R1LTXMKOPLUAO
Ilustracja przedstawia dwie młode kobiety. Stojąca po lewej stronie jest młoda, ma długie jasne włosy, duże oczy i prosty nos. Jej głowę zdobi wieniec laurowy. Ubrana jest w  powiewną szatę. W dłoniach trzyma nieduży instrument strunowy. Druga kobieta jest odwrócona od pierwszej; ukazany jest jej prawy profil. Ma bardzo ciemne włosy przepasane ozdobną złotą przepaską. Biała suknia zsunięta z ramienia ukazuje jej piersi. Kobieta w  prawej dłoni trzyma rysik, a w lewej tabliczkę z rysunkiem wyobrażającym skrzydlatą postać. Tło stanowi postać odwróconego tyłem amorka.

Spuścizna literacka starożytnych Rzymian

Alegoria muzyki i malarstwa, Ludwig Mayer, XIX w. 
Źródło: dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ludwig_Mayer_-_Allegorie_auf_Musik_und_Malerei_-_3562_-_Kunsthistorisches_Museum.jpg (zmodyfikowana), licencja: CC BY-SA 4.0.

Nihil difficilenihil difficileNihil difficile: Sine ira et studiosine ira et studioSine ira et studio. Historiografia rzymska - Tytus Liwiusz i Tacyt. 

Jak pisać dzieła historyczne? To pytanie zadawali sobie historiografowie od wieków. Już w starożytności zastanawiano się, czy lepiej, żeby dzieło było poczytne, czy żeby oddawało prawdę?

bg‑olive
Ciekawostka

Taki dylemat miał już w IV w. p.n.e. grecki historyk Tukidydes,TukidydesTukidydes, opisując przebieg wojny peloponeskiejwojna peloponeskawojny peloponeskiej:

„Jeśli chodzi o słuchaczy, to dzieło moje, pozbawione baśni, wyda im się może mniej interesujące, lecz wystarczy mi, jeśli uznają je za pożyteczne ci, którzy będą chcieli poznać dokładnie przeszłość i wyrobić sobie sąd o takich samych lub podobnych wydarzeniach, jakie zgodnie ze zwykłą koleją spraw ludzkich mogą zajść w przyszłości. Dzieło moje jest bowiem dorobkiem o nieprzemijającej wartości, a nie utworem chwilowego popisu.”

bg‑gray2

Więcej informacji na temat greckich pisarzy dziejów znajdziesz w rozdziale - Historiografia grecka: Herodot i Tukidydes, w module zatytułowanym - Literatura grecka

Narrację historyczną dotyczącą Rzymu, początkowo stanowiły dzieła pisane właśnie w języku greckim. Czasy rzymskich podbojów basenu Morza Śródziemnego spisywali zarówno greccy historycy, jak i nieco później rzymscy, ale ci również pisali po grecku. 

Pierwszych historiografów rzymskich tworzących po łacinie przedstawia prezentacja multimedialna. 

RC5GQZG7OEJMA1

Tytus Liwiusz i jego dzieło

Na przełomie wieków do grona historiografów rzymskich dołączył Tytus Liwiusz. Do dziś uważa się go za najlepszego historyka czasów augustowskich.czasy augustowskie/okres augustowskiczasów augustowskich.

W zakładkach znajdziesz informacje dotyczące życia i twórczości Tytusa Liwiusza.

Życiorys
R2N1Z7UD2DH56
Tytus Liwiusz, XIX- wieczna rycina, Biblioteka Wiedzy Ogólnej i Praktycznej, Bd. 5, s. 50, 1905 r., wikipedia org., domena publiczna

Tytus Liwiusz żył w 59 r. p.n.e. - 17 r. n.e. Urodził się w Patavium, czyli dzisiejszej Padwie. Należał do wpływowego rodu, nauczał wymowy i, prawdopodobnie jeszcze przed dojściem Oktawiana do władzy, przeniósł się do Rzymu. W przeciwieństwie do wielu zaangażowanych politycznie historyków okresu republiki i cesarstwa, Liwiusz nie prowadził życia publicznego i nie piastował urzędów. Jednocześnie jednak pozostawał w bliskim kontakcie z dworem cesarskim. Cieszył się sympatią pierwszego i kolejnych cesarzy. To on miał rozbudzić zainteresowanie badaniami historycznymi u późniejszego cesarza KlaudiuszaKlaudiusz łac. Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus Klaudiusza.

Ab Urbe condita
R1EZ52TA4CP6V
Pierwsza strona manuskryptu „Ab Urbe condita”, XV w., nieznany miniaturzysta florencki, Bawarska Biblioteka Państwowa, Monachium, Niemcy, wikimedia org., domena publiczna

Praca Liwiusza, znana powszechnie jako „Dzieje Rzymu od założenia miasta” (Ab urbe cōndita) do dziś budzi uznanie. Autor pragnął w sposób szczegółowy opisać całość dziejów rzymskiej państwowości. Powstające w latach 27 r. p.n.e. - 17 r. n.e. dzieło miało liczyć aż 142 księgi. Wiele z nich nie zachowało się do naszych czasów nawet we fragmentach. Uczeni nadal podejmują próby określenia dokładnej zawartości brakujących części. Nie jest pewne nawet, czy Liwiusz zdążył przed śmiercią nadać swojej pracy ostateczną formę. Z pomocą przychodzą zachowane streszczenia prawie wszystkich ksiąg. W całości posiadamy dziś księgi od pierwszej do dziesiątej oraz od dwudziestej pierwszej do czterdziestej piątej, czyli razem 35 ksiąg oraz liczne fragmenty. Szacuje się, że zachowało się do dziś około 25% całości dzieła. Liwiusz starał się przedstawić historię Rzymu w sposób, przynajmniej z pozoru, obiektywny. Daleki jest od forsowania własnej oceny wydarzeń. Jednocześnie obserwujemy wyraźny cel moralizatorski. Historyk ukazuje w pierwszej kolejności cnoty przodków, dawne ideały, by przejść następnie do opisu upadku wartości i kryzysu państwa w czasach jemu współczesnych. Jak sam przyznaje, spisywanie historii ma mu zapewnić wytchnienie od dzisiejszej rzeczywistości. Zamiarem Liwiusza było wpłynąć pozytywnie na czytelnika, na całe społeczeństwo rzymskie. 

Na tym właśnie polega ów szczególny pożytek i korzyść z poznania dziejów, że oglądasz wszelkiego rodzaju pouczające przykłady na wspaniałym wyryte posągu: stąd można czerpać dla siebie i dla swojego państwa wzory godne naśladowania, stąd poznać jako przestrogę to, co jest szpetne w swoim początku, szpetne w wyniku.

cart23Tytus Liwiusz, Dzieje od założenia miasta Rzymu. Wybór, tłum. Władysław Strzelecki, Wrocław 2004, s. 65–67.

I właśnie te godne naśladowania przykłady, czyny dawnych królów, wodzów i polityków są największym skarbem dzieła Liwiusza. Opisane przez niego historie przytaczali kolejni historycy.

Ocena

Liwiusz nie był historykiem w nowoczesnym rozumieniu. Nie dokonywał szczegółowej krytyki źródeł. Ze względu na to, że nie był osobą publiczną, brakowało mu również wiedzy na tematy ustrojowe i wojskowe. Opisując początki Rzymu, nie stronił od wplatania w narrację informacji zaczerpniętych z legend i miejscowych przekazów. Z drugiej strony ogrom wykonanej pracy, wielkość zamysłu i oddanie autora swojemu zadaniu, muszą budzić uznanie. Zdecydowany walor stanowią przytoczone historie wybitnych postaci, exempla oraz mowy, które dziś po wielu wiekach nadal rozbudzają wyobraźnię i skłaniają do refleksji. To z kolei zdaje się być rzeczywistym celem autora.

Legenda o założeniu Rzymu

Tytus Liwiusz pisząc o dziejach Rzymu, ab (Urbe) conditaAb Urbe conditaab (Urbe) condita, zamieszcza, znaną już wówczas wśród społeczności rzymskiej, legendę o  założeniu miasta.

W multimedium zamieszczono jej treść. Zapoznaj się z legendą, a następnie wykonaj ćwiczenia. 

Chronologia10

Według Rzymian ich stolica została założona dokładnie 21 kwietnia w 753 r. p.n.e. Data ta stała się kluczowa dla starożytnych, była bowiem podstawą rachuby czasu. Grecy liczyli swój czas na podstawie igrzysk olimpijskich, a Rzymianie podawali daty, licząc upływ czasu od założenia miasta, a więc ab Urbe conditaAb Urbe conditaab Urbe condita. Ta data nie pochodzi bezpośrednio z Liwiusza, lecz jest wynikiem późniejszych rekonstrukcji uczonych rzymskich, przede wszystkim Marka Terencjusza WarronaWarron łac. Marcus Terentius VarroMarka Terencjusza Warrona, który obliczył ją na podstawie list konsularnych i długości panowań. Jest to tzw. chronologia warrońska, która stała się w starożytności kanoniczna. Została później szeroko przyjęta w literaturze klasycznej i w historii.  

Romulus i Remus przychodzą na świat40
RTKDDF74BRMN8
Mars i Rea Sylwia, Rubens, XVI/XVII w., Pałac Ogrodowy Lichtenstein
Źródło: wikimedia.org, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rubens_-_Mars_et_Rhea_Silvia.jpg, domena publiczna.

Akcja rozgrywa się w mieście Alba Longa, założonym kilkaset lat wcześniej przez AskaniuszaAskaniuszAskaniusza, syna EneaszaEneaszEneasza. Romulus i Remus byli bliźniakami, synami Rei Sylwii i boga MarsaMarsMarsa. Rea Sylwia jako kapłanka bogini WestyWestaWesty powinna była zachować czystość. Ponieważ tego nie uczyniła, czekała ją kara – zamurowanie żywcem i śmierć głodowa. Jej wuj Amuliusz, który wcześniej nieprawnie pozbawił tronu swego brata NumitoraNumitorNumitora, ojca Rei Sylwii, kazał wrzucić ją do lochu, a dzieci zabić. Polecił to niewolnikowi, który pełen empatii dla niemowląt, wsadził je do koszyka i puścił z biegiem TybruTyberTybru.

Wilczyca i pasterz40
R14D91URNVXHX
Romulus i Remus karmieni przez wilczycę, Rubens, XVI/XVII w., Muzea Kapitolińskie, Włochy
Źródło: wikimedia.org, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Romolo_e_remo.jpg, domena publiczna.

Dzieci uratowała wilczyca, która wykarmiła je w grocie u stóp PalatynuPalatyn łac. Mons PalatinusPalatynu, a następnie wychował je pasterz FaustulusFaustulusFaustulus. Gdy chłopcy dorośli, pomścili śmierć matki wypędzając Amuliusza. Przywrócili władzę w mieście swemu dziadowi Numitorowi. Postanowili potem założyć własne miasto w miejscu, gdzie zostali ocaleni.

Wróżby z lotu ptaków40

Spór o to, kto ma rządzić i gdzie dokładnie powstanie miasto, próbowali rozstrzygnąć przez wróżby – auspicia ex avibusauspicia ex avibusauspicia ex avibus.auspicia ex avibus. Romulus uznał się za zwycięzcę znaków, jako, że zobaczył dwanaście nadfruwających sępów, Remus zobaczył ich o połowę mniej. Liwiusz opisuje to w Ab urbe condita, zaznaczając, że już sama wróżba stała się źródłem konfliktu, który zakończył się tragicznie.

QuoniamquoniamQuoniamgeminigeminus, -i  mgeminiessentsum, esse, fuiessentnecnecnecaetatisaetas, -atis faetatisverecundiaverecundia, -ae  fverecundiadiscrimendiscrimen, -inis  ndiscrimenfacerefacio, feci, factum 3facerepossetpossum, posse, potuiposset, utututdideus, -i  mdiquorumqui, quae, quodquorumtutelaetutela, -ae ftutelaeeais, ea, idealocalocum, -i  nloca essent auguriisaugurium, - i  nauguriislegerentlego, legi, lectum  3legerentquiqui, quae, quodquinomennomen, -inis  nnomennovaenovus 3novaeurbiurbs, urbis furbidaretdo, dedi, datum  1daret, qui conditamcondo, condidi, conditum 3conditamimperioimperium, -i  nimperioregeretrego, rexi, rectum  3regeret, PalatiumPalatium, -i  nPalatiumRomulusRomulus, -i  mRomulus, RemusRemus, -i  mRemusAventinumAventinum, -i  nAventinumadad z acc.adinauguranduminauguro 1 inaugurandumtemplatemplum, -i  n templacapiuntcapio, cepi, captum  3capiunt. Prioriprior, priusPriori Remo augurium venissevenio, veni, ventum  4venisseferturfero, ferre, tuli, latum fertur, sexsexsexvolturesvultur, -utis  mvoltures; iamqueiamiamquenuntiatonuntio  1nuntiato augurio cumcumcumduplexduplex, -icisduplexnumerusnumerus, -i  mnumerus Romulo seseseostendissetostendo, -ndi, -nsum (-ntum) 3 ostendisset, utrumqueuterque, utraque, utrumqueutrumqueregemrex, regis  mregemsuasuus 3suamultitudomultitudo, -inis  fmultitudoconsalutaveratconsaluto 1consalutaverat.

cart.24 Źródło: Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu). Titus Livius, Ab urbe condita I, 7, 1–2.

Tłumaczenie

Ponieważ byli bliźniakami i niepewność wieku nie mogła czynić różnicy,  niechby bogowie, w opiece których były te miejsca, zdecydowali (dosł. wybrali) za pomocą wróżb, który miałby dać nazwę nowemu miastu, który miałby rządzić władzą założonym (miastem), zajmują Romulus Palatyn, Remus Awentyn w celu dokonania wróżb przy świątyniach. Przekazuje się, że pierwszemu Remusowi objawił się (dosł. przybył) znak, sześć sępów; i gdy już (było) po ogłoszeniu wróżby, podwójna liczba ukazała się Romulusowi i każdego z nich jego towarzysze (dosł. tłum) pozdrowił jako króla.

Indeks dolny Tłumaczenie: autorka podręcznika Indeks dolny koniec

Proces zakładania miasta40

Romulus rozpoczął wytyczanie granic miasta przez oboranie terenu. Remus, szydząc z brata, przeskoczył nowo wyznaczoną granicę. Rozgniewany Romulus zabił Remusa i został jedynym władcą nowo założonego miasta, które nazwał od swojego imienia - Roma.

Vulgatiorvulgatus 3Vulgatiorfamafama, -ae  ffamaestsum, esse, fuiestludibrioludibrium, -i  nludibriofratrisfrater, -tris  mfratrisRemumRemus, -i  mRemumnovosnovus 3novostransiluissetranssilio, ui  4transiluissemurosmurus, -i  mmuros; indeindeindeaba(b)  z abl.abiratoiratus  3iratoRomuloRomulus, -i  mRomulo, cumcumcumverbisverbum, - i  nverbisquoquequoquequoqueincrepitansincrepito 1increpitansadiecissetadicio, -ieci, -iectum 3adiecisset, „SicsicSicdeindedeindedeinde, quicumquequicumque, quaecumque, quodcumquequicumquealiusalius, -a, -udaliustransiliettranssilio, ui  4transilietmoeniamoenia, -ium nmoeniameameus 3mea”, interfectuminterficio, -feci, -fectum 3interfectum. ItaitaItasolussolus  3soluspotituspotior, potitus sum  3  z abl.potitusimperioimperium, -i  nimperio Romulus; conditacondo, condidi, conditum 3conditaurbsurbs, urbis furbsconditorisconditor, -oris  mconditorisnominenomen, -inis  nnomineappellataappello 1appellata.

cart.25 Źródło: Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu). Tytus Liwiusz, Ab urbe condita, księga I, rozdział 7 (I, 7, 2–3).

Tłumaczenie

Bardziej rozpowszechniona jest jednak wieść, że Remus, szydząc z brata (dosł. szyderstwem brata), przeskakiwał nowo wzniesione mury; wtedy, strofując go także dodał (słowami) : ‘Tak (niech zginie) każdy inny, kto inny przeskoczy moje mury’, został zabity przez rozgniewanego Romulusa. W ten sposób Romulus sam jeden objął władzę; założone miasto nazwano imieniem założyciela.

Indeks dolny Tłumaczenie: autorka podręcznika Indeks dolny koniec

Zapoznaj się z filmem przedstawiającym sylwetkę słynnego rzymskiego historiografa i wykonaj polecenia. 

RD7RFCX4SH5E21
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: "Ab Urbe condita. Tytus Liwiusz." Film opowiada jednym z klasyków literatury rzymskiej, który żył w burzliwych czasach. Wykład prowadzony jest w bibliotece przy regałach z książkami. Prowadząca siedzi na szarej kanapie. Narratorką w filmie jest dr Joanna Rybowska z wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego.
Polecenie 1

Wyjaśnij, w jakim celu Liwiusz pisał swoje dzieło historyczne.

Rxx7s4xgTXPU2
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2

Sporządź krótką notatkę na temat wartości historycznej dzieła Liwiusza dla współczesnego historyka.

Rxx7s4xgTXPU2
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 3

Odpowiedz na pytanie: Dlaczego Liwiusz w tytule dzieła nie użył nazwy miasta „Rzym”? Swoją odpowiedź zapisz poniżej.

R1eaKxB81xqaj
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R1VA8VR9D39PT
Ćwiczenie 1
Czy poniższe zdania na temat Tytusa Liwiusza są zgodne z prawdą? Oznacz je jako PRAWDA lub FAŁSZ. PRAWDA Możliwe odpowiedzi: 1. Dzieło Liwiusza zachowało się w całości., 2. Dzieło Liviusza „Ab urbe condita” liczyło ponad sto ksiąg., 3. Liwiusz nie sprawował urzędów i stronił od działalności publicznej., 4. Liwiusz pisał swoje dzieło w czasach republiki rzymskiej. FAŁSZ Możliwe odpowiedzi: 1. Dzieło Liwiusza zachowało się w całości., 2. Dzieło Liwiusza „Ab urbe condita” liczyło ponad sto ksiąg., 3. Liwiusz nie sprawował urzędów i stronił od działalności publicznej., 4. Liwiusz pisał swoje dzieło w czasach republiki rzymskiej.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
sine ira et studio
Ab Urbe condita
czasy augustowskie/okres augustowski

Tacyt - Sine ira et studiosine ira et studioSine ira et studio

Słowa sine ira et studio pochodzą od rzymskiego historyka Tacyta (łac. Publius Cornelius Tacitus). Oznaczają one „bez gniewu i uprzedzeń”, „bez namiętności i stronniczości”. Tacyt użył ich we wstępie do swojego sztandarowego dzieła Annales (Roczniki), aby podkreślić zamiar pisania historii bez zaangażowania emocjonalnego. 

Do dziś cytat ten jest często wykorzystywany jako motto dla publikacji historycznych, dziennikarskich i innych, które mają zachować obiektywność i bezstronność w przedstawianiu faktów. 

Czy Tacyt rzeczywiście pisał obiektywnie i dzięki temu zasłużył na miano najlepszego historyka starożytnego Rzymu? Spróbuj odpowiedzieć na to pytanie po zapoznaniu się z charakterystyką jego twórczości zamieszczoną w prezentacji multimedialnej. 

RBKBCMHXD9LB8
Prezentacja multimedialna.

Aby utrwalić wiadomości dotyczące życia i twórczości Tacyta, zapoznaj się z mapą interaktywną, a następnie wykonaj polecenia. 

1
R1TTAVNCSOAMK1
Ilustracja przedstawia mapę interaktywną „Mapa Italii z miejscami wspomnianymi przez Tacyta w „Rocznikach”. Na mapie na pomarańczowo zaznaczone są lądy, na biało morza, na jasnoszaro pozostałe części kontynentów. W lewym, dolnym rogu mapy znajduje się legenda. Rzeki oznaczone są szarą linią oraz ich nazwy - szarą czcionką. Czerwoną linią oznaczono drogę - Via Appia, biegnącą przez większość oznaczonych miast. Miasta oznaczono czerwoną kropką oraz czerwoną czcionką. Po prawej stronie ilustracji jest panel boczny z jedenastoma hasłami. Hasła odpowiadają nazwom zaznaczonym na mapie czerwonym kolorem. Pierwsze hasło to „Roma”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Akcja wydarzeń historycznych w Annales Tacyta koncentruje się na stolicy Imperium Rzymskiego, pomijając życie mieszkańców prowincji”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Forum Romanum”. Na zdjęciu znajdują się beżowe rozległe ruiny z wysokimi kolumnami. Pomiędzy nimi rośnie trawa i zielona roślinność oraz są szare alejki, na których jest tłum ludzi. W tle znajduje się zabudowa i błękitne niebo z białymi chmurami. Drugie hasło to „Ostia”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Port rzymski nad morzem Tyrreńskim, przy ujściu Tybru, nad jego lewym ramieniem, w odległości 25 km od Rzymu. Według relacji Tacyta Messalina wyszła za swego kochanka Syliusza, gdy jej małżonek cesarz Klaudiusz udał się do Ostii. Dlatego przepowiadano nieprawnym nowożeńcom groźną burzę od strony Ostii (Annales XI, 31), stamtąd bowiem wrócił żądny zemsty Klaudiusz, a oboje, Messalina i Syliusz ponieśli karę śmierci za swoje małżeństwo. W 64 r. n.e. po wielkim pożarze Rzymu Ostia była jednym z miast, z których napływała do stolicy pomoc dla pogorzelców (Annales XV, 39)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny rzymskie w Ostii”. Na zdjęciu znajdują się ruiny w kolorze brązowo‑beżowym. Pomiędzy nimi rosną drzewa liściaste, zielona roślinność i trawa. W tle znajduje błękitne niebo. Trzecie hasło to „Bovillae”. Po kliknięciu na niego pojawia się następujący tekst. „Starożytne miasteczko w Lacjum przy Via Appia, odległe od Rzymu o około 10 mil. W Bovillae za panowania Tyberiusza zbudowano kaplicę na cześć rodu julijskiego i posąg na cześć boskiego Augusta (Annales II, 41), wydawano tu również igrzyska cyrkowe dla rodu julijskiego (Annales XV, 23)”. Pod tekstem jest ilustracja „Ruiny rzymskie w Bovillae”. Przedstawia obrazek w kolorystyce biało‑czarnej. Na ilustracji znajdują się ruiny. Pomiędzy nimi rosną drzewa i inna roślinność. W tle znajduje się góra. Czwarte hasło to „Antium”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Dziś Anzio; starożytne miasto w Lacjum na cyplu skalnym wysuniętym daleko w morze. Według podania założył je syn Odyseusza i Kirke. Sławne ze świątyni Eskulapa, Neptuna i Fortuny oraz pałacu Nerona, który się tu urodził. Według Tacyta w Ancjum umieszczono dar wotywny za wyzdrowienie Julii Augusty, matki Tyberiusza, w świątyni Fortuny Rycerskiej (Annales III, 71).W tej rodzimej miejscowości Nerona urodziła się jego córka Augusta, która jednak zmarła cztery miesiące po porodzie (Annales XV, 23).W trakcie wielkiego pożaru Rzymu Neron przebywał właśnie w swoim pałacu w Ancjum i przybył do Rzymu dopiero, gdy ogień sięgnął pałacu cesarskiego (Annales XV, 39)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny Domus Neroniana w Ancjum”. Na zdjęciu znajdują się ruiny oraz rosnąca wokół zieleń. Tło stanowi morze i niebieskie niebo. Piąte hasło to „Pomptina Palus”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Pomptyńskie Bagna – nazwa bagnistej równiny na wybrzeżu Lacjum, pomiędzy VelitraeTarracina. Tacyt podaje, że po wielkim pożarze Rzymu Neron nakazał odbudowę pałacu. Przy okazji tej budowy podjął się karkołomnego zadania wykopania żeglugowego kanału od Jeziora Awernyńskiego aż do ujścia Tybru, wzdłuż pustynnego wybrzeża lub przez stojące w drodze góry. Jedynym miejscem zaopatrzonym w wodę na tamtym terenie były Bagna Pomptyńskie, reszta terenu była sucha i trudna do prowadzenia prac budowlanych, dlatego przedsięwzięcie Nerona było z góry skazane na porażkę (Annales XV, 42)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca obraz „Polowanie na Bagnach Pomptyńskich”, którego autorem jest Horace Vernet. Na obrazie znajduje się las liściasty z połamanymi drzewami przez który płynie rzeka. Na rzece jest mała, brązowa łódka, w której siedzi dwóch mężczyzn i pies. Tło stanowi błękitne niebo z białymi chmurami. Szóste hasło to „Capua”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Kapua – dziś Santa Maria di Capua Vetere; ważne miasto w Kampanii, słynne w starożytności z bogactw i wykwintnego życia; mieszkańcy znani byli ze zniewieściałości i zepsucia obyczajów. Według Tacyta Tyberiusz opuścił Rzym i udał się na do Kampanii pod pozorem poświęcenia świątyń Jowiszowi w Kapui, lecz w rzeczy samej zdecydowany żyć z dala od stolicy (Annales IV, 57)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny rzymskiego amfiteatru w Kapui”. Na zdjęciu znajdują się ruiny w kolorze brązowo‑beżowym. Pomiędzy nimi rosną drzewa liściaste i zielona roślinność. W tle znajdują się góry, błękitne niebo i białe chmury. Siódme hasło to „Beneventum”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Benevento jedno z najstarszych miast w Italii, leżące w Samnium przy ujściu rzeki Sabatus, na wschód od Mons Taburnus. Z powodu niezdrowego klimatu miasto nosiło pierwotnie nazwę Maleventum. Za panowania rzymskiego doszło do wielkiego rozkwitu i zostało ozdobione licznymi pięknymi budowlami. Tacyt przekazuje, że do Beneventum udał się Neron w drodze z Neapolu i tam pojawił się na igrzyskach gladiatorskich, planując jednocześnie kolejną zbrodnię - “samobójstwo” Torkwatusa Sylana za jego pokrewieństwo z Oktawianem Augustem (Annales XV, 34 - 35)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny rzymskiego teatru w Beneventum”. Na zdjęciu znajdują się ruiny w kolorze brązowo‑beżowym przedstawiające wykute na zboczu górskim siedziska. W tle są fragmenty murów i błękitne niebo. Ósme hasło to „Neapolis”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Dziś Neapol - słynne miasto położone w Kampanii, w Zatoce Kumańskiej, na zachód od Wezuwiusza. Założyli je koloniści greccy. Pod panowaniem Rzymian od 290 roku p.n.e. Był to jeden z najważniejszych portów w południowej Italii. W Annales czytamy, że do Neapolu udał się Neron, by zmienić otoczenie po zabójstwie matki, Agryppiny. Wysłał stąd pismo do senatu, wyliczające winy matki oraz wyjaśniające, że dokonała samobójstwa po tym, jak chciała się targnąć na życie Nerona (Annales XIV, 10). Tacyt podaje, że to miasto wybrał sobie Neron na debiut sceniczny, nie mając odwagi wystąpić w Rzymie. Do tej pory śpiewał tylko na Juwenaliach w pałacu albo w parku, które wydawały mu się za ciasne dla tak wielkiego głosu. Neapol upatrzył sobie Neron na występ, jako że było to greckie miasto, jakoby wstęp przed występami w Grecji. Po występie Nerona pusty już teatr zapadł się, co cesarz uznał za dobrą wróżbę świadczącą o opatrzności bogów, ponieważ nikt nie zginął (Annales XV, 33 -34)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Rzeźby rzymskie w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Neapolu”. Na zdjęciu znajduje się pomieszczenie o białych ścianach i beżowej podłodze. Na środku pomieszczenia są trzy grafitowe podesty, na których znajdują się wykonane się z jasnego kamienia rzeźby przedstawiające mężczyzn w różnych pozycjach: leżącej kucznej, siedzącej. Wzdłuż ścian stoją białe podesty, na których są mniejsze rzeźby wykonane z jasnego kamienia. Przedstawiają postacie ludzkie lub same głowy. Dziewiąte hasło to „Pompeii”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Pompeje – miasto na wybrzeżu Kampanii u stóp Wezuwiusza, municipium rzymskie. Częściowo zniszczone w czasie trzęsienia ziemi, zostało w 79 roku razem z sąsiednimi miastami, Herkulanum i Stabie, zasypane popiołem wulkanicznym podczas wielkiego wybuchu Wezuwiusza. W Annales Tacyta znajdujemy przekaz na temat życia wmieście przed wybuchem wulkanu. Historyk opisuje krwawe zamieszki, do których doszło w amfiteatrze w Pompejach podczas igrzysk gladiatorskich (59 r. n.e.). Doszło tam do walki między Pompejanami a mieszkańcami sąsiedniej Nucerii, którzy wzajemnie się drażniąc w końcu przeszli do krwawych rękoczynów, w wyniku których zginęło wiele osób. Gdy wieść o tym dotarła do Rzymu, senat zakazał organizowania wszelkich zgromadzeń w Pompejach przez dziesięć lat (Annales XIV, 17).Od Tacyta dowiadujemy się także otrzęsieniu ziemi w Pompejach (62 r. n.e.), które zniszczyło większą część miasta (Annales XV, 33 -34)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny miasta Pompeje”. Na zdjęciu znajdują beżowe ruiny. Przed nimi jest niski, zielony trawnik. W tle jest wysoka góra i błękitne niebo. Dziesiąte hasło to „Tarentum”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Tarent - miasto na zachodnim wybrzeżu Kalabrii, kolonia spartańska. Wczasach Cesarstwa Rzymskiego miasto było ważnym ośrodkiem handlu. Mieszkańcy Tarentu znani byli zamiłowania do zbytków. U Tacyta czytamy, że Tarent był miejscem wygnania Sylany, którego powodem była nienawiść Agryppiny, matki Nerona do swojej rywalki (Annales XIV, 12)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Rzymskie ruiny w Tarentum”, której autorem jest Manuela Vitulli. Na zdjęciu znajdują się beżowe ruiny z dwiema kolumnami. W tle, z prawej strony znajduje się współczesna zabudowa. W tle, z lewe strony jest morze i błękitne niebo z białymi chmurami. Jedenaste hasło to „Brundisium”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Brundyzjum – dziś Brindisi; miasto portowe w Kalabrii. Jeden z najważniejszych portów na wschodnim wybrzeżu Italii, stąd wyjeżdżano do Grecji ido Azji. Dzięki Tacytowi kojarzymy Brundyzjum z miejscem, do którego przybywa Agryppina Starsza z prochami swojego męża, cesarza Germanika otoczona przez licznych żałobników przybyłych, by oddać cześć zmarłemu władcy (Annales III, 1)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca obraz „Agrypina przybywająca do Brundisium z prochami Germanika”, którego autorem jest West. Na pierwszym planie znajduje się wiele postaci, w różnokolorowych szatach. Jedna z nich trzyma w rękach złotą urnę. Na drugim planie znajduje się statek, na którym stoi kilka osób. W tle znajduje się beżowo‑brązowa zabudowa, góry i błękitne niebo z białymi chmurami.
Mapa Italii z miejscami wspomnianymi przez Tacyta w „Rocznikach”, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Mapa Italii z miejscami wspomnianymi przez Tacyta w „Rocznikach”, licencja: CC BY 3.0.

Ilustracja przedstawia mapę interaktywną „Mapa Italii z miejscami wspomnianymi przez Tacyta w „Rocznikach”. Na mapie na pomarańczowo zaznaczone są lądy, na biało morza, na jasnoszaro pozostałe części kontynentów. W lewym, dolnym rogu mapy znajduje się legenda. Rzeki oznaczone są szarą linią oraz ich nazwy - szarą czcionką. Czerwoną linią oznaczono drogę - Via Appia, biegnącą przez większość oznaczonych miast. Miasta oznaczono czerwoną kropką oraz czerwoną czcionką. Po prawej stronie ilustracji jest panel boczny z jedenastoma hasłami. Hasła odpowiadają nazwom zaznaczonym na mapie czerwonym kolorem. Pierwsze hasło to „Roma”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Akcja wydarzeń historycznych w Annales Tacyta koncentruje się na stolicy Imperium Rzymskiego, pomijając życie mieszkańców prowincji”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Forum Romanum”. Na zdjęciu znajdują się beżowe rozległe ruiny z wysokimi kolumnami. Pomiędzy nimi rośnie trawa i zielona roślinność oraz są szare alejki, na których jest tłum ludzi. W tle znajduje się zabudowa i błękitne niebo z białymi chmurami. Drugie hasło to „Ostia”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Port rzymski nad morzem Tyrreńskim, przy ujściu Tybru, nad jego lewym ramieniem, w odległości 25 km od Rzymu. Według relacji Tacyta Messalina wyszła za swego kochanka Syliusza, gdy jej małżonek cesarz Klaudiusz udał się do Ostii. Dlatego przepowiadano nieprawnym nowożeńcom groźną burzę od strony Ostii (Annales XI, 31), stamtąd bowiem wrócił żądny zemsty Klaudiusz, a oboje, Messalina i Syliusz ponieśli karę śmierci za swoje małżeństwo. W 64 r. n.e. po wielkim pożarze Rzymu Ostia była jednym z miast, z których napływała do stolicy pomoc dla pogorzelców (Annales XV, 39)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny rzymskie w Ostii”. Na zdjęciu znajdują się ruiny w kolorze brązowo‑beżowym. Pomiędzy nimi rosną drzewa liściaste, zielona roślinność i trawa. W tle znajduje błękitne niebo. Trzecie hasło to „Bovillae”. Po kliknięciu na niego pojawia się następujący tekst. „Starożytne miasteczko w Lacjum przy Via Appia, odległe od Rzymu o około 10 mil. W Bovillae za panowania Tyberiusza zbudowano kaplicę na cześć rodu julijskiego i posąg na cześć boskiego Augusta (Annales II, 41), wydawano tu również igrzyska cyrkowe dla rodu julijskiego (Annales XV, 23)”. Pod tekstem jest ilustracja „Ruiny rzymskie w Bovillae”. Przedstawia obrazek w kolorystyce biało‑czarnej. Na ilustracji znajdują się ruiny. Pomiędzy nimi rosną drzewa i inna roślinność. W tle znajduje się góra. Czwarte hasło to „Antium”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Dziś Anzio; starożytne miasto w Lacjum na cyplu skalnym wysuniętym daleko w morze. Według podania założył je syn Odyseusza i Kirke. Sławne ze świątyni Eskulapa, Neptuna i Fortuny oraz pałacu Nerona, który się tu urodził. Według Tacyta w Ancjum umieszczono dar wotywny za wyzdrowienie Julii Augusty, matki Tyberiusza, w świątyni Fortuny Rycerskiej (Annales III, 71).W tej rodzimej miejscowości Nerona urodziła się jego córka Augusta, która jednak zmarła cztery miesiące po porodzie (Annales XV, 23).W trakcie wielkiego pożaru Rzymu Neron przebywał właśnie w swoim pałacu w Ancjum i przybył do Rzymu dopiero, gdy ogień sięgnął pałacu cesarskiego (Annales XV, 39)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny Domus Neroniana w Ancjum”. Na zdjęciu znajdują się ruiny oraz rosnąca wokół zieleń. Tło stanowi morze i niebieskie niebo. Piąte hasło to „Pomptina Palus”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Pomptyńskie Bagna – nazwa bagnistej równiny na wybrzeżu Lacjum, pomiędzy VelitraeTarracina. Tacyt podaje, że po wielkim pożarze Rzymu Neron nakazał odbudowę pałacu. Przy okazji tej budowy podjął się karkołomnego zadania wykopania żeglugowego kanału od Jeziora Awernyńskiego aż do ujścia Tybru, wzdłuż pustynnego wybrzeża lub przez stojące w drodze góry. Jedynym miejscem zaopatrzonym w wodę na tamtym terenie były Bagna Pomptyńskie, reszta terenu była sucha i trudna do prowadzenia prac budowlanych, dlatego przedsięwzięcie Nerona było z góry skazane na porażkę (Annales XV, 42)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca obraz „Polowanie na Bagnach Pomptyńskich”, którego autorem jest Horace Vernet. Na obrazie znajduje się las liściasty z połamanymi drzewami przez który płynie rzeka. Na rzece jest mała, brązowa łódka, w której siedzi dwóch mężczyzn i pies. Tło stanowi błękitne niebo z białymi chmurami. Szóste hasło to „Capua”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Kapua – dziś Santa Maria di Capua Vetere; ważne miasto w Kampanii, słynne w starożytności z bogactw i wykwintnego życia; mieszkańcy znani byli ze zniewieściałości i zepsucia obyczajów. Według Tacyta Tyberiusz opuścił Rzym i udał się na do Kampanii pod pozorem poświęcenia świątyń Jowiszowi w Kapui, lecz w rzeczy samej zdecydowany żyć z dala od stolicy (Annales IV, 57)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny rzymskiego amfiteatru w Kapui”. Na zdjęciu znajdują się ruiny w kolorze brązowo‑beżowym. Pomiędzy nimi rosną drzewa liściaste i zielona roślinność. W tle znajdują się góry, błękitne niebo i białe chmury. Siódme hasło to „Beneventum”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Benevento jedno z najstarszych miast w Italii, leżące w Samnium przy ujściu rzeki Sabatus, na wschód od Mons Taburnus. Z powodu niezdrowego klimatu miasto nosiło pierwotnie nazwę Maleventum. Za panowania rzymskiego doszło do wielkiego rozkwitu i zostało ozdobione licznymi pięknymi budowlami. Tacyt przekazuje, że do Beneventum udał się Neron w drodze z Neapolu i tam pojawił się na igrzyskach gladiatorskich, planując jednocześnie kolejną zbrodnię - “samobójstwo” Torkwatusa Sylana za jego pokrewieństwo z Oktawianem Augustem (Annales XV, 34 - 35)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny rzymskiego teatru w Beneventum”. Na zdjęciu znajdują się ruiny w kolorze brązowo‑beżowym przedstawiające wykute na zboczu górskim siedziska. W tle są fragmenty murów i błękitne niebo. Ósme hasło to „Neapolis”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Dziś Neapol - słynne miasto położone w Kampanii, w Zatoce Kumańskiej, na zachód od Wezuwiusza. Założyli je koloniści greccy. Pod panowaniem Rzymian od 290 roku p.n.e. Był to jeden z najważniejszych portów w południowej Italii. W Annales czytamy, że do Neapolu udał się Neron, by zmienić otoczenie po zabójstwie matki, Agryppiny. Wysłał stąd pismo do senatu, wyliczające winy matki oraz wyjaśniające, że dokonała samobójstwa po tym, jak chciała się targnąć na życie Nerona (Annales XIV, 10). Tacyt podaje, że to miasto wybrał sobie Neron na debiut sceniczny, nie mając odwagi wystąpić w Rzymie. Do tej pory śpiewał tylko na Juwenaliach w pałacu albo w parku, które wydawały mu się za ciasne dla tak wielkiego głosu. Neapol upatrzył sobie Neron na występ, jako że było to greckie miasto, jakoby wstęp przed występami w Grecji. Po występie Nerona pusty już teatr zapadł się, co cesarz uznał za dobrą wróżbę świadczącą o opatrzności bogów, ponieważ nikt nie zginął (Annales XV, 33 -34)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Rzeźby rzymskie w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Neapolu”. Na zdjęciu znajduje się pomieszczenie o białych ścianach i beżowej podłodze. Na środku pomieszczenia są trzy grafitowe podesty, na których znajdują się wykonane się z jasnego kamienia rzeźby przedstawiające mężczyzn w różnych pozycjach: leżącej kucznej, siedzącej. Wzdłuż ścian stoją białe podesty, na których są mniejsze rzeźby wykonane z jasnego kamienia. Przedstawiają postacie ludzkie lub same głowy. Dziewiąte hasło to „Pompeii”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Pompeje – miasto na wybrzeżu Kampanii u stóp Wezuwiusza, municipium rzymskie. Częściowo zniszczone w czasie trzęsienia ziemi, zostało w 79 roku razem z sąsiednimi miastami, Herkulanum i Stabie, zasypane popiołem wulkanicznym podczas wielkiego wybuchu Wezuwiusza. W Annales Tacyta znajdujemy przekaz na temat życia wmieście przed wybuchem wulkanu. Historyk opisuje krwawe zamieszki, do których doszło w amfiteatrze w Pompejach podczas igrzysk gladiatorskich (59 r. n.e.). Doszło tam do walki między Pompejanami a mieszkańcami sąsiedniej Nucerii, którzy wzajemnie się drażniąc w końcu przeszli do krwawych rękoczynów, w wyniku których zginęło wiele osób. Gdy wieść o tym dotarła do Rzymu, senat zakazał organizowania wszelkich zgromadzeń w Pompejach przez dziesięć lat (Annales XIV, 17).Od Tacyta dowiadujemy się także otrzęsieniu ziemi w Pompejach (62 r. n.e.), które zniszczyło większą część miasta (Annales XV, 33 -34)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Ruiny miasta Pompeje”. Na zdjęciu znajdują beżowe ruiny. Przed nimi jest niski, zielony trawnik. W tle jest wysoka góra i błękitne niebo. Dziesiąte hasło to „Tarentum”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Tarent - miasto na zachodnim wybrzeżu Kalabrii, kolonia spartańska. Wczasach Cesarstwa Rzymskiego miasto było ważnym ośrodkiem handlu. Mieszkańcy Tarentu znani byli zamiłowania do zbytków. U Tacyta czytamy, że Tarent był miejscem wygnania Sylany, którego powodem była nienawiść Agryppiny, matki Nerona do swojej rywalki (Annales XIV, 12)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca fotografię „Rzymskie ruiny w Tarentum”, której autorem jest Manuela Vitulli. Na zdjęciu znajdują się beżowe ruiny z dwiema kolumnami. W tle, z prawej strony znajduje się współczesna zabudowa. W tle, z lewe strony jest morze i błękitne niebo z białymi chmurami. Jedenaste hasło to „Brundisium”. Po kliknięciu na nie pojawia się następujący tekst. „Brundyzjum – dziś Brindisi; miasto portowe w Kalabrii. Jeden z najważniejszych portów na wschodnim wybrzeżu Italii, stąd wyjeżdżano do Grecji ido Azji. Dzięki Tacytowi kojarzymy Brundyzjum z miejscem, do którego przybywa Agryppina Starsza z prochami swojego męża, cesarza Germanika otoczona przez licznych żałobników przybyłych, by oddać cześć zmarłemu władcy (Annales III, 1)”. Pod tekstem jest ilustracja przedstawiająca obraz „Agrypina przybywająca do Brundisium z prochami Germanika”, którego autorem jest West. Na pierwszym planie znajduje się wiele postaci, w różnokolorowych szatach. Jedna z nich trzyma w rękach złotą urnę. Na drugim planie znajduje się statek, na którym stoi kilka osób. W tle znajduje się beżowo‑brązowa zabudowa, góry i błękitne niebo z białymi chmurami.

Polecenie 4
RVjN7MFxFN81N
Wybierz z listy poprawne dokończenie zdania: "W „Annales" Tacyt opisuje głównie: Możliwe odpowiedzi: 1. wydarzenia rozgrywające się w Rzymie., 2. życie mieszkańców prowincji., 3. życie mieszkańców Neapolu.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 5
R1KDRKQ34AQEA
(Uzupełnij)
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 5

Ułóż puzzle, a następnie odpowiedz na pytanie znajdujące się pod ilustracją.

R1JiqGQWQmVaa
Ilustracja do polecenia 6 przedstawia obraz „Agrypina przybywająca do Brundisium z prochami Germanika”, którego autorem jest Benjamin West. Podzielona na dwadzieścia fragmentów, które są ułożone w losowej kolejności. Po ułożeniu obrazka na pierwszym planie znajduje się wiele postaci, w różnokolorowych szatach. Osoby, które są na środku obrazu mają na sobie białe szaty. Jedna z nich trzyma w rękach złotą urnę. Na drugim planie znajduje się statek, na którym jest kilka osób. W tle jest beżowo‑brązowa zabudowa, góry i błękitne niebo z białymi chmurami.
Ilustracja do polecenia, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Ilustracja do polecenia, licencja: CC BY 3.0.

Jaka scena przedstawiona jest na obrazie?

RbjNelC4py1br
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

W ilustracji interaktywnej pod punktem 1 znajduje się fragment „Roczników” Tacyta w języku łacińskim, dotyczacy pożaru Rzymu za czasów panowania cesarza NeronaNeron łac. Lucius Domitius AhenobarbusNerona. Zapoznaj się z nim, a następnie sprawdź, czy poprawnie zrozumiałeś zaglądając pod punkt 2. 

R5VMNTAFP6189
Pożar Rzymu, Hubert Robert, XVIII w., Muzeum Sztuki Nowoczesnej André Malraux, Hawr, Francja, wikimedia.org, domena publiczna

Materiał filmowy pozwoli ci podsumować dotychczasową wiedzę. 

R166POE2VFZOZ1
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: „Tacyt i jego twórczość: Annales”.
Polecenie 6

Zdecyduj, jaki układ kolejności wydarzeń stosuje Tacyt w swoich dziełach historycznych.

R1YmECFHtXy1U
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 7

Napisz krótką rozprawkę na temat: Czy twoim zdaniem twórczośc Tacyta można porównać z twórczością Herodota pod względem obiektywizmu w przedstawianiu faktów historycznych?

R1ZaH6xqIRC8m
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Słownik łacińsko‑polski

a(b)  z abl.
a(b)  z abl.

przez, od

ad z acc.
ad z acc.

do, ku

adicio, -ieci, -iectum 3
adicio, -ieci, -iectum 3

dodać, dorzucić

aetas, -atis f
aetas, -atis f

wiek

alius, -a, -ud
alius, -a, -ud

inny, drugi

appello 1
appello 1

nazywać

augurium, - i  n
augurium, - i  n

wróżba, znak wróżebny

auspicor 1
auspicor 1

wróżyć, urządzać wróżby z lotu ptaków

Aventinum, -i  n
Aventinum, -i  n

Awentyn

capio, cepi, captum  3
capio, cepi, captum  3

chwytać, zajmować

conditor, -oris  m
conditor, -oris  m

założyciel

condo, condidi, conditum 3
condo, condidi, conditum 3

założyć

consaluto 1
consaluto 1

pozdrowić

cum
cum

gdy

de z abl.
de z abl.

o (kim, czym)

deinde
deinde

następnie

deus, -i  m
deus, -i  m

bóg

bg‑gray2

Z odmianą rzeczownika deus zapoznasz się w module zatytułowanym - Różne odmiany łacińskich rzeczowników, w rozdziale - Rzeczowniki i przymiotniki deklinacji II

discrimen, -inis  n
discrimen, -inis  n

różnica

do, dedi, datum  1
do, dedi, datum  1

dać, dawać

duplex, -icis
duplex, -icis

podwójny

exemplum,-i n
exemplum,-i n

przykład

facio, feci, factum 3
facio, feci, factum 3

czynić, robić

fama, -ae  f
fama, -ae  f

wieść, pogląd

fero, ferre, tuli, latum 
fero, ferre, tuli, latum 

nieść, przekazywać, opowiadać

frater, -tris  m
frater, -tris  m

brat

geminus, -i  m
geminus, -i  m

bliźniak

iam
iam

już

imperium, -i  n
imperium, -i  n

imperium, władza, rozkaz, państwo

inauguro 1 
inauguro 1 

wróżyć, zasięgnąć wróżby z lotu ptaków

increpito 1
increpito 1

strofować, ganić

inde
inde

stąd, stamtąd, odtąd, dlatego

interficio, -feci, -fectum 3
interficio, -feci, -fectum 3

zabić, zabijać

iratus  3
iratus  3

zdenerwowany, zagniewany

is, ea, id
is, ea, id

ten, ta, to

ita
ita

(i) tak

lego, legi, lectum  3
lego, legi, lectum  3

zbierać, wybierać; czytać

locum, -i  n
locum, -i  n

miejsce

ludibrium, -i  n
ludibrium, -i  n

szyderstwo

meus 3
meus 3

mój

moenia, -ium n
moenia, -ium n

obwarowanie, mury miasta

mons, -ntis   m
mons, -ntis   m

góra, wzgórze

multitudo, -inis  f
multitudo, -inis  f

tłum, ludność, motłoch, duża ilość

murus, -i  m
murus, -i  m

mur

nec
nec

i nie

nihil difficile
nihil difficile

nic trudnego

nomen, -inis  n
nomen, -inis  n

imię, naza

novus 3
novus 3

nowy

numerus, -i  m
numerus, -i  m

liczba

nuntio  1
nuntio  1

oznajmić, obwieścić

ostendo, -ndi, -nsum (-ntum) 3 
ostendo, -ndi, -nsum (-ntum) 3 

pokazać; se ostendere - pokazać/ukazać się

Palatium, -i  n
Palatium, -i  n

Palatyn (wzgórze w Rzymie)

possum, posse, potui
possum, posse, potui

móc

potior, potitus sum  3  z abl.
potior, potitus sum  3  z abl.

opanować, zagarnąć (władzę)

prior, prius
prior, prius

przedni, wcześniejszy, pierwszy

- que
- que

i

qui, quae, quod
qui, quae, quod

który, która, które; ten, ta, to

quicumque, quaecumque, quodcumque
quicumque, quaecumque, quodcumque

ktokolwiek, jakikolwiek, każdy

quoniam
quoniam

ponieważ

quoque
quoque

także

rego, rexi, rectum  3
rego, rexi, rectum  3

kierować, rządzić

Remus, -i  m
Remus, -i  m

Remus, bliźniaczy brat Romulusa, założyciela Rzymu

rex, regis  m
rex, regis  m

król

Romulus, -i  m
Romulus, -i  m

Romulus, założyciel Rzymu; bliźniaczy brat Remusa

se
se

tutaj w znaczeniu: się, siebie

sex
sex

sześć

sic
sic

tak, w ten sposób

sum, esse, fui
sum, esse, fui

być

solus  3
solus  3

sam, sam jeden

suus 3
suus 3

swój, jego

templum, -i  n 
templum, -i  n 

świątynia

transsilio, ui  4
transsilio, ui  4

przeskakiwać

tutela, -ae f
tutela, -ae f

opieka

urbs, urbis f
urbs, urbis f

miasto

ut
ut

aby, ażeby

uterque, utraque, utrumque
uterque, utraque, utrumque

każdy z dwóch, obaj

venio, veni, ventum  4
venio, veni, ventum  4

przybyć

verbum, - i  n
verbum, - i  n

słowo

verecundia, -ae  f
verecundia, -ae  f

niepewność, skromność, wstyd

vulgatus 3
vulgatus 3

popularny, rozpowszechniony

vultur, -utis  m
vultur, -utis  m

sęp

Słownik pojęć

Agrykola łac. Gnaeus Iulius Agricola
Agrykola łac. Gnaeus Iulius Agricola
R1CSX2BHXTZN3
Posąg Juliusza Agrykoli, Bath, Anglia, wikimedia.org, CC BY‑SA 3.0, Ad Meskens (fot.)

żyjący w I w. wódz rzymski, namiestnik prowincji Brytania. Rozszerzył panowanie rzymskie, ale nie zdołał podbić północnej części wyspy. Działania te opisał w Żywocie Agrykoli Tacyt - mąż jego córki.

Agrypina Młodsza łac. Iulia Agrippina Minor
Agrypina Młodsza łac. Iulia Agrippina Minor

żyjąca w I w. cesarzowa rzymska, córka Germanika  i Agrypiny Starszej, żona cesarza Klaudiusza, matka cesarza Nerona. Klaudiusz został otruty z jej rozkazu. Neron w pierwszych latach swego panowania otaczał matkę miłością i szacunkiem; ponieważ jednak dążyła do władzy i miała zbyt wielkie wpływy, kazał ją zamordować.

Askaniusz
Askaniusz

zwany też Julusem; postać z mitologii rzymskiej, syn Trojańczyka Eneasza. Był mitycznym protoplastą rodu julijskiego w Rzymie. Po przybyciu z ojcem do Italii założył miasto Alba Longa, które stało się kolebką przyszłych władców Lacjum.

Brytania łac. Brittania
Brytania łac. Brittania

wyspa w starożytności zamieszkiwana głównie przez plemiona celtyckie. Rzymianie po podbiciu Brytanii w  I w.utworzyli na tym terenie prowincję o nazwie Britannia.

Cezar łac. Gaius Iulius Caesar
Cezar łac. Gaius Iulius Caesar

żyjący w II/I w. p.n.e. rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz.     

bg‑gray2

Więcej informacji o Juliuszu Cezarze znajdziesz w rozdziale zatytułowanym - Czasy dyktatury. Cezar o Cezarze, czyli pamiętniki wielkiego wodza, w module - Historia starożytnego Rzymu

Eneasz
Eneasz

bohater trojański, syn Anchizesa i bogini Wenus. Po upadku Troi wyruszył na tułaczkę w poszukiwaniu nowej ojczyzny. Kierowany wolą bogów dotarł do Italii, gdzie założył miasto Lawinium.

bg‑gray2

O przygodach Eneasza dowiesz się więcej w rozdziale - „Arma virumque canoarma virumque canoArma virumque cano”- Wergiliusz i narodziny rzymskiego eposu

Faustulus
Faustulus

pasterz, który według rzymskiej tradycji, znalazł i ocalił porzucone bliźnięta -  Romulusa i Remusa. Wraz ze swoją żoną wychował je, nie wiedząc początkowo o ich królewskim pochodzeniu.

Herodot
Herodot

żyjący w V w. p.n.e. historiograf grecki, zwany ojcem historii, autor „Dziejów”, w którym zawarł relację z wojen grecko‑perskich opisując również geografię i historię Hellady, Persji, Egiptu oraz okolicznych krain.

bg‑gray2

Z historiografią grecką zapoznasz się w rozdziale zatytułowanym Historiografia grecka‑Herodot i Tukidydes, w module zatytułowanym Literatura grecka

Klaudiusz łac. Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus
Klaudiusz łac. Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus

żyjący w I w. p.n.e./I w. cesarz rzymski. Zasłynął z rozszerzenia imperium, w tym podboju Brytanii oraz reform administracyjnych, mających na celu usprawnienie rządów prowincji. Był też znany z dbałości o infrastrukturę, w tym budowę akweduktów i dróg, które wzmocniły rozwój miasta i imperium

kolegia kapłańskie
kolegia kapłańskie

w starożytnym Rzymie cztery instytucje: pontyfikowie, augurowie, kwindecemwirowie oraz epulonowie. Każda grupa miała przydzielone kompetencje; zajmowali się m.in. prawem sakralnym, przepowiadali przyszłość z lotu ptaków i ksiąg sybillińskich, organizowali uczty i festiwale ku czci bogów.

bg‑gray2

O rzymskich instytucjach, urzędach i urzędnikach dowiesz się więcej w rozdziale Demokracja, czy monarchia? Rzecz o antycznych formach ustrojowych, w module zatytułowanym Wspólna historia

konsul
konsul

w starożytnym Rzymie urzędnik cywilny i wojskowy; urząd powstał w okresie republiki rzymskiej. Konsul był jednym z dwóch, najwyższych rangą, urzędników wybieranych na roczną kadencję. Nazwa pochodzi od czasownika consulere (radzić się).

Kwintylian  łac. Marcus Fabius Quintilianus
Kwintylian  łac. Marcus Fabius Quintilianus

żyjący w I w. rzymski retor i nauczyciel wymowy; pierwszy płatny z kasy państwowej nauczyciel retoryki. Jego najważniejszym dziełem jest Institutio oratoria („Kształcenie mówcy”). W dwunastu księgach autor zawarł teorię wymowy i uwagi o wychowaniu.

Lugiowie/Ligiowie  łac. Lugii, Lygii, Lugiones, Longiones
Lugiowie/Ligiowie  łac. Lugii, Lygii, Lugiones, Longiones

starożytny lud germański zamieszkujący w pierwszych wiekach naszej ery tereny górnej Odry i Wisły, czyli ziemie dzisiejszej południowej Polski.

Mars
Mars

w mitologii rzymskiej bóg wojny, ale także opiekun rolnictwa i siły życiowej wspólnoty. Jako ojciec Romulusa i Remusa uchodził za boskiego przodka narodu rzymskiego. Jego greckim odpowiednikiem był Ares. 

Neron łac. Lucius Domitius Ahenobarbus
Neron łac. Lucius Domitius Ahenobarbus

żyjący w I w. cesarz Rzymu w katach 54‑68. syn Gnejusza Domicjusza Ahenobarba i Agrypiny Młodszej, wychowanek filozofa Seneki Młodszego.

bg‑gray2

Więcej na temat cesarza Nerona dowiesz się w rozdziale Rzym pod władzą cesarzy, w module zatytułowanym - Historia starożytna

Numitor
Numitor

król miasta Alba Longa, zdetronizowany przez swojego brata Amuliusa. Jako dziadek Romulusa i Remusa odzyskał władzę dzięki ich pomocy, zanim Romulus założył Rzym.

Oktawian August łac. Gaius Iulius Caesar Octavianus
Oktawian August łac. Gaius Iulius Caesar Octavianus

żyjący w I w. p.n.e./I w. pierwszy cesarz rzymski.  Jego panowanie przyniosło Rzymowi pokój i stabilizację po latach wojen domowych. August zreformował administrację, armię i system podatkowy, umacniając władzę cesarską i pozostawiając trwały wpływ na strukturę państwa rzymskiego.

Palatyn łac. Mons Palatinus
Palatyn łac. Mons Palatinus

jedno z siedmiu wzgórz Rzymu i według tradycji miejscem, gdzie Romulus założył miasto. W okresie cesarstwa stał się dzielnicą pałaców cesarskich, od których wywodzi się samo słowo „pałac”.

pretor łac. praetor
pretor łac. praetor

w starożytnym Rzymie wyższy urzędnik państwowy. Do jego kompetencji należało sądownictwo.  W czasie nieobecności konsulów  przejmował najwyższą władzę w mieście.

prokonsul
prokonsul

w starożytnym Rzymie były konsul, któremu, po zakończeniu jego rocznej kadencji konsula, przedłużano władzę  i powierzano zarząd senacką prowincją. W praktyce prokonsul miał szerokie uprawnienia wojskowe, administracyjne i jurysdykcyjne, a jego funkcja stała się symbolem gubernatorskiej władzy w prowincji. 

Tukidydes
Tukidydes

żyjący w V/IV w. p.n.e. wybitny historiograf grecki; autor monografii „Wojna peloponeska”. 

Tyber
Tyber

główna rzeka włoskiego rejonu Lacjum; płynie przez Rzym. Według legendy jej nazwa wywodzi się od boga Tibernusa, syna boga wszelkich początków - Janusa.

Tyberiusz łac. Tiberius Claudius Nero
Tyberiusz łac. Tiberius Claudius Nero

żyjący w I w. p.n.e./I w. cesarz rzymski w latach 14‑37; pasierb i następca Oktawiana Augusta, poprzednik Kaliguli.

Warron łac. Marcus Terentius Varro
Warron łac. Marcus Terentius Varro

żyjący w II/I w. p.n.e. rzymski erudyta epoki późnej republiki, autor dzieł z zakresu gramatyki, rolnictwa, filozofii i historii religii. Choć większość jego ogromnego dorobku zaginęła, zachowane fragmenty i traktat De re rustica pokazują jego dążenie do systematycznego uporządkowania całej wiedzy starożytnych Rzymian. Zaproponował liczenie lat od założenia Rzymu (ab Urbe condita).

Wenetowie/Wenedowie łac. Venedae
Wenetowie/Wenedowie łac. Venedae

starożytne ludy zamieszkujące nad Wisłą i Bałtykiem w okresie rzymskim (I–IV w. n.e.), których przynależność etniczna jest sporna – najczęściej utożsamia się ich ze Słowianami lub odrębnym ludem indoeuropejskim.

Westa
Westa

w mitologii rzymskiej bogini ogniska domowego i świętego ognia, symbolizującego trwałość i ciągłość państwa. Jej kult sprawowały westalki, które strzegły wiecznego ognia w świątyni Westy na Forum Romanum. Jej greckim odpowiednikiem była Hestia. 

wojna peloponeska
wojna peloponeska

seria konfliktów zbrojnych w V w. p.n.e. toczonych między rywalizującymi o hegemonię nad Grecją Atenami i Spartą oraz ich sojusznikami.

bg‑gray2

W rozdziale Walka o hegemonię w Helladzie (wojna peloponeska), moduł Historia Grecji, znajdziesz informacje na temat przyczyn, przebiegu i skutków tej wojny. 

auspicia ex avibus
Arma virumque cano