Opera- dzieje jej powstania w pigułce

OperaOperaOpera jest dziełem scenicznym, w którym muzyka i śpiew współdziałają z akcją dramatyczną. Jej ważnym elementem jest synteza sztuk, czyli połączenie wielu dziedzin: muzyki, słowa, scenografii, ruchu i gestów. Najważniejsze gatunki tej formy scenicznej to opera buffaOpera buffaopera buffa i opera seriaOpera seriaopera seria. Opera powstała we Florencji w epoce baroku, a w jej stworzenie zaangażowana była Camerata florencka. Najstarsze zachowane dzieło tego gatunku nosi tytuł Euridice – Jacopo Peri'ego ( 1561 – 1633), a premiera miała miejsce w 1600 roku. W epoce klasycyzmu miała miejsce reforma operowa, która została dokonana przez kompozytora prezentowanego poniżej - Christopha Willibalda Glucka (1714 – 1787). Innym istotnym kompozytorem epoki klasycyzmu związanym z operą był Wolfgang Amadeusz Mozart (1756 – 1791). W romantyzmie tematyka oper była mocno inspirowana epoką i często dotykała tematów narodowych, baśniowych, fantastycznych, bądź ludowych. W późniejszym czasie opery stały się nieco mniej popularne z powodu rozwoju dramatu muzycznegoDramat muzycznydramatu muzycznego potem również musicalu.

Jeśli potrafisz lepiej przyswajać wiedzę wizualnie, przejdź do kolejnego rozdziału i zobacz film.

R1NVTKZVUMUHH

Ilustracja przedstawia portret Christopha Glucka. Na czarno‑białej grafice ukazana jest postać mężczyzny w średnim wieku z jasnymi, kręconymi włosami – prawdopodobnie jest to peruka. Kompozytor spogląda w górę. Ubrany jest w ciemny kaftan z kamizelką oraz zawiązany pod szyją, biały halsztuk.

Najważniejsze opery i ich libretta w epoce romantyzmu.

Wiek XIX to epoka burzliwych przemian społecznych, politycznych i kulturowych. Włochy przechodzą proces zjednoczenia zwany  Risorgimento, a opera staje się potężnym narzędziem patriotycznej mobilizacji i narodowej tożsamości.

Zatem romantyzm w muzyce nie był jedynie stylem - był wyrazem ducha czasu: dążeń do wolności, indywidualizmu i wyrazistości emocjonalnej. Opera stała się zwierciadłem tych napięć i ambicji, a twórcy włoscy‑tacy jak: Giuseppe Verdi, Gioachino Rossini czy Francuz- Georges Bizet wnieśli do niej pazur – dramatyzm, kontrowersje i nowoczesną psychologię postaci.

Pierwszą romantyczną operą był Wolny Strzelec- niemieckiego twórcy Carla Marii von Webera. Jej premiera miała miejsce w 1821 roku. W dziele obecne były cechy epoki: liczne wątki fantastyczne i baśniowe, nastrój tajemniczości i grozy, a także mocny element narodowy.

Gioachino Rossini- mistrz bel canta i teatralnej brawury

Gioacchino w młodości uczył się śpiewu oraz gry na waltorni i wiolonczeli, a od piętnastego roku życia rozpoczął naukę kompozycji, wypracowując warsztat także dzięki studiowaniu partytur klasyków wiedeńskich – Josepha Haydna i Wolfganga Amadeusza Mozarta. W roku 1810 porzucił edukację, by uczestniczyć w wystawieniu w Wenecji swej opery Weksel małżeński. Choć opera ta została przyjęta bez większego entuzjazmu, Rossini rozpoczął karierę kompozytorską. Po stworzeniu Wilhelm Tell w 1828/1829 roku, na niemal czterdzieści lat zamilkł, by u schyłku życia skomponować Stabat Mater oraz Małą mszę uroczystą. Rossini zmarł niedaleko Paryża w 1868 r.

O kompozytorze tym emfatycznieemfatycznieemfatycznie wypowiadał się rozmiłowany w operze muzykolog Jarosław Mianowski:

Twórczość operowa Rossiniego

Gioacchino Rossini pozostawił po sobie 39 dzieł operowych, a jego talent rozbłysnął szczególnie na gruncie oper komicznych (opery buffaOpera buffaopery buffa).

Pierwszymi operami, które przyniosły Rossiniemu rozgłos były: opera poważna Tankred i opera komiczna (opera buffa) Włoszka w Algierze (wystawione w 1813 r.). Wystawiony trzy lata później Cyrulik sewilski oparty na sztuce komediowej Pierre’a Beaumarchais [bomarsz'e], obecnie najbardziej znana opera Rossiniego, początkowo nie zdobył uznania publiczności. Krótko po rzymskiej premierze wystawiony został jednak z sukcesami na większości scen europejskich.

W 1815 r. kompozytor podpisał kontrakt zobowiązujący go do pisania dwóch oper rocznie, w wyniku którego powstało 20 dzieł, m. in. Kopciuszek, Sroka złodziejka, Otello, Armida, Mojżesz w Egipcie, Mahomet II, Semiramida.

Pod koniec lat dwudziestych XIX w. skomponował dla sceny paryskiej operę Wilhelm Tell opartą na dramacie Friedricha Schillera (1759‑1805) – swoje ostatnie dzieło operowe. Decyzję o zakończeniu pisania oper skomentował kompozytor słowami:

Rossini początkowo kontynuował założenia opery klasycznej przejmując rozwiązania Wolfganga Amadeusza Mozarta w zakresie opery komicznej (m. in. rozbudowane finały zróżnicowane pod względem tempa i ekspresji). Jako że jego opery nawiązywały do XVIII‑wiecznego języka muzycznego, nazywano go nawet włoskim Mozartem (określenie Stendhala – wielbiciela oper Rossiniego).

Z kolei opery pisane z myślą o scenie paryskiej, przesycone są cechami charakterystycznymi dla francuskiej opery grand (operowanie potężnymi, rozbudowanymi scenami zbiorowymi z udziałem chóru).

Zarówno opery włoskie jak i francuskie cechuje szczególne wyeksponowanie koloratury i kantylenyKantylenakantyleny. Soliści w operach Rossiniego muszą popisać się wirtuozerią wokalną (przyrównywaną do cyrkowych akrobacji) oraz perfekcyjną śpiewną frazą. Przywołajmy raz jeszcze Jarosława Mianowskiego:

Dzieła sceniczne Gioacchino Rossiniego wykonywane są na całym świecie. W repertuarze teatrów operowych najczęściej goszczą: Cyrulik sewilski, Kopciuszek, Włoszka w Algierze, Turek w Italii, Sroka złodziejka, czy Podróż do Reims. Równie często podczas gal wokalnych bądź jako część koncertów symfonicznych grywa się do dzieł operowych Rossiniego.

Cyrulik sewilski- czyli Figaro! Mistrz intrygi z Sewilli

Cyrulik sewilski powstała w 1816 roku. Autorem libretta był Cesare Sterbini, Trudno dziś określić, ile czasu zajęło Rossiniemu zrealizowanie zamówienia, na jakie w podpisanej umowie miał miesiąc… Najbardziej optymistyczne teorie wskazują, że opera została napisana w osiem dni! Rossini przyznawał się Fetisowi, że zajęło mu to dwanaście dni, zaś Wagnerowi – że trzynaście. Wydaje się jednak, że sporządzenie kompletnej obszernej (ok. 600 stron) prawdopodobnie trwać musiało nieco dłużej.

Premiera Cyrulika miała miejsce w lutym 1816 r. w Rzymie (Teatro Argentina) i okazała się jednym z większych skandali w historii opery. Plotki głosiły, iż Don Basilio potknął się na scenie rozbijając nos, że w budynku opery zabłąkał się kot miauczący żałośnie podczas przedstawienia, a hrabia Almaviva, wykonujący miłosną serenadę, wyszedł na scenę z rozstrojoną gitarą, którą dostrajał w trakcie przedstawienia wywołując salwy śmiechu. Wszystkie te incydenty podobno były sprawką zwolenników twórcy pierwszej wersji Cyrulika autorstwa Giovanniego Paisiella.

Jednakże publiczność już podczas drugiego przedstawienia odkryła, że wersja Rossiniego przewyższała Paisiella i w krótkim czasie Cyrulik Gioacchina Rossiniego stał się jednym z najpopularniejszych dzieł operowych na świecie.

Rossini często konstruował arie w swych operach zderzając odcinek liryczny, kantylenowy, utrzymany w spokojnym rytmie i umiarkowanym tempie z przepełnioną biegnikami, wirtuozowską szybką częścią popisową. Ta dwuczęściowa budowa arii determinowana była konstrukcją tekstu słownego – w pierwszej część arii mowa była o przeżyciach wewnętrznych, druga zaś odnosiła się do konieczności podjęcia różnorodnych działań. Posłuchaj arii hrabiego Almavivy oraz cavatiny wykonywanej przez Rozynę…

Humorystyczne crescendo

Opera CyrulikcyrulikCyrulik Sewilski Rossiniego to kompozycja przełomowa między epoką klasycyzmu i romantyzmu, która potrafił łączyć wirtuozerię wokalną z dramaturgią. Opera powstała na podstawie sztuki Pierre'a Beaumarchais i jest wyjątkowo wesołym oraz pogodnym dziełem komicznym, w którym znajduje się mnóstwo akcji. O subtelnym poczuciu humoru kompozytora znajdziesz informację poniżej w jednej ze scen operowych i naszkicowanej karykaturze.

Rossini… z przymrużeniem oka

R1Kw9TXwlhSRg1

Ilustracja przedstawia karykaturę Gioacchino Rossiniego. Na zdjęciu znajduje się duża głowa kompozytora oraz fragment jego ubrania. Fotografia jest czarno-biała.

Pod koniec życia Rossini ujawnił niewielkich rozmiarów utwory zatytułowane Grzechy starości, przeznaczone na różne składy wykonawcze (od obsady solowej, po różne składy kameralne). Ich nietypowe tytuły (np. Etiuda astmatyczna, Poranne preludium higieniczne) budzą skojarzenie z XX‑wiecznymi tytułami utworów ekscentrycznego Eryka Satie (1866 – 1925). Ze zbioru tego pochodzi m. in. Humorystyczny duet dwóch kotów (Duetto buffo di due Gatti) – przedziwna kompozycja, której tekst sprowadza się do powtarzanego onomatopeicznego miau. Niekiedy jednak podważa się autorstwo Rossiniego i za twórcę duetu (a tak naprawdę autora mozaikowego zestawienia fragmentów z dzieł Rossiniego) wskazuje Roberta L. Pearsalla. Miniatura ta wykonywana jest najczęściej podczas tzw. lżejszych koncertów (karnawałowych, plenerowych etc.). Posłuchaj... .

R18LM33UZC3XN

Na ilustracji widoczna jest humorystyczna scena przedstawiająca koty ubrane jak ludzie i zachowujące się jak ludzie, biorące udział w koncercie muzycznym. Po prawej stronie kot o rudym futrze gra energicznie na fortepianie. Ubrany jest w elegancki czarny frak i białą koszulę. Jego wyraz twarzy sugeruje skupienie i zaangażowanie. Na środku stoją dwa koty – jeden w sukni balowej w kolorze zielonym, a drugi w czarnym garniturze. Oboje trzymają czerwone śpiewniki i śpiewają, wyglądając na zadowolonych. U dołu ilustracji, po lewej stronie, siedzi biały kot z wachlarzem, przypominający słuchaczkę lub damę z widowni. Obok niej leży jeszcze jeden ciemny kot, prawdopodobnie śpi lub wypoczywa. Całość ma styl retro, przypominający dawne ilustracje z książek dla dzieci lub pocztówki. Obrazek jest kolorowy, pogodny i utrzymany w lekko żartobliwym tonie.

Swymi dziełami scenicznymi Rossini, wraz z Bellinim i Donizettim, otworzył drogę koncepcji doskonalenia gatunku opery i pogłębienia dramaturgii, do czego przyczynił się jego wielki następca Giuseppe Verdi. Ów proces przemian doprowadził ostatecznie do powstania u schyłku XIX stulecia weryzmuWeryzmweryzmu.

Ważną rolę w rozwoju opery włoskiej spełniła dwuczęściowa aria Rossiniego. Składa się ona z części zwrotkowej (cantabile) z elementami recytatywnymi oraz z części zachowanej w wirtuozowskim tempie (cabaletta), stanowiącej kulminację. W wyniku takiego ukształtowania, akcja dramatyczna rozgrywa się na gruncie arii.

Warto zapamiętać także, że Rossini przeciwstawił się zasadzie lieto fine (szczęśliwe zakończenie). Przykładem może być opera Otello, w której tytułowy bohater i jego żona zostają uśmierceni. Oprócz muzyki operowej Rossini skomponował też Małą mszę uroczystą (Petite messe solennelle). Wbrew nazwie jest to msza dużych rozmiarów. Kompozytor dokonał w niej syntezy swojego stylu operowego.

Wilhelm Tell (francuska opera seria) wymieniana powyżej była jego ostatnią operą - monumentalne dzieło o walce o wolność Szwajcarów przeciwko austriackiemu uciskowi. Tutaj znana uwerturaUwerturauwertura (później bardzo wykorzystana w westernach) poprzedza dramatyczną historię z bohaterem ludowym na czele. Nadał w niej dużą rangę chórowi, wykorzystał w pełni możliwości kolorystyczne i dynamiczne orkiestry oraz wprowadził koloryt lokalny – szwajcarskie melodie ludowe. Jest to najbardziej dramatyczna opera Rossiniego, łącząca cechy opery włoskiej i francuskiej. To zarazem dzieło, które zwiastuje wielkie tematy romantyzmu: bunt, poświęcenie, heroizm.

Współcześni krytykowali Rossiniego za efekciarstwo, a wybitny pisarz tamtych czasów Stendhal (o prawdziwym nazwisku: Marie‑Henri Beyle) napisał o nim z przekąsem:

Nic to jednak , bowiem jego opery przeszły do historii jako przykład brawurowych ansambli, komizmu, ale i fragmentami gęstymi od dramatyzmu, m.in jak scena śmierci Ory w Komedancie krzyżowców.

Giuseppe Verdi- muzyczny patriota i reformator opery

R12Aps51zktVg

Fotografia przedstawia mężczyznę z lekkim zarostem. Ubrany jest w ciemną marynarkę. W prawej dłoni trzyma pióro.

Małgorzata Kowalska w swoim dziele ABC Historii Muzyki nazwała Giuseppe Verdiego największą indywidualnością w historii włoskiej opery romantycznej. Bez wątpienia należy stwierdzić, iż Verdi był jednym z najważniejszych kompozytorów XIX wieku. W samych Włoszech znajduje się kilkadziesiąt gmachów operowych, które wybrały go na swojego patrona.

Młody Verdi: Od chłopca z wioski do mistrza opery

Giuseppe Fortunino Francesco Verdi urodził się w 1813 roku w małej wiosce Le Roncole na północy Włoch. Początkowo pobierał lekcje gry u miejscowego organisty, a jego rodzice widząc jego pasję i zainteresowanie muzyką kupili mu popularny wówczas instrument muzyczny W wieku ośmiu lat związał się z lokalnym kościołem w Busseto śpiewając w chórze, a także pobierając dalsze lekcje muzyki. Po śmierci kościelnego organisty przejął jego posadę. Przyjacielem rodziny a zarazem miłośnikiem muzyki był Antonio Barezzi, który objął Verdiego mecenatem. Początkowo Verdi pracował również w charakterze nauczyciela, dzięki czemu był w stanie się utrzymać. W wieku 18 lat próbował dostać się na studia do konserwatorium w Mediolanie, jednak jego kandydatura została odrzucona, co młody Verdi mocno przeżył. Dzięki wsparciu finansowym Barezziego mógł nawiązywać kontakty z innymi muzykami i pobierać prywatne lekcje u Vincenzo Lavigna, który pracował w La Scali.La ScalaLa Scali.

R1RiQNwZundZL

Ilustracja przedstawia portret Margherity Barezzi, pierwszej żony Verdiego. Kobieta z fantazyjnie zaczesaną fryzurą ubrana jest w elegancką czerwoną suknię. Wokół szyi zarzucony ma jasny woal.

W 1836 roku poślubił Margharitę Barezzi, córkę swojego mecenasa, co było możliwe, gdyż otrzymał kontrakt na prowadzenie szkoły na kolejne trzy lata. Związek ten jednak skończył się tragicznie. Jego żona i dwójka dzieci zmarli z powodu choroby.

Pierwsze opery Verdiego z polskim epizodem

Prace nad pierwszymi operami kompozytor podjął już w połowie lat trzydziestych XIX wieku. Udało mu się przekonać impresaria La Scali,La ScalaLa Scali, by wystawili jego dzieło. W efekcie Oberto, opera tworzona przez cztery lata, miała swoją premierę w 1839 roku. Verdi odniósł pewny sukces otrzymując kontrakt na kompozycję kolejnych oper. Przez następny rok pisał operę komiczną ***Un giorno di regno***, co jednak zbiegło się ze śmiercią jego dzieci i żony. Premiera była kompletnie nieudana, stąd operę od razu zdjęto z afisza. Co ciekawe, treść utworu odnosi się do historii Polski - opowiada o królu Stanisławie Leszczyńskim (1677 – 1766), którego portret można podziwiać poniżej.

R1M5Qc2DIICYa

Ilustracja przedstawia: Króla Polski Stanisława Leszczyńskiego. Król ukazany jest w zbroi i pelerynie królewskiej. Korpulentny mężczyzna w peruce w średnim wieku.

Przeciwności losu doprowadziły Verdiego do załamania nerwowego. Apatia i przygnębienie spowodowały, iż postanowił porzucić zarówno muzykę i komponowanie, jak i kontakty społeczne; chciał przeżywać rozpacz i cierpienie po utracie najbliższych w samotności. Do zmiany decyzji przekonał go jednak Bartolomeo Merelli, impresario La Scali, który przekazał Verdiemu libretto, które wyjątkowo przypadło mu do gustu. Jego twórcą był Temistocle Solera, który napisał też Oberto.

RTaLWZhSLi7Wo

Portret Giuseppe'a Verdiego. Kompozytor pokazany jest z siwiejącym zarostem ubrany w ciemną marynarkę, białą koszulę i muchę.

W rezultacie w 1842 roku miała miejsce premiera opery Nabucco (Nabuchodonozor -bo taką nazwę ma w oryginale), która zakończyła się ogromnym sukcesem i przyniosła olbrzymi rozgłos i sławę Verdiemu. Akcja dzieła miała miejsce w Judei, podbijanej przez tytułowego bohatera, co dało początek niewoli babilońskiej Żydów. Publiczność upatrywała w tym alegorii losu Włochów, którzy nie mieli własnego, jednego państwa. Najważniejszą pieśnią opery stała się Va, pensiero, wykonywana przez chór, która stała się nieoficjalnym hymnem Włoch.

Chóry w operach zazwyczaj nie są tak skomplikowane jak arie; w zamyśle wielu kompozytorów mają one być na tyle proste, by widzowie mogli je zapamiętać i samodzielnie śpiewać później, dzięki czemu zyskają one na popularności. „Va, pensiero” [czytaj: wa pensjero] nie jest wyjątkiem; mimo tego Verdi [czytaj: werdi] w melodii nie ograniczył się do najprostszych środków. Poniżej znajduje się fragment partytury, w którym można zobaczyć zapis pierwszych czterech wersów utworu (czyli dziewięciu taktów, licząc też krótki wstęp). Już w trzecim takcie widać ozdobnik w postaci trioli ósemkowej, śpiewany na pierwszą miarę na sylabie ‘ra’ (ze słowa ‘dorate’). Dalej można znaleźć więcej miejsc, w których Verdi [czytaj: werdi] postanowił urozmaicić wykonanie melodii; w taktach siódmym oraz ósmym triole ósemkowe, które przypadają na pojedyncze sylaby pojawiają się częściej niż jakiekolwiek inne wartości rytmiczne. W takcie ósmym na pierwszą miarę śpiewany jest nawet pasaż, oparty o akord Fis‑dur w drugim przewrocie. Nie jest to oczywiście fragment porównywalny trudnością z typową arią operową, szczególnie z okresu klasycyzmu, jednak Verdi [czytaj: werdi] nie ograniczył się tu do stworzenia prostej (choć pięknej) melodii. Zamiast tego wzbogacił ją w taki sposób, że stała się jeszcze doskonalsza. Podjął ryzyko, dodając ozdobniki; dzięki jego wyczuciu oraz wrażliwości chór „Va, pensiero” [czytaj: wa, pensjero] jest pamiętany do dziś.

Grafika przedstawia fragment partytury chóru „Va, pensiero” [czytaj: wa pensjero] z III aktu opery „Nabucco” [czytaj: nabukko] autorstwa kompozytora Giuseppe Verdiego [czytaj: dżiuseppe werdiego]. Utwór jest napisany w metrum cztery czwarte, w tonacji Fis‑dur oraz tempie largo. W partyturze zapisano cztery partie wokalne: sopranów, altów, tenorów oraz basów, a także akompaniament grany na fortepianie zapisany w kluczach wiolinowym oraz basowym. Fragment partytury ma łącznie 9 taktów.

W partii sopranów w kluczu wiolinowym w pierwszym takcie na pierwsze dwie miary zapisano pauzę półnutową, na miarę trzecią pauzę ćwierćnutową, a na miarę czwartą śpiewana jest ósemka z kropką ais oraz szesnastka gis. Nad partią zapisano dodatkowo ‘cantabile: tutti sotto voce’ [czytaj: kantabile: tutti sotto wocze], co oznacza wykonane śpiewnie, wszystkie głosy razem śpiewając półgłosem. Na miarę czwartą zapisano zmianę dynamiki na piano [czytaj: pjano]. W drugim takcie na pierwszą miarę śpiewana jest ćwierćnuta fis, tworząca frazę wraz z ósemką cis śpiewaną na miarę drugą. Dalej zapisano pauzę szesnastkową oraz szesnastkę cis, oktawę wyżej od poprzedniej. Na miarę trzecią śpiewana jest ćwierćnuta cis, spięta łukiem frazowym wraz ósemką z kropką ais na miarę czwartą. Pod koniec taktu śpiewana jest jeszcze szesnastka fis. W miarach trzeciej i czwartej zaznaczono diminuendo [czytaj: diminuendo], które kończy się zmianą dynamiki na piano pianissimo [czytaj: pjano pjanissimo] pod koniec taktu.

Partie altów i tenorów składają się z takich samych dźwięków; partia basów również, natomiast wszystkie nuty są przeniesione do klucza basowego i śpiewane oktawę niżej.

W partii fortepianu w kluczu wiolinowym w pierwszym takcie na pierwsze dwie miary zapisano pauzę półnutową, na miarę trzecią pauzę ćwierćnutową, a na miarę czwartą grana jest ósemka z kropką ais oraz szesnastka gis. Na miarę czwartą zapisano zmianę dynamiki na piano [czytaj: pjano]. W drugim takcie na pierwszą miarę grana jest ćwierćnuta fis, tworząca frazę wraz z ósemką cis graną na miarę drugą. Dalej zapisano pauzę szesnastkową oraz szesnastkę cis oktawę wyżej od poprzedniej. Na miarę trzecią grana jest ćwierćnuta cis, spięta łukiem frazowym wraz ósemką z kropką ais na miarę czwartą. Pod koniec taktu grana jest jeszcze szesnastka fis. W miarach trzeciej i czwartej zaznaczono diminuendo, które kończy się zmianą dynamiki na piano pianissimo [czytaj: pjano pjanissimo] pod koniec taktu.

W partii fortepianu w kluczu basowym w pierwszym takcie zapisano ostinato: sekstolę szesnastkową z rozłożonym akordem Fis‑dur, która składa się z dźwięków fis, ais, cis, fis, cis oraz ais, z czego nuty od drugiej do szóstej spięte są łukiem frazowym. Ostinato powtarzane jest na wszystkie miary w taktach pierwszym oraz drugim. Na pierwszą miarę w takcie pierwszym zapisano dynamikę piano [czytaj: pjano].

W partii sopranów w takcie trzecim na pierwszą miarę śpiewana jest triola ósemkowa, złożona z nut fis, eis oraz fis, na miarę drugą ćwierćnuta h, natomiast na miarę trzecią zapisano pauzę ćwierćnutową. Na czwartą miarę śpiewana jest ósemka z kropką cis oraz szesnastka cis. W takcie czwartym na pierwszą miarę śpiewana jest ćwierćnuta cis, na miarę drugą ósemka z kropką fis oraz szesnastka ais; dźwięki spięte są łukiem frazowym, a na pierwsze dwie miary zapisano crescendo [czytaj: kreszendo] ze zmianą dynamiki na piano [czytaj: pjano] na miarę trzecią. Na trzecią miarę śpiewana jest ósemka z kropką ais z akcentem oraz szesnastka gis, obie jako jedna fraza; na czwartą miarę ponownie śpiewana jest ósemka z kropką ais z akcentem oraz szesnastka gis.

Partie altów i tenorów składają się z takich samych dźwięków; partia basów również, natomiast wszystkie nuty są przeniesione do klucza basowego i śpiewane oktawę niżej.

W partii fortepianu w kluczu wiolinowym w takcie trzecim na pierwszą miarę grana jest triola ósemkowa, złożona z nut fis, eis oraz fis, na miarę drugą ćwierćnuta h, natomiast na miarę trzecią zapisano pauzę ćwierćnutową. Na czwartą miarę grana jest ósemka z kropką cis oraz szesnastka cis. W takcie czwartym na pierwszą miarę grana jest ćwierćnuta cis, na miarę drugą ósemka z kropką fis oraz szesnastka ais; dźwięki spięte są łukiem frazowym, a na pierwsze dwie miary zapisano crescendo [czytaj: kreszendo] ze zmianą dynamiki na piano [czytaj: pjano] na miarę trzecią. Na trzecią miarę grana jest ósemka z kropką ais z akcentem oraz szesnastka gis, obie jako jedna fraza; na czwartą miarę ponownie grana jest ósemka z kropką ais z akcentem oraz szesnastka gis.

W partii fortepianu w kluczu basowym w takcie trzecim na pierwszą miarę grana jest sekstola szesnastkowa, złożona z nut gis, h, cis, gis oktawę wyżej, cis oraz h, z czego dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. Na miary od drugiej do czwartej włącznie grane są trzy sekstole szesnastkowe, złożone z nut gis, h, cis, eis, cis oraz h, z czego każdorazowo dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. W takcie czwartym na pierwsze dwie miary grane są dwie sekstole szesnastkowe, złożone z nut ais, cis, fis, ais, fis oraz cis, czyli z rozłożonym akordem Fis‑dur. Każdorazowo dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. Na miarę trzecią grana jest sekstola szesnastkowa, złożona z dźwięków h, dis, gis, his, gis oraz dis, czyli z rozłożonym akordem Gis‑dur. Dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. Na czwartą miarę grana jest sekstola szesnastkowa, złożona z nut gis, dis, gis, his, gis oraz dis. Dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym.

W partii sopranów w takcie piątym na pierwszą miarę śpiewana jest ćwierćnuta fis, a na miarę drugą ćwierćnuta eis; obie są połączone łukiem frazowym. Na trzecią miarę zapisano pauzę ćwierćnutową, a na miarę czwartą ósemkę z kropką ais oraz szesnastkę gis. W takcie szóstym na pierwszą miarę śpiewana jest ćwierćnuta fis, na miarę drugą ósemka z kropką cis oraz szesnastka cis oktawę wyżej, z czego dwa pierwsze dźwięki są śpiewane jako jedna fraza. Na miarę trzecią śpiewana jest ćwierćnuta cis, spięta łukiem frazowym z ósemką z kropką ais na miarę czwartą. Na koniec taktu śpiewana jest jeszcze szesnastka fis. Nad taktem zapisano crescendo [czytaj: kreszendo] na pierwsze dwie miary, zmianę dynamiki na mezzoforte [czytaj: medzoforte] na miarę trzecią oraz diminuendo [czytaj: diminuendo] na miary trzecią oraz czwartą.

Partie altów i tenorów składają się z takich samych dźwięków; partia basów również, natomiast wszystkie nuty są przeniesione do klucza basowego i śpiewane oktawę niżej.

W partii fortepianu w kluczu wiolinowym w takcie piątym na pierwszą miarę grana jest ćwierćnuta fis, a na miarę drugą ćwierćnuta eis; obie są połączone łukiem frazowym. Na trzecią miarę zapisano pauzę ćwierćnutową, a na miarę czwartą ósemkę z kropką ais oraz szesnastkę gis. W takcie szóstym na pierwszą miarę grana jest ćwierćnuta fis, na miarę drugą ósemka z kropką cis oraz szesnastka cis oktawę wyżej, z czego dwa pierwsze dźwięki są grane jako jedna fraza. Na miarę trzecią grana jest ćwierćnuta cis, spięta łukiem frazowym z ósemką z kropką ais na miarę czwartą. Na koniec taktu grana jest jeszcze szesnastka fis. Nad taktem zapisano crescendo [czytaj: kreszendo] na pierwsze dwie miary, zmianę dynamiki na mezzoforte [czytaj: medzoforte] na miarę trzecią oraz diminuendo [czytaj: diminuendo] na miary trzecią oraz czwartą.

W partii fortepianu w kluczu basowym w takcie piątym grane są sekstole szesnastkowe: na pierwszą miarę z dźwięków cis, eis, gis, his, gis oraz eis, na miary drugą i trzecią złożone z dźwięków cis, eis, gis, cis, gis oraz eis, czyli z akordem Cis‑dur, natomiast na miarę czwartą z dźwięków cis, eis, h, cis, h oraz eis. W każdej sekstoli dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. Na pierwszą miarę zapisano też zmianę dynamiki na piano [czytaj: pjano]. W takcie szóstym grane są cztery identyczne sekstole szesnastkowe, złożone z nut fis, ais, cis, fis, cis oraz ais, czyli z rozłożonym akordem Fis‑dur. Dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym.

W partii sopranów w takcie siódmym na pierwszą miarę następuje zmiana dynamiki na piano [czytaj: pjano]; śpiewana jest triola ósemkowa, złożona z nut fis, eis oraz gis jako jedna fraza. Na miarę drugą zapisano ćwierćnutę h, na trzecią miarę pauzę ćwierćnutową, a na miarę czwartą ósemkę z kropką cis oraz szesnastkę cis. W takcie ósmym na pierwszą miarę śpiewana jest triola ósemkowa‑fraza, złożona z nut cis, fis oraz ais, na miarę drugą triola ósemkowa, złożona z nut cis, h oraz gis, z czego dwie pierwsze z artykulacją legato; na miarę trzecią śpiewana jest ćwierćnuta fis, natomiast na czwartą miarę triola ósemkowa, złożona z nut eis, ais oraz gis jako jedna fraza. Na pierwszą miarę zapisano crescendo [czytaj: kreszendo], na miarę drugą zmianę dynamiki na mezzopiano [czytaj: medzopjano] oraz diminuendo [czytaj: diminuendo], na miarę trzecią zmianę dynamiki na piano [czytaj: pjano]. W dziewiątym, ostatnim takcie na pierwsze dwie miary śpiewana jest półnuta fis, a na miary trzecią oraz czwartą zapisano pauzę półnutową.

Partie altów i tenorów składają się z takich samych dźwięków; partia basów również, natomiast wszystkie nuty są przeniesione do klucza basowego i śpiewane oktawę niżej.

W partii fortepianu w kluczu wiolinowym w takcie siódmym na pierwszą miarę następuje zmiana dynamiki na piano [czytaj: pjano]; grana jest triola ósemkowa, złożona z nut fis, eis oraz gis jako jedna fraza. Na miarę drugą zapisano ćwierćnutę h, na trzecią miarę pauzę ćwierćnutową, a na miarę czwartą ósemkę z kropką cis oraz szesnastkę cis. W takcie ósmym na pierwszą miarę grana jest triola ósemkowa‑fraza, złożona z nut cis, fis oraz ais, na miarę drugą triola ósemkowa, złożona z nut cis, h oraz gis, z czego dwie pierwsze z artykulacją legato; na miarę trzecią grana jest ćwierćnuta fis, natomiast na czwartą miarę triola ósemkowa, złożona z nut eis, ais oraz gis jako jedna fraza. Na pierwszą miarę zapisano crescendo [czytaj: kreszendo], na miarę drugą zmianę dynamiki na mezzopiano [czytaj: medzopjano] oraz diminuendo [czytaj: diminuendo], na miarę trzecią zmianę dynamiki na piano [czytaj: pjano]. W dziewiątym, ostatnim takcie na pierwsze dwie miary grana jest półnuta fis, a na miary trzecią oraz czwartą zapisano pauzę półnutową.

W partii fortepianu w kluczu basowym w takcie siódmym na pierwszą miarę grana jest sekstola szesnastkowa, złożona z nut gis, h, cis, gis oktawę wyżej, cis oraz h, z czego dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. Na miary od drugiej do czwartej włącznie grane są trzy sekstole szesnastkowe, złożone z nut gis, h, cis, eis, cis oraz h, z czego każdorazowo dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. W takcie ósmym grane są sekstole szesnastkowe: na miarę pierwszą złożona z nut ais, cis, fis, ais, fis oaz cis, czyli z rozłożonym akordem Fis‑dur, na miarę drugą z nut h, dis, gis, h, gis oraz dis, czyli z rozłożonym akordem gis‑moll, na trzecią miarę z nut cis, fis, ais, cis, ais oraz fis, czyli ponownie z akordem Fis‑dur, natomiast na miarę czwartą z nut cis, gis, h, cis, h oraz eis. Każdorazowo dźwięki od drugiego do szóstego są spięte łukiem frazowym. W ostatnim, dziewiątym takcie na pierwsze trzy miary grane są sekstole szesnastkowe, złożone z nut fis, ais, cis, fis, cis oraz ais, czyli z rozłożonym akordem Fis‑dur, z czego nuty od drugiej do szóstej spięte są łukiem frazowym. Na miarę czwartą zapisano pauzę ćwierćnutową.

R1b6SrYWuVFeB

Partytura do utworu „Va pensiero” [czytaj: wa pensjero] z III aktu opery „Nabucco” [czytaj: nabukko]

RjdGyi2g09ApZ

partytura do utworu „Va pensiero” [czytaj: wa pensjero] z III aktu opery „Nabucco” [czytaj: nabukko]

R7mVtPi8PX7z1

Ilustracja przedstawia plakat promujący operę „Nabucco” Giuseppe Verdiego z 1993r. Ilustracja jest w czarnym, niebieskim, szarym oraz białym kolorze. Postać ma szarą, szerszą twarz, zamknięte oczy oraz szeroko otwarte usta. Włosy są szpiczaste oraz niebieskie. Od górnej części zdjęcia wpada na twarz promień białego światła. W dolnej części ilustracji został umieszczony jasny napis pt. „Verdi NABUCCO” obok znajduje się mniejszy napis pt. „Teatr Wielki Warszawa”.

Nuty, które poruszyły Włochy: Triumf Verdiego

Rosnąca popularność Nabucco pozwoliła Verdiemu na tworzenie kolejnych oper. Do 1851 roku napisał ich kilkanaście i stał się znany nie tylko z uwagi na walory artystyczne - jego utworom przypisywano wątki patriotyczne i wolnościowe, przez co część z nich była niechętnie przyjmowana przez austriackie władze. Początek lat pięćdziesiątych XIX wieku był bardzo kreatywny dla kompozytora - to właśnie wtedy miały miejsce premiery jego trzech kolejnych, słynnych oper.

Premiera opery Rigoletto miała miejsce w 1851 roku.

Jej libretto oparte było na dramacie Król się bawi autorstwa Victora Hugo. Tytułowy bohater był błaznem na dworze księcia Mantui. Początkowo utwór miał nazywać się Klątwa. Miało to stanowić odniesienie do przekleństwa, które na błazna oraz księcia nałożył dworzanin. Książę uwiódł jego córkę za namową Rigoletta; klątwa spełnia się, kiedy córka błazna, Gilda, zakochuje się w księciu i oddaje za niego życie.

Trubadur (tytuł oryginalny to Il Trovatore) miał premierę w styczniu 1853 roku. Opera stała się znana z uwagi na walory muzyczne oraz specyficzne libretto. Historia zawarta w dziele stała się mocno zawiła z uwagi na fakt, iż pierwszy librecista zmarł podczas pisania; jego pracę dokończył inny pisarz. W efekcie w fabule pojawiają się takie wydarzenia, jak palenie dzieci na stosie.

Trzecią istotną operą Verdiego, która powstała w latach pięćdziesiątych XIX wieku, jest Traviata. Libretto oparte na powieści Aleksandra Dumasa - Damie kameliowej zawierało bardzo kontrowersyjną tematykę - główną bohaterką była szlachetna kurtyzana o złotym sercu, która była w stanie poświęcić wszystko dla miłości. Z tego względu premiera wywołała skandal. Opera na stałe wpisała się w kanon operowy dopiero po korekcie, która dotyczyła m.in. zmiany umiejscowienia akcji, tytułu oraz wymiany solistów.

R5delHCISegZa

Plakat promujący przedstawienie operowe. Na plakacie na tle kwiatów w pastelowych kolorach, leży czaszka w intensywnym kolorze różowym.

Verdi na szczycie geniuszu

W kolejnych latach Verdi dalej z powodzeniem komponował, jednak porzucił szaleńcze tempo pracy. Nowe opery nie pojawiały się tak często jak wcześniej. Kompozytor pamiętał też o swoich dotychczasowych utworach, wystawiając część z nich ponownie w innych państwach. Przykładowo w 1856 roku w Brukseli miała miejsce premiera Le trouvère, czyli Trubadur w wersji francuskojęzycznej. Makbet, który powstał w 1847 roku, wrócił na scenę kilkanaście lat później z pewnymi zmianami w ariach. Powodem spowolnienia pracy artystycznej Verdiego było prawdopodobnie jego zaangażowanie w politykę oraz drugie małżeństwo. Kompozytor zasiadał w parlamencie, a w późniejszym etapie życia nawet w senacie. Przy premierze swojej pierwszej opery poznał obiecującą śpiewaczkę, Giuseppine Strepponi. Występowała ona w jego kolejnych dziełach scenicznych i była związana z Merellim, impresariem La Scali. W połowie lat czterdziestych XIX wieku Strepponi zaczęła mieć poważne problemy zdrowotne z głosem, które zmusiły ją do porzucenia zawodu śpiewaczki. W tym czasie związała się z Verdim, z którym pozostawała w nieformalnych związku przez ponad dekadę. Para pobrała się w 1859 roku i pozostała ze sobą aż do śmierci Giuseppine.

Kolejne opery Verdiego coraz bardziej odchodziły od ścisłego podziału na arie, ensemble oraz chóry; coraz ważniejszą wartością dla kompozytora była płynność akcji scenicznej. Jego najważniejszym utworem operowym z tego okresu jest Aida. Początkowo miała ona uświetnić otwarcie Kanału Sueskiego w 1869 roku, jednak z powodu opóźnień premiera miała miejsce dwa lata później. Opera miała olśniewać słuchaczy przepychem scenicznym i monumentalizmem, co było możliwe dzięki ogromnym środkom finansowym przeznaczonym na jego wykonanie. Aida była zamówiona przez wicekróla Egiptu (kedywa), a jej premiera odbyła się w Kairze – co prawdopodobnie było powodem, dla którego akcja została umieszczona w starożytnym Egipcie. Posłuchaj, jak brzmi marsz z tej oper.

Finale dolce: Verdi w ostatnim akcie życia

Ostatni okres twórczości Verdiego odznaczał się wpływem ze strony dramatu muzycznegoDramat muzycznydramatu muzycznego. Chociaż kompozytor nigdy nie spotkał się z Ryszardem Wagnerem, to z wypowiedzi obu artystów wynikało, iż darzyli się nawzajem ogromnym szacunkiem. Indywidualizm był widoczny w dziełach Verdiego - chociaż można odnaleźć w nich echa postulatów Wagnera, to jednak kompozytor zachował własny styl. Po Aidzie stworzył tylko dwie zupełnie nowe opery - Otella (premiera w 1887) oraz Falstaffa (premiera w 1893). Pierwsze wystawienie ostatniego z dzieł kompozytora zgromadziło publiczność z wysokich sfer, pomimo biletów w cenie kilkadziesiąt razy przekraczającej zwykłą premierę.

Verdi zmarł w 1901 roku w Mediolanie. Zgodnie z jego życzeniem pochowano go podczas prywatnej ceremonii bez świadków ani muzyki. Miesiąc później odbyło się uroczyste przeniesienie ciała kompozytora do krypty Casa di Riposo. Na tą okazję zebrano chór liczący ponad osiemset osób, który wykonał Va, pensiero z opery Nabucco. Szacuje się, iż w uroczystości wzięło udział ponad trzysta tysięcy mieszkańców Włoch.

RRQDH7FCJMLTG

Ilustracja przedstawia: Grób Verdiego w Mediolanie. Fotografia przedstawia nagrobek z marmurowej płyty ze zdobieniami na jej brzegach. Na środku widoczny jest napis GIUSEPPE VERDI.

Georges Bizet- skandalista i prekursor muzycznego realizmu

W operze francuskiej czasu romantyzmu najważniejszym twórcą był Georges Bizet. Jego najbardziej znane dzieło to ***Carmen***. Opera ta wywołała oburzenie mieszczaństwa i zgorszenie krytyków. Tytułowa bohaterka to nie królowa, ani damulka z salonu, lecz cyganka z fabryki cygar – wolna, niezależna, erotyczna. Ginie z rąk zazdrosnego żołnierza, ale nie podporządkuje się nigdy. Początkowo opera została przyjęta kiepsko, jednak po późniejszych zmianach stała się jedną z najbardziej znanych na świecie. Paryż był także miejscem rozkwitu operetkiOperetkaoperetki, czyli lekkiej opery o komediowym zabarwieniu i prostej melodyce. Ważnym twórcą operetki był Jacques Offenbach, który stworzył Orfeusza w Piekle, parodiującego opery seria nawiązujące do mitu o Orfeuszu.

Wysłuchaj jednej z najsłynniejszych arii światowej sceny operowej: Oto Habanera z opery Carmen.

Fragment libretta z opery Carmen:

Bizet stworzył operę bez arystokracji, bez cudów i cudzoziemszczyzny. Pokazał codzienność: port, robotnice, żołnierzy. Był inspirowany realizmemrealizmrealizmem literatury Flauberta czy Zola, malarstwem Courbeta i Degasa, a nawet rozwojem psychologii -studia nad emocjami i instynktami- co w tamtych czasach stanowiło zupełną nowość i o czym znajdziesz więcej w ciekawostkach kolejnego rozdziału.

Kiedy opera Carmen początkowo została odrzucona Ludwik Halévy ( francuski librecista, dramaturg i pisarz) zanotował:

Podsumowanie

Dzieła Verdiego, Rossiniego i Bizeta to nie tylko opowieści sceniczne. To obraz epoki: walki o niepodległość, przemian społecznych, emancypacji kobiet, fascynacji egzotyzmem, ale i ciemnych zakamarków duszy ludzkiej. Ich bohaterowie to nie mityczni bogowie, ale ludzie z krwi i kości.

W świetle badań interdyscyplinarnych (muzykologii, historii, literatury, socjologii) widać, że opera romantyczna nie była tylko rozrywką elit. Była polem debaty o wolności, tożsamości, miłości i śmierci.

Andrzej Chodkowski (red.). Encyklopedia muzyki. PWM Warszawa 1995.

Charles Osborne. The Bel Canto Operas of Rossini, Donizetti, and Bellini. Amadeus Press 1994.

Jerzy Habela. Słowniczek muzyczny. PWM. Kraków 1998

Julian Budden. Verdi. Oxford University Press

Leon Polony (red.). Słownik muzyki operowej. PWM 1997.

Małgorzata Kowalska. ABC Historii Muzyki

Piotr Kamiński. Tysiac i jedna opera. PWM. Warszawa 2008.

Ryszard Daniel Golianek. Zrozumieć operę. Łódź, Akademia Muzyczna, 2009.

Władysław Kopaliński. Słownik mitów i tradycji kultury. PIW. 1985.

Artykuły z czasopisma Ruch Muzyczny i Opera News

mowimyjak.se.pl/styl‑zycia/muzyka‑teatr‑muzea/o‑czym‑opowiada‑opera‑turandot,58_40242.html

encyklopedia.pwn.pl

produkcja.muzykotekaszkolna.pl/wiecej‑o-muzyce/polityk‑verdi/

rmfclassic.pl/encyklopedia

sjp.pwn.pl

Polecane tematy na zpe.gov.pl to: Opera narodowa

Inne materiały: