Piętrowość jest to cecha środowiska przyrodniczego terenów górskich. Polega na zmienności jego cech wraz ze wzrostem wysokości bezwzględnej. Zmienność ta dotyczy całego środowiska, jak i poszczególnych jego elementów (np. klimatu, opadów, gleb, roślinności itp.). Przejawem piętrowości jest występowanie w górach pionowych stref (pięter), różniących się od siebie własnościami środowiska przyrodniczego. Istotne znaczenie dla piętrowego zróżnicowania cech środowiska mają pionowe zmiany elementów klimatu (temperatura powietrza, opady) oraz budowa geologiczna i ukształtowanie terenu (ekspozycja i nachylenie stoków, zróżnicowanie i układ form rzeźby i in.). Zjawisku piętrowości podlegają niemal wszystkie komponenty środowiska i procesy w nim zachodzące.

W zależności od tego, który element środowiska bierzemy pod uwagę, możemy wyróżnić m.in.:

• piętrowość roślinną – najłatwiej dostrzegalny element piętrowości;

• piętrowość klimatyczną (w tym np. piętrowość opadów);

• piętrowość glebową;

• piętrowość procesów morfogenetycznych;

• piętrowość świata zwierzęcego;

• i inne.

Na terenach górskich występuje klimat astrefowy zwany górskim. Na kształtowanie klimatu gór mają wpływ:

• wysokość na poziomem morza,

• szerokość geograficzna,

• odległość od mórz i oceanów,

• prądy morskie.

R1A5JV1QNP5NZ

Zdjęcie przedstawia górski szczyt w otoczeniu lasu iglastego. Na zboczach rosną drobne rośliny i trawy, niżej są wszelkiego rodzaju drzewa iglaste jak sosny, świerki, a na pierwszym planie znajdują się krzewy iglaste. Ukazano piętrowość roślinną.

Cechy klimatu, takie jak ciśnienie atmosferyczne, natężenie promieniowania słonecznego, temperatura i wilgotność powietrza oraz wiatr zmieniają się pod wpływem wysokości. Wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza maleją wartości ciśnienia atmosferycznego i temperatury powietrza, a sumy opadów często wzrastają. Klimat górski cechuje również duża porywistość wiatrów. Te zmiany pozwalają na wydzielenie pięter klimatycznych.

Powierzchnie pasm górskich wymuszają konwekcję orograficznąkonwekcję orograficznąkonwekcję orograficzną- unoszenie się mas powietrza po dowietrznych stokach górskich. Na dowietrznych stokach tworzą się chmury. Proces ten może być dodatkowo potęgowany przez konwekcję termicznąKonwekcja termicznakonwekcję termiczną, występującą na stokach gór w ciągu dnia. Po zawietrznej stronie ciepłe i suche powietrze ześlizguje się w dół, tworząc cień opadowy. Kształtujący się w ten sposób efekt orograficzny sprawia, że większa część wilgoci atmosferycznej pozostaje na dowietrznych obrzeżach lądu. W Europie najsilniejszy efekt orograficzny występuje w Górach Skandynawskich.

Na półkuli północnej stoki o ekspozycji północnej otrzymują mniejszą ilość promieniowania słonecznego, niż stoki południowe. W Alpach południowe stoki gór są cieplejsze od północnych.

Główną miarą zróżnicowania pięter klimatycznych w górach jest pionowy gradient temperatury powietrza określający zmianę wartości temperatury wraz z wysokością. Średnia wartość gradientu wynosi 0,6°C/100 m. Warunki termiczne panujące na szczytach alpejskich są podobne do warunków występujących daleko poza kręgiem polarnym.

Pamiętaj w zadaniach obliczeniowych na maturze, możesz potrzebować rozróźnić:

gradient wilgotnoadiabatyczny - przypadająca na jednostkę wysokości zmiana temp. wilgotnego powietrza atmosferycznego występująca podczas jego adiabatycznego wznoszenia się lub opadania; zwykle wynosi 0,6°C na 100 m

gradient wilgotnoadiabatyczny -przypadająca na jednostkę wysokości zmiana temp. suchego powietrza atmosferycznego występująca podczas jego adiabatycznego wznoszenia się lub opadania; zwykle wynosi 1°C na 100 m.

Na obszarach górskich często występuje zjawisko inwersji opadowej. Oznacza to, że powyżej określonej wysokości nad poziomem morza, roczna suma opadów zaczyna spadać. Wzrost opadów następuje do wysokości zalegania podstawy chmur.

Takie warunki sprzyjają powstawaniu pięter roślinnych, ponieważ wraz z wysokością również warunki glebowe ulegają zmianom.

Położenie pięter klimatyczno‑roślinnych zależy od klimatu, odległości od oceanu  i szerokości geograficznej, na której znajdują się obszary gór. Odpowiada ono położeniu kolejnych stref klimatycznych, tzn. wyższe piętra są położone analogicznie do stref występujących coraz dalej na północ. Oznacza to, że najcieplejszym klimatem charakteryzuje się piętro najniższe i w miarę wzrostu wysokości klimat staje się coraz chłodniejszy. Roślinność najniższego piętra na ogół nie różni się od roślinności, która pokrywa tereny sąsiadujące z podnóżem gór. Kolejne piętra roślinne uzależnione są głównie od czynników decydujących o klimacie danego pasma górskiego.

Skład gatunkowy pięter roślinnych, głównie położonych niżej, jest kształtowany przez:

• budowę geologiczną pasm górskich,

• ekspozycję stoków,

• położenie pasm górskich,

• oddziaływanie prądów morskich.

Najczęściej wyróżnia się piętra roślinne:

• piętro pogórza,

• piętro górskie,

• piętro alpejskie,

• piętro subniwalne,

• piętro niwalne.

Przykłady roślin dla piętra klimatyczno‑roślinnego w Tatrach

• pogórze – to głównie lasy grądowe, pola uprawne, sady, łąki i pastwiska;

• regiel dolny – lasy bukowe z domieszką świerku i jodły;

• regiel górny – lasy świerkowe z domieszką jodły i niewielkie ilości buka. W górnej granicy lasu można znaleźć też limbę, wierzbę śląską, brzozę karpacką i jarząb nagi;

• kosodrzewina – sosna górska (kosodrzewina);

• hale – naturalne łąki porośnięte trawą, ziołami, krzewinkami borówki, jałowca halnego i wrzosu; występują karłowate wierzby;

• turnie – mchy, porosty i niskie murawy nazywane potocznie „trawkami”.

Górskie piętra klimatyczno‑roślinne nie występują w klimatach skrajnie suchych (np. góry Sahary) lub skrajnie zimnych (Arktyka, Antarktyka). Na pozostałym obszarze kuli ziemskiej położenie pięter zależy od cech klimatu, odległości od oceanu (kontynentalizm klimatu) i szerokości geograficznej, na której występują łańcuchy górskie. Typowa dla nich roślinność należy do azonalnych formacji roślinnychAzonalnych formacji roślinnychazonalnych formacji roślinnych.

Najczęściej wyróżnia się pięć podstawowych pięter roślinnych (pogórza, górskie, alpejskie, subniwalne, niwalne), jednak w różnych regionach świata ich liczba może być większa; noszą one też odmienne, regionalne nazwy.

RPjdCmicm93Vk

Infografika przedstawia zależność wysokości pięter roślinnych w górach od szerokości geograficznej. Oś pionowa przedstawia wysokości nad poziomem morza (od 0 do 6000), a oś pozioma po lewej stronie szerokość geograficzną północną (od 90 do 0 stopni), a po prawo szerokość geograficzną południową (od 0 do 90 stopni). W piętrze alpejskim tundra znajduje się na 70 stopniu szer. geogr. północnej, a piętro alpejskie i subalpejskie na 60 stopniu szer. geogr. północnej, natomiast granica wieloletniego śniegu na wysokości 6000m n.p.m. oraz na 25 stopniu szer. geogr. północnej i roślinność subantarktyczna na 30 stopniu szer. geogr. południowej. W górskich lasach równikowych wiecznie zielone lasy podzwrotnikowe znajdują się na 10 stopniu szer. geogr. północnej oraz 25 stopniu szer. geogr. południowej.

Porównanie pięter roślinnych w wybranych górach