“Kto ty jesteś?” Zdania pytające, oznajmujące i rozkazujące
Ilustracja przedstawiająca, skaczące po czerwonych i różowych pagórkach, ludziki w kształcie puzzli. Niektóre oznaczono napisami związanymi z gramatyką:„liczba mnoga”, „wołacz”, „rodzaj męski”.Warto wiedzieć!
Kiedy mówimy, mamy różne intencje. Czasami chcemy przekazać komuś informację, innym razem pytamy o coś, a kiedy indziej chcemy kogoś skłonić do zrobienia czegoś. Pomagają nam w tym odpowiednie słowa oraz intonacja. Chcesz wiedzieć, jak to działa?
Wysłuchaj fragmentu rozmowy z profesorem Jerzym Bralczykiem, językoznawcą, który objaśnia, dlaczego ważne jest identyfikowanie zdań oznajmujących, pytających i rozkazujących i na czym polegają różnice między nimi.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R9V474SHZ9CR4
Film rozpoczyna czołówka będąca ruchomą rozsypanką różnych wyrazów, takich jak: kultura, poezja, proza, wartości... Na ekranie pojawia się tytuł filmu: Informuję, pytam, proszę. W dalszej części trwa rozmowa dwóch osób siedzących naprzeciw siebie: polonistka Barbara Lekarczyk-Cisek rozmawia z profesorem Jerzym Bralczykiem - językoznawcą.
Rodzaje wypowiedzeń
W zależności od celu wypowiedzi rozróżniamy trzy rodzaje wypowiedzeń
(zdań i równoważników zdań):
oznajmujące - kiedy kogoś o czymś informujemy, np.
zdanie: Pan Hilary zgubił okulary.
równoważnik zdania: Zgubione okulary pana Hilarego.
rozkazujące – kiedy rozkazujemy komuś, prosimy o coś, np.
zdanie: Niech pani kałuże omija.
równoważnik zdania: Uwaga na kałuże.
pytające - kiedy pytamy o coś lub o kogoś, np**.**
zdanie: Gdzie są moje okulary?
równoważnik zdania: Gdzie okulary?
Pamiętaj: w zdaniu musi się znaleźć osobowa forma czasownika,
np. Jestem Polakiem.
Równoważnik zdania nie ma osobowej formy czasownika,
np. Polak mały.
Przeczytaj poniższy wiersz Władysława Bełzy Katechizm polskiego dziecka z podziałem na role.
Katechizm polskiego dziecka— Kto ty jesteś?
— Polak mały.
— Jaki znak twój?
— Orzeł biały.
— Gdzie ty mieszkasz?
— Między swemi.
— W jakim kraju?
— W polskiej ziemi.
— Czem ta ziemia?
— Mą Ojczyzną.
— Czem zdobyta?
— Krwią i blizną.
— Czy ją kochasz?
— Kocham szczerze.
— A w co wierzysz?
— W Polskę wierzę.
— Coś ty dla niej?
— Wdzięczne dziécię.
— Coś jej winien?
— Oddać życie.Zmiana pierwszej strofki dla dziewczątek:
— Kto ty jesteś?
— Polka mała.
— Jaki znak twój?
— Lilja biała.
i t. d.Źródło: Katechizm polskiego dziecka, [w:] Władysław Bełza, Katechizm polskiego dziecka, Lwów 1912, domena publiczna.
Przeczytaj na głos poniższe zdania i porównaj ich intonację.
Przyjedziesz dziś do mnie?
Kasia przyszła do szkoły.
W którym z poniższych zdań intonacja jest wznosząca, a w którym opadająca. Zapisz odpowiedź poniżej.
Przyjedziesz dziś do mnie?
Kasia przyszła do szkoły.
Do podanego zdania oznajmującego ułóż trzy zdania pytające. Zapisz je tutaj lub w zeszycie.
Nad Polską krzyżują się szlaki wędrówek ptaków.
Pomyśl o swoim ulubionym filmie, a następnie jednym zdaniem oznajmującym odpowiedz na pytania. Zapisz odpowiedź tutaj lub w zeszycie.
Kiedy oglądałeś film?
Jaki to był film?
Jaki nosił tytuł?
Ułóż różne rodzaje zdań z podanymi czasownikami. Zapisz je tutaj lub w zeszycie.
pomyśleć – zdanie rozkazujące, zdanie pytające wykrzyknikowe, zdanie oznajmujące;
zdać – zdanie pytające, zdanie rozkazujące, zdanie oznajmujące wykrzyknikowe;
uciec – zdanie rozkazujące wykrzyknikowe, zdanie oznajmujące, zdanie pytające.
Wypisz z dialogu wypowiedzenia: oznajmujące, pytające i rozkazujące.
W poniedziałek wróciłem do domu smutny i przygnębiony.
– Julku, co się stało? – krzyknęła mama w progu. –
– A…nic – odburknąłem. – Jest tata?
– Czy ty naprawdę nie możesz mi powiedzieć, o co chodzi? Musi to być za każdym razem tata? – mamie było najwyraźniej smutno. – Nie, taty nie ma w domu. Znowu coś przeskrobałeś?
– Nie, wcale! – zawołałem, siląc się na nieco bardziej radosny ton. – Mamo, proszę, daj mi dziś szybko obiad. Muszę zaraz lecieć do Łukasza, mamy sprawy do obgadania. –
– Do Łukasza, do Łukasza… – mama była niezadowolona. – Wiesz co? Mam pomysł. Razem odgrzejemy obiad dla ciebie, dobrze?
To oznaczało tylko jedno: mama będzie mnie wypytywać.
A ja nie chcę być wypytywany. Co tu robić?
– Mamo, czy możesz coś dla mnie zrobić? – próbowałem się złapać ostatniej deski ratunku.
– Tak, synku? – mama naprawdę mi wierzyła.
– Obiecaj mi, że nie będziesz mnie pytać o nic. Powiem ci, jak tylko będę mógł.
– Nic z tego nie rozumiem – odparła mama. I teraz to ona była smutna.
Ułóż dialog pt. „Mój przyjaciel i ja na bezludnej wyspie”, w którym zastosujesz jak najwięcej różnych typów zdań. Zapisz go tutaj lub w zeszycie.
Wskazówka: Każdą swoją wypowiedź oraz wypowiedź przyjaciela zacznij od myślnika.
Do oznaczenia słów twoich bądź twojego przyjaciela użyj czasowników: stwierdził, powiedział, szeptał, krzyczał, zapytał, odpowiedział itp. Każdy taki czasownik powinien być poprzedzony myślnikiem, np.
– Przeczytaj mi to – poprosiła mama.