Ciekawostki

Aby połączyć chęć posiadania instrumentu w niewielkich pomieszczeniach skonstruowano fortepian, którego pudło rezonansowe mieściło się na ścianie w pozycji pionowej. Stąd nazwa poniżej zamieszczonej fotografii fortepianu- żyrafy. Dokładny opis tego i wielu innych podobnych instrumentów tego typu, znajdziesz na stronie Narodowego Instytut Fryderyka Chopina- nifc.pl

R1EVL6K9JT6CG

Zdjęcie przedstawia fortepian pionowy - tzw. fortepian żyrafa. Jest to rodzaj klawikordu, w którym struny są ustawione pionowo w kształcie trójkąta. Swym kształtem przypomina harfę i był pierwowzorem pianina.

Warto pamiętać z poprzednich epok... .

Instrumentem podobnym do fortepianu pod względem techniki gry jest powstały w XV w. klawesyn. Jest to chordofon, którego struny wprawiane są w ruch za pomocą tzw. piórek, poruszanych przez mechanizm skoczków, reagujących na naciśnięcie poszczególnych klawiszy. Klawesyn nie pozwalał na granie dynamiczne (tzn. nie można było zagrać piano‑cicho lub forte- głośno), wszystkie dźwięki były więc jednorodne pod względem głośności. Wykorzystywano go głównie w barokowym basso continuo, a także jako solowy instrument w koncercie klawesynowym. W zależności od wielkości przyjmował różne nazwy, np. mały gabinetowy klawesyn nazywano szpinetem.

🌍 Kobiety, fortepian i emancypacja

Zygmunt Lissa. Estetyka muzyczna romantyzmu

Fortepian odegrał istotną rolę w historii emancypacji kobiet.
Pozwalał im uczestniczyć w życiu kulturalnym, zdobywać zawód (nauczycielki muzyki, kompozytorki, koncertujące pianistki).
Postacie takie jak Klara Schumann (1819‑1896), Pauline Viardot (1821‑1910), Maria Szymanowska (1789‑1831) czy Nathalie Janotha (1856‑1932 ) pokazały, że kobieta może być uznanym artystą i autorytetem muzycznym. Samo muzykowanie przy fortepianie stało się podstawą edukacji muzycznej i słuchowej. Tymczasem już we współczesnym medium - w filmie...

Fortepian (1993) to tytuł filmu, którego głównym bohaterem jest właśnie ten instrument. Ada McGrath (w tej roli Holly Hunter) przybywa do brzegów Nowej Zelandii ze swoją córką (nagrodzona Oscarem Anna Paquin). Przywozi ze sobą fortepian, który jest jej środkiem komunikacji z ludźmi. Film Fortepian otrzymał trzy statuetki Oscara (w sumie otrzymał osiem nominacji), ale przedstawia historię kobiety, która zniewolona wiktoriańską moralnością i obyczajowością samotnie wychowuje dziecko. Jej ojciec bez jej zgody wydaje ją korespondencyjnie za mąż za brytyjskiego kolonizatora wykupującego ziemię rdzennych Nowozelandczyków. Ada, bo tak ma na imię główna bohaterka, odbywa wraz ze swoją nieślubną córką długą morską podróż, aby zderzyć się z patriarchalnym światem jej męża. Pozbawiona jakichkolwiek praw postanawia walczyć o pozostałą jej odrobinę godności.

RpqBiXUMzBdsP

Zdjęcie przedstawia twarz młodej kobiety. Twarz jest owalna, nos prosty, oczy duże, ciemne. Kobieta ma na głowie kapelusz.

💡 Fortepian, a inne dziedziny nauki i techniki

Rozwój tego instrumentu był możliwy dzięki postępowi technicznemu jaki przypadł na XIX wieku. Pomógł mu z pewnością rozwój hutnictwa poprzez wprowadzenie stalowych ram, co zwiększyło wytrzymałość konstrukcji fortepianów; chemia materiałowa- dzięki wprowadzeniu nowych lakierów i klejów, które poprawiły jakość rezonansu oraz dynamika rozwoju samej fizyki i akustyki - czyli badań nad drganiem strun i pudła rezonansowego, które umożliwiły lepsze strojenie i intonację.

W tym sensie fortepian stał się pomostem między sztuką a nauką, a budowniczowie instrumentów – pierwszymi inżynierami dźwięku.

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z poniższym modelem fortepianu w wersji 3D lub z jego opisem. Sprawdź, czy już znasz wszystkie jego tajemnice?

RLo98JB2cSFq8

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D1V4TOPZ2

Wizualizacja trzy de przedstawia fortepian.

Fortepian jest to instrument strunowy. Pudło rezonansowe instrumentu usytuowane jest na trzech nogach posiadających koła. Przedstawiony fortepian ma otwartą nakrywę główną, dzięki czemu widoczne są znajdujące się pod nią elementy.

Na modelu znajduje się sześć punktów interaktywnych, po kliknięciu w które pojawia się ramka z tekstem oraz nagranie głosowe tożsame z treścią ramki.

Punkty interaktywne na modelu:

1. Klawiatura. Jest umiejscowiona z przodu fortepianu, składa się z białych i czarnych klawiszy.

2. Pedały. Znajdują się tuż przy ziemi, pod klawiaturą. Fortepian posiada trzy pedały.

3. Mechanika młoteczkowa. Znajduje się wewnątrz pudła rezonansowego, tuż za klawiaturą.

4. Strojnica. Jest to element ramy, to którego przymocowane są kołki, na które naciągnięte są struny.

5. Rama żeliwna. Jest to element znajdujący się wewnątrz pudła rezonansowego, to na nim rozciągnięte są struny.

6. Pudło rezonansowe. Jest to drewniana skrzynia wewnątrz, której znajdują się elementy strunowe instrumentu. Jej zadaniem jest wzmacnianie dźwięku.

🖼️ Fortepian w sztuce i literaturze

Fortepian był jednym z ulubionych motywów sztuki romantycznej.

• W malarstwie przedstawiano go jako centrum domowego świata, symbol duchowości i miłości (np. obraz Henriego Fantina‑Latoura Przy fortepianie z 1861 r.);

• W literaturze fortepian często uosabiał emocje, wspomnienia lub samotność (np. u George Sand, w Lucrezia Floriani, 1846; u Bolesława Prusa w Lalce, gdzie muzyka Izabeli Łęckiej ma znaczenie symboliczne);

• W poezji romantycznej dźwięk fortepianu był metaforą duszy i nostalgii (Fortepian Szopena- Cypriana Kamila Norwida, 1863).