Słownik

atom
atom

najmniejsza część pierwiastka chemicznego, która zachowuje jego właściwości chemiczne

chemia jądrowa
chemia jądrowa

dział chemii poświęcony badaniom własności przemian chemicznych i jądrowych nuklidów oraz ich zastosowaniom

chemia radiacyjna
chemia radiacyjna

dział chemii, który zajmuje się procesami zachodzącymi w materii, pod wpływem promieniowania jonizującego, i ich efektami chemicznymi

częstotliwość
częstotliwość

wielkość fizyczna określająca liczbę cykli zjawiska okresowego występującego w jednostce czasu; w układzie SI jednostką częstotliwości jest herc Hz

dualizm korpuskularno‑falowy
dualizm korpuskularno‑falowy

właściwość materii (np. fotonów, elektronów) polegająca na przejawianiu, w zależności od sytuacji, właściwości falowych (np. dyfrakcja) lub korspuskularnych (np. pęd)

dyfrakcja fal
dyfrakcja fal

ugięcie fal; zmiana kierunku rozchodzenia się fali po przejściu przez wąską szczelinę na brzegach nieprzezroczystych przesłon, a także na niejednorodnościach ośrodka, i to tym wyraźniej, im bardziej rozmiary przeszkód (otworów) są zbliżone do długości fali

elektron (e)
elektron (e)

(gr. ḗlektron „bursztyn’’) cząstka elementarna o masie
me=0,51099890221 MeVc2 (tj. 9,1093818872·10-31 kg) i ładunku elektrycznym
e=-1,60217646263·10-19 C, występująca w dwóch stanach ładunkowych: jako ujemny – negaton, i dodatni – pozyton

gluony
gluony

cząstki elementarne przenoszące oddziaływania silne

interferencja fal
interferencja fal

zjawisko wzmocnienia lub osłabienia dwóch lub więcej fal w zależności od sposobu ich nakładania się

IUPAC, International Union of Pure and Applied Chemistry
IUPAC, International Union of Pure and Applied Chemistry

(czyt. internaszynal junion of piur end aplajd kemistry) Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej — międzynarodowa organizacja, która zajmuje się głównie standaryzacją symboliki, nazewnictwa i wzorców wielkości fizycznych stosowanych przez chemików na całym świecie

jądro atomowe
jądro atomowe

centralna część atomu, tworzą ją nukleony (protony i neutrony); prawie cała masa atomu zgromadzona jest w jądrze

kwant
kwant

(łac. quantum ,,ile’’) najmniejsza porcja, o jaką może się zmienić dana wielkość fizyczna określonego układu fizycznego

kwarki
kwarki

cząstki elementarne (fundamentalne), składniki protonów, neutronów i in. hadronów

liczba atomowa
liczba atomowa

liczba protonów w jądrze atomowym, która jest równa liczbie elektronów danego atomu; informuje nas też o miejscu pierwiastka w układzie okresowym

liczba masowa
liczba masowa

liczba nukleonów w jądrze atomowym, równa sumie liczby protonów i liczby neutronów

liczby kwantowe
liczby kwantowe

parametry, które określają stan elektronu w atomie; w teoriach kwantowych liczby charakteryzujące stan stacjonarny układu, np. atomu, jądra atomowego lub cząstki elementarnej

neutron (n)
neutron (n)

elektrycznie obojętna cząstka z grupy barionów; składnik jąder atomowych (obok protonów); neutron nie jest cząstką elementarną, składa się z mniejszych elementów, tzw. kwarków (górnego i dwóch kwarków dolnych)

nukleon
nukleon

wspólna nazwa protonów i neutronów, będących dwoma stanami dubletu izospinowego (izospin)

nuklid
nuklid

atom, którego jądro ma określony stan fizyczny i określony skład, tj. określoną liczbę protonów i neutronów

orbital
orbital

funkcja falowa, opisująca stan jednego elektronu, zależna od współrzędnych określających jego położenie w atomie (orbital atomowy) i w cząsteczce (orbital molekularny, orbital cząsteczkowy)

orbital atomowy
orbital atomowy

funkcja falowa ψ, opisująca stan energetyczny elektronu w atomie

powłoka elektronowa
powłoka elektronowa

zbiór elektronów o zbliżonych energiach i jednakowej wartości głównej liczby kwantowej

podpowłoka elektronowa
podpowłoka elektronowa

zbiór elektronów o jednakowych energiach, czyli opisanych tymi samymi liczbami kwantowymi nl

poziom orbitalny
poziom orbitalny

stan kwantowy o takiej samej wartości liczb kwantowych n, l i m

praca wyjścia
praca wyjścia

praca, jaką trzeba wykonać, aby wyprowadzić elektron przewodnictwa z wnętrza ciała stałego (metalu lub półprzewodnika) do miejsca, znajdującego się na zewnątrz ciała, tuż nad jego powierzchnią (ale w odległości dużej w skali atomowej)

prawo okresowości
prawo okresowości

prawo głoszące, że właściwości pierwiastków chemicznych, uszeregowane wg rosnącej liczby atomowej, powtarzają się okresowo; współczesne prawo okresowości różni się od sformułowanego przez Mendelejewa

promieniotwórczość
promieniotwórczość

radioaktywność; zdolność jąder atomowych do rozpadu, który najczęściej związany jest z emisją znacznej ilości energii w postaci cząstek α (alfa), cząstek β (beta) oraz promieniowania γ (gamma)

promieniowanie gamma
promieniowanie gamma

promieniowanie elektromagnetyczne o długości fal na ogół mniejszej od , emitowane przez promieniotwórcze lub wzbudzone jądra atomowe podczas przemian jądrowych (promieniotwórczość, reakcja jądrowa)

proton (p)
proton (p)

trwała cząstka zaliczana do grupy barionów; cząstka o ładunku dodatnim będąca składnikiem jądra atomowego; składa się z jednego kwarka dolnego i dwóch kwarków górnych

radiochemia
radiochemia

dział chemii jądrowej swoim zakresem obejmuje m.in. chemię naturalnych i sztucznych pierwiastków promieniotwórczych, metody syntezy związków znakowanych i wykorzystania wskaźników promieniotwórczych do badania struktury związków chemicznych, mechanizmów reakcji chemicznych, procesów fizykochemicznych (np. zjawisk powierzchniowych) oraz metody wydzielania i badania produktów reakcji jądrowych

radioizotop
radioizotop

izotop danego pierwiastka, ulegający samorzutnym przemianom jądrowym

rozpad alfa
rozpad alfa

rozpad promieniotwórczy jądra atomowego, połączony z emisją jądra helu (cząstki ”>)

rozpad betaIndeks górny -
rozpad betaIndeks górny -

rozpad promieniotwórczy jądra atomowego, połączony z emisją elektronu

siatka dyfrakcyjna
siatka dyfrakcyjna

przyrząd do przeprowadzania analizy widmowej światła; tworzy ją układ równych, równoległych i jednakowo rozmieszczonych szczelin

spin
spin

wielkość fizyczna, która określa właściwości magnetyczne elektronu, wynikające z jego ruchu wewnętrznego

układ okresowy pierwiastków
układ okresowy pierwiastków

tablica przedstawiająca wszystkie pierwiastki chemiczne, uporządkowane kolejno wg rosnącej liczby atomowej, w grupach (obejmujących pierwiastki o podobnych właściwościach) i okresach (w których właściwości pierwiastków zmieniają się stopniowo); grupy w układzie okresowym to pionowe kolumny, a okresy — poziome rzędy

zjawisko fotoelektryczne
zjawisko fotoelektryczne

zjawisko zachodzące w ciałach pod wpływem padającego na nie promieniowania elektromagnetycznego (z zakresu opt.); zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne odkryli, niezależnie od siebie, fizycy niem.: H. Hertz (1887) i W. Hallwachs (1888); jego wyjaśnienie na podstawie teorii kwantów podał 1905 r. A. Einstein

Dymitr Mendelejew1907.02.02Petersburg1834.02.08Tobolsk
RRRCR86AV87OJ
Dymitr Mendelejew
Źródło: Serge Lachinov (http://commons.wikimedia.org), Krzysztof Jaworski, domena publiczna.

Dymitr Mendelejew

Rosyjski chemik. Sformułował pierwotne prawo okresowości pierwiastków, nazywane także na jego cześć prawem okresowości pierwiastków Mendelejewa. Korzystając z tego prawa, sklasyfikował ówcześnie znane pierwiastki chemiczne i stworzył tablicę zwaną układem okresowym pierwiastków. Podczas prac nad systematyką pierwiastków, przewidział istnienie i trafnie określił właściwości nieznanych jeszcze wtedy pierwiastków.