solowych koncertów (VII). Inne skupiają się na różnego rodzaju ekspresji: tanecznej, o charakterze saltarello i scherzando (V), rubasznej (VIII Piosenka obozowa) oraz na prowadzeniu pięknych, polifonicznych linii melodycznych (VI). Etiudy te są przykładem wspaniałych, artystycznych miniatur instrumentalnych- tchnących wirtuozerią i błyskotliwością. A oto przykład jednej z nich.
Wysłuchaj i prześledź jej przebieg patrząc w poniżej zamieszczony zapis nutowy:

Slajd 1 z 4

R1NAwSEbm1Znj

Ilustracja przedstawia zapis nut utworu Henryka Wieniawskiego, „L'école moderne. Études-caprices pour le violon seul”, „Etiuda c-moll” nr 1, „Le Sautille” skoki smyczkiem op. 10.

RABXUAm1m48HF

Ilustracja przedstawia zapis nut utworu Henryka Wieniawskiego, „L'école moderne. Études‑caprices pour le violon seul” op. 10, „Etiuda D‑dur” nr 3, t. 1–16, dwudźwięki.

R48cxYZnz6bPj

Ilustracja przedstawia zapis nut utworu Henryka Wieniawskiego, „L'école moderne. Études‑caprices pour le violon seul” op. 10, „Etiuda A‑dur” nr 4, t. 1–28, artykulacja staccato w przebiegach pasażowych i gamowych.

R1HYPdRvvckaf

Ilustracja przedstawia zapis nut utworu Henryka Wieniawskiego, „L'école moderne. Études‑caprices pour le violon seul” op. 10, „Etiuda Es‑dur Alla Saltarella” nr 5, t. 1–26.

Henryk Wieniawski to również współpracownik takich artystów epoki jak: Antonio Rubinsteinem (1829‑1894) czy Józefem Joachimem (1831‑1907).

Jednak ukoronowaniem twórczości Henryka Wieniawskiego jest organizacja międzynarodowego konkursu skrzypcowego jego imienia. W 1935 roku w Warszawie ( a potem już kolejne w Poznaniu), z inicjatywy jego bratanka Adama Wieniawskiego (1879‑1950),  odbył się pierwszy Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego. Już pierwsza edycja zapisała się w historii: wygrała Ginette Neveu (1919‑1949), drugie miejsce zajął David Ojstrach (1908‑1974), a wyróżnienie otrzymała młodziutka Ida Haendel (1928‑2020). W następnych latach konkurs promował takich mistrzów jak Wiktor Tretiakow (ur. 1946), Piotr Janowski (1951‑2008) czy Bartłomiej Nizioł (ur. 1974- fotografia poniżej). W 2026 roku obędzie jego XVII edycja.

R1X8XESNFOOTO

Ilustracja przedstawia mężczyznę grającego na skrzypcach na tle zabytkowego budynku.

Konkurs Wieniawskiego, odbywający się co pięć lat, należy dziś do najbardziej prestiżowych na świecie. Podobnie jak Konkurs Chopinowski, jest czymś więcej niż rywalizacją – to także sposób pielęgnowania pamięci o wielkim artyście i promocja polskiej kultury muzycznej na arenie międzynarodowej.                    Jest to zarazem najstarszy konkurs skrzypcowy na świecie.

Podsumowanie

Zarówno Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, jak i konkursy poświęcone Henrykowi Wieniawskiemu, są nie tylko wyrazem uznania dla wybitnych artystów, ale również narzędziem kształtowania kolejnych pokoleń muzyków. Konkursy te umożliwiają młodym pianistom i skrzypkom prezentację swojego talentu na światowej scenie, zachowując przy tym tradycję narodowego dziedzictwa muzycznego. Dzięki nim muzyka Chopina i Wieniawskiego pozostaje żywa i aktualna, inspirując zarówno wykonawców, jak i słuchaczy do odkrywania piękna wirtuozerii, ekspresji i głębi emocjonalnej, które są uniwersalne i ponadczasowe.

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina – lata przedwojenne; Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina – okres przed PRL i Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina – okres PRL. Wszystkie dostępne są na platformie zpe.gov.pl

Józef Chomiński. Elementy teorii muzyki. PWM. Warszawa 1965. 

Andrzej Chodkowski- red. Encyklopedia muzyki. PWN. Warszawa 1995.

Edmund Grabkowski. Henryk Wieniawski i jego muzyka. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa 1990.

Wojciech Marchwica. Słownik muzyki. Zielona Sowa. Kraków 2006.

encyklopedia.pwn.pl

sjp.pwn.pl

Polecane tematy na zpe.gov.pl to: Opera narodowa

Inne materiały: