Wprowadzenie do świata systematyki związków nieorganicznych

Czym się różni pierwiastek od związku chemicznego?

Pierwiastek chemiczny składa się z atomów o tej samej liczbie atomowej (jest to zbiór atomów o jednakowej liczbie protonów w jądrze atomowym) i nie można go przekształcić w inny pierwiastek w wyniku reakcji chemicznej.

Związek chemiczny to substancja złożona, wykazująca zarówno jednorodność makroskopową, jak i jednorodność molekularną.

Pierwiastki i związki chemiczne to substancje czyste. Najczęściej jednak można spotkać się z mieszaninami. Na przykład leki stanowią połączenia różnych składników, odpowiednio dobranych tak, aby spełniały swoje zastosowanie. Podobnie jest również w przypadku perfum, które składają się z kilku różnych zapachów.

R1AY8Tr8OIEMw1

Na ilustracji zobrazowano za pomocą różnokolorowych kulek pierwiastki, mieszaniny i związki chemiczne. Pierwiastki przedstawiono w postaci pojedynczych jednokolorowych kulek, czyli atomów, i podwójnych jednokolorowych kulek, czyli molekuł. Związki chemiczne ukazano za pomocą cząsteczek związku zbudowanych z potrójnych kulek - jedna większa kulka łączy się z dwiema mniejszymi kulkami. Obok znajduje się sześcian zbudowany z dużych kulek opisanych jako jony ujemne i małych kulek pisanych jako jony dodatnie. Kulki większe i mniejsze występują naprzemiennie. Mieszaniny przedstawiono jako pojedyncze kulki, występujące w dwóch kolorach, pojedyncze wymieszane z podwójnymi (pojedyncze to atomy), podwójne wymieszane z podwójnymi (to cząsteczki pierwiastka) oraz podwójne wymieszane z potrójnymi (potrójne to cząsteczki związku). — Grafika ukazująca schematyczny podział substancji na pierwiastki, mieszaniny i związki chemiczne.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Porównanie pierwiastka chemicznego, związku chemicznego i mieszaniny

Cecha	Pierwiastek chemiczny	Związek chemiczny	Mieszanina
Definicja	Zbiór atomów, które posiadają jądra atomowe z identyczną liczbą protonów. Jądra o tej samej liczbie protonów mogą różnić się liczbą neutronów. Są to wtedy różne izotopy danego pierwiastka.	Substancja chemiczna, która stanowi jednorodne połączenie atomów lub jonów co najmniej dwóch różnych pierwiastków chemicznych za pomocą dowolnego wiązania chemicznego. Składników nigdy nie można rozróżnić gołym okiem lub za pomocą przyrządów optycznych.	Mieszanina składa się z dwóch lub więcej substancji, w przypadku których nie występuje połączenie chemiczne. Niekiedy składniki można rozróżnić gołym okiem lub za pomocą przyrządów optycznych.
Skład	Składa się z atomów o tej samej liczbie protonów w jądrze lub stanowi mieszaninę izotopów.	Składniki łączą się w ściśle określonym stosunku masowym (istnieją jednak bertoidy).	Skład mieszaniny może mieć zmienny stosunek. W większości przypadków możemy dowolnie modyfikować skład masowy mieszaniny.
Przedstawienie/opis	Każdy pierwiastek chemiczny przedstawiany jest za pomocą określonego symbolu.	Za pomocą wzoru chemicznego, który reprezentuje jego skład i strukturę, w zależności od rodzaju wzoru.	Mieszaniny nie mają wzoru chemicznego. Można je opisać jako jednorodne (kiedy nie można rozróżnić składników mieszaniny) lub niejednorodne (kiedy można rozróżnić składniki mieszaniny). Często opisuje się je, podając ich skład procentowy.
Typy	Pierwiastki chemiczne można podzielić na metale oraz niemetale.	Można stworzyć ogromną, praktycznie nieograniczoną liczbę związków chemicznych. Związki dzieli się na molekularne, jonowe, kompleksowe, organiczne oraz nieorganiczne. Podział ten nie jest zamknięty.	Substancje stałe, ciecze i gazy można łączyć w celu utworzenia mieszaniny. Mogą być one jednorodne (homogeniczne, w których nie można łatwo odróżnić składników za pomocą prostej obserwacji) lub niejednorodne (heterogeniczne, w których składniki różnią się kształtem, rozmiarem lub stanem skupienia oraz można je łatwo odróżnić za pomocą prostej obserwacji).
Możliwość rozdziału	Pierwiastek chemiczny w większości przypadków jest mieszaniną izotopów. Możliwe jest wyodrębnienie poszczególnych izotopów.	Nie można rozdzielić go na składniki, wykorzystując przemiany fizyczne.	Można ją rozdzielić na składniki, wykorzystując przemiany fizyczne.
Temperatura topnienia i wrzenia	Zdefiniowana	Zdefiniowane	Niezdefiniowane
Powstawanie	Większość powstała około 13,8 miliarda lat temu w czasie Wielkiego Wybuchu. Możliwe jest także otrzymanie niektórych z nich w wyniku rozszczepiania jąder atomowych pierwiastków lub w wyniku rozpadów promieniotwórczych.	Można go otrzymać tylko na drodze reakcji chemicznej.	Można ją sporządzić przez zmieszanie dwóch lub większej liczby składników.
Właściwości	Różnią się między sobą właściwościami. Ułożone w układzie okresowym, zgodnie ze wzrastającą liczbą atomową, wykazują okresowe powtarzanie się właściwości.	Otrzymany z połączenia pierwiastków chemicznych ma charakterystyczne właściwości, inne niż pierwiastki, z których powstał.	Mieszanina substancji może mieć właściwości pośrednie pomiędzy właściwościami jej składników.

Polecenie 1

Sprawdź teraz swoją wiedzę i określ, które substancje są pierwiastkami, które związkami chemicznymi, a które mieszaniną.

R1dnkJvOTgS3q

H₂O₂ Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek Stopy metali Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek Perfumy Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek HCl Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek Węgiel kamienny Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek Opiłki żelaza z siarką Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek Powietrze Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek Żelazo Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek NaCl Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek Na₂CO₃ Możliwe odpowiedzi: 1. Mieszanina, 2. Związek chemiczny, 3. Mieszanina, 4. Związek chemiczny, 5. Mieszanina, 6. Mieszanina, 7. Związek chemiczny, 8. Mieszanina, 9. Związek chemiczny, 10. Pierwiastek

RcMylGP5aSCd2

RtjXy0MoklnFB

Polecenie 2

Czy materię można rozdzielić metodami fizycznymi? Poniższa grafika interaktywna przedstawia odpowiedź na to pytanie. Zapoznaj się z nią, a następnie odpowiedz na pytania.

Czy materię można rozdzielić metodami fizycznymi? Zapoznaj się z grafiką interaktywną, a następnie odpowiedz na pytania.

RrDogudzlXoy21

Źródło: http://www.edupedia.pl/map/dictionary/id/29_slownik_chemiczny.html, dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.

Polecenie 3

Jaki jest podział substancji chemicznych? Zapoznaj się z mapą myśli, a następnie rozwiąż zadania.

R1D3O6TtOpOcO1

Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: SubstancjaElementy należące do kategorii SubstancjaNazwa kategorii: MieszaninaElementy należące do kategorii MieszaninaNazwa kategorii: jednorodnaElementy należące do kategorii jednorodnaNazwa kategorii: roztwór soli kamiennej w wodzieNazwa kategorii: woda z atramentemNazwa kategorii: powietrzeNazwa kategorii: stalKoniec elementów należących do kategorii jednorodnaNazwa kategorii: niejednorodnaElementy należące do kategorii niejednorodnaNazwa kategorii: woda i piasekNazwa kategorii: woda i olejNazwa kategorii: siarka z opiłkami żelazaKoniec elementów należących do kategorii niejednorodnaKoniec elementów należących do kategorii MieszaninaNazwa kategorii: Pierwiastek chemicznyElementy należące do kategorii Pierwiastek chemicznyNazwa kategorii: ze względu na położenie w układzie okresowymElementy należące do kategorii ze względu na położenie w układzie okresowymNazwa kategorii: litowce (grupa 1)Nazwa kategorii: berylowce (grupa 2)Nazwa kategorii: skandowce (grupa 3)Nazwa kategorii: tytanowce (grupa 4)Nazwa kategorii: wanadowce (grupa 5)Nazwa kategorii: chromowce (grupa 6)Nazwa kategorii: manganowce (grupa 7)Nazwa kategorii: żelazowce (grupa 8)Nazwa kategorii: kobaltowce (grupa 9)Nazwa kategorii: niklowce (grupa 10)Nazwa kategorii: miedziowce (grupa 11)Nazwa kategorii: cynkowce (grupa 12)Nazwa kategorii: borowce (grupa 13)Nazwa kategorii: węglowce (grupa 14)Nazwa kategorii: azotowce (grupa 15)Nazwa kategorii: tlenowce (grupa 16)Nazwa kategorii: fluorowce (grupa 17)Nazwa kategorii: helowce (grupa 18)Koniec elementów należących do kategorii ze względu na położenie w układzie okresowymNazwa kategorii: ze względu na położenie w bloku energetycznymElementy należące do kategorii ze względu na położenie w bloku energetycznymNazwa kategorii: pierwiastki bloku s np. rubid (Rb); magnez (Mg); frans (Fr)Nazwa kategorii: pierwiastki bloku p np. fluor (F); antymon (Sb); tellur (Te)Nazwa kategorii: pierwiastki bloku d np. mangan (Mn); chrom (Cr); pallad (Pd)Nazwa kategorii: pierwiastki bloku f np. iterb (Yb); nobel (No); neodym (Nd)Koniec elementów należących do kategorii ze względu na położenie w bloku energetycznymNazwa kategorii: ze względu na metalicznośćElementy należące do kategorii ze względu na metalicznośćNazwa kategorii: metale np. lit (Li); wapń (Ca); cynk (Zn)Nazwa kategorii: niemetale np. selen (Se); fosfor (P); azot (N)Koniec elementów należących do kategorii ze względu na metalicznośćNazwa kategorii: ze względu na rodzaj grupElementy należące do kategorii ze względu na rodzaj grupNazwa kategorii: główne (1‑2, 13‑18)Nazwa kategorii: poboczne (3‑12)Koniec elementów należących do kategorii ze względu na rodzaj grupKoniec elementów należących do kategorii Pierwiastek chemicznyNazwa kategorii: Związek chemicznyElementy należące do kategorii Związek chemicznyNazwa kategorii: ze względu na dominujący rodzaj wiązań chemicznych występujących między atomami tworzącymi cząsteczkiElementy należące do kategorii ze względu na dominujący rodzaj wiązań chemicznych występujących między atomami tworzącymi cząsteczkiNazwa kategorii: jonowe np. NaCl, CaBr[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]Nazwa kategorii: kowalencyjneElementy należące do kategorii kowalencyjneNazwa kategorii: spolaryzowane np. CO[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/], NH[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]3[/]Nazwa kategorii: niespolaryzowane np. N[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/], Cl[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]Koniec elementów należących do kategorii kowalencyjneNazwa kategorii: donorowo‑akceptorowe (wiązania koordynacyjne) np. PtCl[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/](NH[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]3[/])[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]Koniec elementów należących do kategorii ze względu na dominujący rodzaj wiązań chemicznych występujących między atomami tworzącymi cząsteczkiNazwa kategorii: ze względu na zwyczajowy podział związków chemicznychElementy należące do kategorii ze względu na zwyczajowy podział związków chemicznychNazwa kategorii: organiczneElementy należące do kategorii organiczneNazwa kategorii: np. HCOOH, białkaKoniec elementów należących do kategorii organiczneNazwa kategorii: nieorganiczneElementy należące do kategorii nieorganiczneNazwa kategorii: np. CaCl[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/], K[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]OKoniec elementów należących do kategorii nieorganiczneKoniec elementów należących do kategorii ze względu na zwyczajowy podział związków chemicznychNazwa kategorii: ze względu na reaktywnośćElementy należące do kategorii ze względu na reaktywnośćNazwa kategorii: ze względu na charakter chemicznyElementy należące do kategorii ze względu na charakter chemicznyNazwa kategorii: kwasy np. H[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]SO[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]4[/], HClNazwa kategorii: zasady np. NaOH, Ca(OH)[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]Nazwa kategorii: związki amfoteryczne np. ZnO, Al[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]O[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]3[/]Nazwa kategorii: sole np. MgSO[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]4[/], K[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]3[/]PO[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]4[/]Koniec elementów należących do kategorii ze względu na charakter chemicznyNazwa kategorii: ze względu na ogólną skłonność do przyjmowania lub udostępniania elektronówElementy należące do kategorii ze względu na ogólną skłonność do przyjmowania lub udostępniania elektronówNazwa kategorii: elektrofile np. H[baseline‑shift: super; font‑size: smaller;]+[/], K[baseline‑shift: super; font‑size: smaller;]+[/], AlCl[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]3[/]Nazwa kategorii: nukleofile np. OH[baseline‑shift: super; font‑size: smaller;]-[/], NH[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]3[/]Koniec elementów należących do kategorii ze względu na ogólną skłonność do przyjmowania lub udostępniania elektronówNazwa kategorii: ze względu na zachowanie w reakcjach redoksElementy należące do kategorii ze względu na zachowanie w reakcjach redoksNazwa kategorii: utleniacze np. HNO[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]3[/], H[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]O[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]2[/]Nazwa kategorii: reduktory np. NaH, LiBH[baseline‑shift: sub; font‑size: smaller;]4[/]Koniec elementów należących do kategorii ze względu na zachowanie w reakcjach redoksKoniec elementów należących do kategorii ze względu na reaktywnośćKoniec elementów należących do kategorii Związek chemicznyKoniec elementów należących do kategorii Substancja

Mapa myśli pt. „Podział substancji”

Źródło: GroMar Sp. z o.o., Materiał opracowany na podstawie informacji dostępnych pod adresem: https://www.tec-science.com/chemistry/structure-of-matter/classification-of-matter/, licencja: CC BY-SA 3.0.

Rlqr5y5mVHJyg

Ćwiczenie 1

RflrsTyMrEJvH1

Ćwiczenie 2

Rh2MfpVciWSCN1

Ćwiczenie 3

RN2hkTkovBXMZ2

Ćwiczenie 4

Polecenie 4

Zapoznaj się z poniższą grafiką interaktywną, a dowiesz się, w jakich innych przedmiotach i produktach przechowywanych w kuchni znajdują się związki chemiczne.

R11BPbKfyPAVw

Ilustracja interaktywna. Głównym składnikiem gazu ziemnego jest metan – związek chemiczny węgla i wodoru o wzorze C H indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego. W przypadku braku instalacji gazowej, w kuchenkach gazowych wykorzystuje się gaz będący mieszaniną innych związków chemicznych węgla i wodoru – propanu nawias, C indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu i butanu nawias, C indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu. Kofeina to związek chemiczny o wzorze C indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, N indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zawarty między innymi w kawie i herbacie. Rośliny przetwarzają obecny w powietrzu tlenek węglacztery nawias, C O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu i wodę nawias, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, zamknięcie nawiasu na cukier prosty – glukozę, będącą związkiem chemicznym utworzonym z węgla, wodoru i tlenu nawias, C indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dwanaście, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu. Owoce zawdzięczają swój przyjemny zapach między innymi związkom chemicznym, które należą do tak zwanych estrów – utworzonych z węgla, tlenu i wodoru. Głównym składnikiem bawełny jest celuloza – związek chemiczny trzech pierwiastków: węgla, wodoru i tlenu, którego wzór można w uproszczeniu przedstawić jako: nawias, C indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, pięć, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, n, koniec indeksu dolnego. Częstym składnikiem dodawanym do ciasta jest soda oczyszczona. Jej głównym elementem jest związek chemiczny o nazwie wodorowęglan sodu nawias, N a H C O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, odpowiadający za wyrastanie ciasta podczas pieczenia. Różnego rodzaju związki chemiczne zawarte są w przyprawach. Chlorek sodu (sól kuchenna) to związek chemiczny sodu z chlorem nawias, N a C l, zamknięcie nawiasu. Swój charakterystyczny smak pieprz zawdzięcza piperynie – związkowi chemicznemu o wzorze nawias, C indeks dolny, siedemnaście, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, dziewiętnaście, koniec indeksu dolnego, N O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu. Woda to związek chemiczny tlenu i wodoru o wzorze H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O. W produkcji szkła wykorzystuje się krzemionkę (tlenek krzemucztery) – związek chemiczny o wzorze S i O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. W procesie przygotowywania zaprawy wapiennej (wykorzystywanej między innymi jako tynk), wykorzystywany jest związek chemiczny o wzorze C a nawias, O H, zamknięcie nawiasu, indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego. W skład przedmiotów wykonanych z tworzyw sztucznych wchodzą różne związki chemiczne (tak zwane polimery), zbudowane głównie z węgla i wodoru. W lodówkach stosuje się tzw. czynniki chłodnicze, w skład których wchodzą często związki chemiczne zbudowane z węgla, wodoru oraz fluoru. Swój kwaśny smak cytryna zawdzięcza kwasowi cytrynowemu. Jest to związek chemiczny o wzorze C indeks dolny, sześć, koniec indeksu dolnego, H indeks dolny, osiem, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, siedem, koniec indeksu dolnego.

Grafika interaktywna

Źródło: dostępny w internecie: pixnio.com, domena publiczna.

RKWSPZUD1xpUU

Trzy zestawione razem zdjęcia, na których przedstawione są, wymieniając od lewej, metaliczny sód w trójkątnych, zaokrąglonych kawałkach, gazowy chlor o żółtej barwie w szklanej butelce i biały, usypany w stosik chlorek sodu (NaCl). Wszystkie trzy zdjęcia podpisane są nazwami substancji i ich symbolami bądź wzorem chemicznym. — Porównanie wyglądu pierwiastków chemicznych – sodu i chloru – oraz utworzonego przez te pierwiastki związku chemicznego – chlorku sodu
Źródło: Dnn87, Krzysztof Jaworski, SoraZG, W. Oelen, dostępny w internecie: http://www.flickr.com, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ciekawostka

Jak dawniej zapisywano wzory chemiczne?
Formy zapisu wzorów chemicznych wraz z upływem czasu ulegały zmianom. Prześledźmy ten proces na przykładzie wzoru wody:
W dziele Antoine Lavoisiera (czyt. antła lawłazier) ( $1743$ – $1794$ ) Oeuvres możemy znaleźć następujące oznaczenia:

RBVyWsB4MkdGe

Rysunki symboli wody i tlenu używanych w dziele Antoine Lavoisiera pod tytułem Oeuvre. Dla wody jest to odwrócony trójkąt, a dla tlenu symbol przypominający krzyż celtycki. — Wodór: hydrogenium
Źródło: Dariusz Adryan, dostępny w internecie: epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Trudności z brakiem odpowiedniego zapisu nurtowały innych uczonych. Pierre‑Auguste Adet (czyt. pier ogust ede) ( $1763$ – $1834$ ) i Jean Henri Hassenfratz (czyt. żą enri assenfrac) ( $1755$ – $1827$ ) wysunęli propozycję prostszego zapisu:

R1auD9Cw3iYcr

Rysunki symboli wodoru i tlenu zaproponowanych przez Adeta i Hassenfratza. Dla wodoru jest to prawa połowa okręgu, a dla tlenu pozioma linia. — Symbole
Źródło: Dariusz Adryan, dostępny w internecie: epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Symbole te oznaczały nie tylko pierwiastki, ale umożliwiały także oznaczanie związków chemicznych poprzez zestawienia, np:

RWzLOJTPxwfVL

Rysunek symbolu wody wykonany z wykorzystaniem symboliki Adeta i Hassenfratza. Ma on postać półokręgu po którym następuje wyniesiona do góry linia pozioma. — Symbole
Źródło: Dariusz Adryan, dostępny w internecie: epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

John Dalton (czyt. dżon dalton) ( $1766$ – $1844$ ) wprowadził oznaczenia pierwiastków, stosując symbole, dzięki którym można było zapisywać również wzory związków chemicznych:

RMcuev3VpTHH8

Rysunki symboli wodoru, tlenu i wody zaproponowane przez Johna Daltona. Wodór to okrąg z kropką w środku, tlen to okrąg pusty, a woda to dwa okręgi obok siebie, z których lewy ma w środku kropkę, a prawy jest pusty. — Symbole
Źródło: Dariusz Adryan, dostępny w internecie: epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Kilka lat później, system Daltona został zastąpiony symbolami chemicznymi, wprowadzonymi przez Jönsa Berzeliusa (czyt. jonsa beszeliusa), które są z niewielkimi zmianami stosowane do dziś, np.:

wodór: $H$ ;
tlen: $O$ ;
woda: $H O H$ .

Podczas pracy z tym wątkiem poznasz różne grupy związków chemicznych i dzięki interaktywnym materiałom odkryjesz ich właściwości fizykochemiczne.

bg‑blue

Notatnik

R17TY7A3VUjRk

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Sprawdź, co już umiesz

Czym się różni pierwiastek od związku chemicznego?

Porównanie pierwiastka chemicznego, związku chemicznego i mieszaniny

Notatnik