Grafika przedstawia krążkopławy morskie. Ich ciało kształtem przypomina grzyb, o długich, przypominających wici strukturach zwisających z krawędzi kapelusza. Ich ciała mają wyrazistą, pomarańczową barwę.
Grafika przedstawia krążkopławy morskie. Ich ciało kształtem przypomina grzyb, o długich, przypominających wici strukturach zwisających z krawędzi kapelusza. Ich ciała mają wyrazistą, pomarańczową barwę.
Składniki nieorganiczne
U krążkopławów woda stanowi aż 99% masy ciała.
Źródło: Spike Stitch, licencja: CC BY-NC-ND 2.0.
Sprawdź co umiesz
RHERJV74TPS4V
Ćwiczenie 1
Zaznacz poprawną odpowiedź.
Pojęcie „makroelementy” oznacza: Możliwe odpowiedzi: 1. dużą ilość pierwiastków, 2. masę wszystkich pierwiastków w komórce, 3. pierwiastki, których zawartość w suchej masie komórek wynosi co najmniej 0,01%, 4. pierwiastki o dużej masie cząsteczkowej
Ćwiczenie 2
RPGB5VGADJLLA
Zbiornik ilustrujący prawo minimum. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3) to (…) tarczycy. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Dzięki temu pierwiastkowi lepiej się opalamy. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Ważny pierwiastek dla kości i zębów. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Pierwiastek, który bierze udział w transporcie i przechowywaniu tlenu. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Pierwiastek znajdujący się w witaminie B12. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Pierwiastek, który wchodzi w skład „palców cynkowych” (struktur białkowych odpowiedzialnych za wiązanie DNA). Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka
Zbiornik ilustrujący prawo minimum. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3) to (…) tarczycy. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Dzięki temu pierwiastkowi lepiej się opalamy. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Ważny pierwiastek dla kości i zębów. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Pierwiastek, który bierze udział w transporcie i przechowywaniu tlenu. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Pierwiastek znajdujący się w witaminie B12. Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka Pierwiastek, który wchodzi w skład „palców cynkowych” (struktur białkowych odpowiedzialnych za wiązanie DNA). Możliwe odpowiedzi: 1. kobalt, 2. hormony, 3. żelazo, 4. miedź, 5. fluor, 6. cynk, 7. beczka
1
Ćwiczenie 3
R1RuTHVG3PgJx
Wyjaśnij, dlaczego suszenie jest dobrą metodą konserwacji produktów spożywczych. (Uzupełnij).
Zastanów się, czy przemiana materii jest możliwa bez wody. Co się dzieje, kiedy usuniemy wodę – czy komórki mogą wtedy pełnić swoje funkcje?
Podczas suszenia usuwa się wodę z komórek i tkanek. Woda jest niezbędna do przebiegu procesów metabolicznych, a także do rozwoju mikroorganizmów, które mogłyby zepsuć żywność. To sprawia, że suszona żywność może być długo przechowywana.
Informacja do ćwiczeń 4 i 5
W skład biochemiczny owoców rokitnika wchodzą: woda, związki fenolowe, karotenoidy, taniny, witaminy, cukry, kwasy organiczne oraz inne kompozycje chemiczne. Na zawartość tych składników mają wpływ klimat, stopień dojrzałości, agrotechnika i in. Zawartość cukrów ogółem wahała się w przedziale od 39,93 g/100 g s.m. do 54,47 g/100 g s.m. (s.m. - sucha masa) (...) Kwaśny smak owoce rokitnika zawdzięczają wysokiej zawartości kwasów organicznych, których najwięcej zawierały owoce odmiany Trofimowskaja, a jej kwasowość ogólna wynosiła 16,09 g/100 g s.m. Najuboższą w kwasy odmianą była Botaniczeskaja, zawierała jedynie 10,68 g tych związków w 100 g s.m. (…) Owoce badanych odmian rokitnika charakteryzowały się stosunkowo dużą zawartością kwasu L‑askorbinowego, powszechnie nazywanego witaminą C. Najbogatszą odmianą okazała się dziko rosnąca Nadbałtycka, zawierająca w swoim składzie 1004,85 mg/100 g s.m. aktywnej formy witaminy C. Najmniej cenne odmiany to Trofimowskaja, która zawierała jedynie 665,35 mg/100 g s.m., i Botaniczeskaja: 682,69 mg/100 g s.m.
Źródło: B. Piłat, R. Zadernowski, A. Bieniek „Charakterystyka chemiczna różnych odmian rokitnika” BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLV, 2012, 3, str. 897–901
1
Ćwiczenie 4
R1TiOqRgklZYR
Na podstawie tekstu określ, czy wysoka zawartość kwasów organicznych (kwaśny smak) oznacza, że badana odmiana ma wysoką zawartość witaminy C. Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem. (Uzupełnij).
Wyszukaj w tekście informacje dotyczące zawartości kwasów organicznych oraz witaminy C w badanych odmianach i je porównaj.
Nie, nie ma takiego związku. Odmiana Trofimowskaja, która ma największą zawartość kwasów organicznych, ma najniższą zawartość witaminy C.
1
Ćwiczenie 5
R1DXUU8TQYscx
Na podstawie tekstu sformułuj wniosek wynikający z przedstawionych badań. (Uzupełnij).
Wniosek powinien nawiązywać do tematu badań (problemu badawczego).
Czy twoja odpowiedź jest zbliżona do wniosku badaczy?
Zawartość podstawowego składu chemicznego w owocach badanych odmian rokitnika wykazuje duże różnice.
Informacja do ćwiczeń 6 i 7
Na schemacie przedstawiono wpływ pH gleby na pobieranie makroelementów przez rośliny. Pokolorowany obszar oznacza różną dostępność pierwiastków dla roślin – im szerszy pas, tym lepsza dostępność minerałów.
REA4U7RJCE7TZ
Wykres przedstawia kolorowe obszary rozciągnięte poziomo, jeden nad drugim w obszarze prostokątnym. Na lewym boku zaznaczono sześć mikroelementów, ułożonych od dołu w górę: Mg, Ca, S, K, P, N. Dolny bok opisany jest wartościami pH gleby, od lewej strony w prawo zapisano: 4,0; 4,5; 5,0; 5,5; 6,0; 6,5; 7,0; 7,5; 8,0; 8,5; 9,0. Im szerszy jest kolorowy obszar przypisany do danego mikroelementu, tym lepsza jest dostępność minerałów. Mg - największa dostępność przy pH gleby 5,0 do 6,5. Ca - stała dostępność przy pH gleby 4,5. S - największa przy pH gleby 5,0. K - największa między 5.0 a 7,5. P - 5,0 do 6,5. N - największa dostępność przy pH gleby 7,0 do 8,5.
Wpływ pH gleby na pobieranie makroelementów przez rośliny.
Źródło: Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak, Fizjologia roślin, Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 6
RfVd3VDZymheJ
W Polsce 40 proc. gleb jest silnie zakwaszonych, dlatego aby zobojętnić odczyn, stosuje się wapnowanie. Zastanów się, czy nadmierne odkwaszanie jest korzystne dla roślin. Uzasadnij odpowiedź jednym argumentem. (Uzupełnij).
Przeanalizuj schemat. Zwróć uwagę na zakres pH, w którym pobieranie większości pierwiastków jest największe.
Nadmierne odkwaszanie nie jest korzystne dla roślin, gdyż wysokie pH (odczyn zasadowy) może ograniczać pobieranie np. potasu i magnezu.
1
Ćwiczenie 7
RTB6HK8QLX128
Fosfor jest potrzebny roślinom m.in. do budowy kwasów nukleinowych. Łubin pospolity pobiera z gleby znacznie więcej fosforu niż inne rośliny. Wydziela także słabe kwasy ze swoich korzeni. W badaniach wykazano, że owies rosnący z łubinem daje wyższe plony. Wyjaśnij dlaczego. (Uzupełnij).
Wróć do schematu powyżej. Zastanów się, jaki wpływ na glebę mają kwasy karboksylowe wydzielane przez łubin i jakie ma to znaczenie dla rośliny.
Korzeń łubinu wydziela kwasy karboksylowe, które zmieniając pH gleby doprowadzają do powstania łatwiej przyswajalnych form fosforu. Lekko kwaśne środowisko sprzyja pobieraniu większości makroelementów, co jest korzystne dla rosnącego w pobliżu owsa.
Informacja do ćwiczeń 8 i 9
Analizę włosa przeprowadza się po to, by sprawdzić poziom pierwiastków w organizmie badanej osoby. Metoda nie jest dokładna (stan włosa nie musi odzwierciedlać stanu organizmu), ale często stosowana. Poniżej przedstawiono wybrane wyniki badania włosa pewnej 30‑letniej pacjentki.
R1O28sRpxZVSm
Wykres kolumnowy. Lista elementów:
1. zestaw danych:
Mikroelement: Magnez
Wynik badania: 27.6; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Wartość prawidłowa: 26; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
2. zestaw danych:
Mikroelement: Cynk
Wynik badania: 95; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Wartość prawidłowa: 165; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
3. zestaw danych:
Mikroelement: Żelazo
Wynik badania: 7.6; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Wartość prawidłowa: 17; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Wykres kolumnowy. Lista elementów:
1. zestaw danych:
Mikroelement: Magnez
Wynik badania: 27.6; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Wartość prawidłowa: 26; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
2. zestaw danych:
Mikroelement: Cynk
Wynik badania: 95; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Wartość prawidłowa: 165; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
3. zestaw danych:
Mikroelement: Żelazo
Wynik badania: 7.6; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Wartość prawidłowa: 17; Podpis osi wartości: Ilość mikropierwiastków wyrażona w mg
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o, licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 8
RPhBUhmGz1kMN
(Uzupełnij).
Zastanów się, do czego w organizmie jest potrzebne żelazo. Weź pod uwagę płeć i wiek pacjentki.
Żelazo jest wykorzystywane do budowy czerwonego barwnika krwi – hemoglobiny. Pacjentka jest młodą kobietą, więc miesiączkuje. Podczas miesiączki organizm kobiety traci ok. 80 do 100 ml krwi, a wraz z nią także żelazo, stąd – prawdopodobnie – jego niski poziom.
1
Ćwiczenie 9
R1cJFp9BwEPyC
(Uzupełnij).
Zwróć uwagę, których składników brakuje w organizmie pacjentki. Wyszukaj (w dostępnych źródłach) pokarmy, które są bogate w te składniki.
Pokarmy bogate w żelazo: wyroby z pełnego ziarna, rośliny strączkowe, żółtko jaj, ryby, drób, wątróbka, wołowina i wieprzowina.
Wyjaśnij, jakie zjawiska umożliwiają utrzymanie ciągłości słupa wody w naczyniach i cewkach oraz jakie ma to znaczenie dla roślin. (Uzupełnij).
Przypomnij sobie, które zjawisko odpowiadało za wzajemne przyciąganie się cząsteczek wody, a które za jej przyleganie do innych cząsteczek.
Utrzymanie ciągłości słupa wody w naczyniach i cewkach roślin umożliwia zjawisko kohezji i adhezji. Dzięki pierwszemu woda jest podciągana w sposób ciągły, drugie zaś pozwala na przyleganie do ścianek naczyń i cewek. Umożliwia to transport wody na duże odległości wbrew sile grawitacji.
1
Ćwiczenie 11
RAPM8r1RPrpdw
Wyjaśnij, na czym polega polarność wody i jakie ma znaczenie dla organizmów. (Uzupełnij).
Polarność to występowanie w cząsteczce chemicznej rozdziału ładunku na część dodatnią i ujemną.
W cząsteczkach wody ładunek dodatni jest przesunięty w stronę atomów wodoru, a ładunek ujemny – w stronę atomu tlenu. Sprawia to, że cząsteczka wody jest dipolem i może tworzyć np. wiązania wodorowe z innymi dipolami. Dzięki polarności woda jest uniwersalnym rozpuszczalnikiem substancji, np. w krwi czy soku roślinnym. Stanowi środowisko reakcji chemicznych w komórce. Wzajemne przyciąganie dipoli wody oraz przyciąganie jej cząsteczek przez powierzchnie naładowane elektrycznie powodują zjawisko kohezji, adhezji (umożliwia np. transport w naczyniach roślin) i napięcia powierzchniowego (pozwala drobnym organizmom poruszać się po powierzchni wody).
1
Ćwiczenie 12
Człowiek wydala wodę przez nerki (mocz), skórę (pot), drogi oddechowe i w kale. W ciągu doby traci w ten sposób ok. 2800 cmIndeks górny 33 wody. Przyjmij, że w bilansie wodnym u człowieka woda metaboliczna to 300 cmIndeks górny 33, a z pokarmem otrzymujemy 1000 cmIndeks górny 33.
RF6hh2qj7cGAY
Oblicz, ile szklanek wody powinno się przyjmować dziennie w napojach. (Uzupełnij).
Pojemność szklanki to 250 cmIndeks górny 33.
Utrata wody to 2800 cmIndeks górny 33, czyli tyle trzeba uzupełnić. Metabolizm zapewnia 300 cmIndeks górny 33 + pokarm 1000 cmIndeks górny 33, co daje 1300 cmIndeks górny 33. Różnicę, czyli 2800 – 1300 = 1500 cmIndeks górny 33 (6 szklanek), należy przyjąć w napojach.
Informacja do ćwiczeń 13 i 14
Napięcie powierzchniowe wody zmniejsza się wraz ze wzrostem temperatury. Tę właściwość można praktycznie wykorzystać w czynnościach takich jak mycie i pranie. Dodatek detergentu oddziałuje na napięcie powierzchniowe tak jak podgrzanie wody.
1
Ćwiczenie 13
R6KKJUSO8J9QA
Czym skutkuje wylewanie ścieków gospodarczych do zbiorników wodnych? (Uzupełnij).
Zastanów się, jakie substancje znajdują się w ściekach z kuchni i łazienki.
Detergenty i podwyższona temperatura powodują zmniejszenie napięcia powierzchniowego, wykorzystywanego np. przez nartniki lub rzęsę wodną. Wskutek tego organizmy te nie mogą funkcjonować (toną), co zaburza równowagę ekosystemu.
1
Ćwiczenie 14
RF71DJGF36JBK
Dlaczego latem w południe trudno zaobserwować nartniki na stawie? (Uzupełnij).
Nartniki to owady, które potrafią poruszać się po powierzchni wody. Zastanów się, jakie zjawisko im to umożliwia i jak wpływa na nie letnie południe.
Podwyższona temperatura wody latem w południe sprawia, że spada jej napięcie powierzchniowe. Z tego powodu nartniki nie mogą się ślizgać po powierzchni wody i kryją się w cieniu pod roślinnością przy brzegu.