Ilustracja przedstawia pięciu brodatych mężczyzn w fantazyjnych strojach. Stoją w szeregu, ubrani są w obcisłe kaftany z bufiastymi rękawami, bufiaste spodnie do kolan. Na głowach mają kapelusze z szerokimi rondami i piórami. Drugi od lewej gra na flecie. Trzeci gra na bębnie, za nim stoi kudłaty pies średniej wielkości – do kolan. Wszyscy oprócz jednego mają przypasane miecze, mężczyzna pierwszy z lewej trzyma swój miecz oparty o ramię, a pierwszy z prawej trzyma halabardę.
Ilustracja przedstawia pięciu brodatych mężczyzn w fantazyjnych strojach. Stoją w szeregu, ubrani są w obcisłe kaftany z bufiastymi rękawami, bufiaste spodnie do kolan. Na głowach mają kapelusze z szerokimi rondami i piórami. Drugi od lewej gra na flecie. Trzeci gra na bębnie, za nim stoi kudłaty pies średniej wielkości – do kolan. Wszyscy oprócz jednego mają przypasane miecze, mężczyzna pierwszy z lewej trzyma swój miecz oparty o ramię, a pierwszy z prawej trzyma halabardę.
Wszystko na sprzedaż
Pięciu landsknechtów, ok. XVI w.
Źródło: Daniel Hopfer, miedzioryt, domena publiczna.
Warto wiedzieć!
W starożytności retorykę uważano za fundament kultury i podstawę wykształcenia. Do XIX wieku była przedmiotem nauczania. Zasady sztuki budowania wypowiedzi i przekonywania opisywali starożytni filozofowie i słynni mówcy. Znamy je z pism Platona, Arystotelesa, Cycerona. Już od czasów antycznych kiedy retoryka powstała, była uważana za umiejętność dobrego mówienia (to pojęcie należy rozumieć jak najszerzej, także jako umiejętność dobrego pisania, ale też jako czynności o określonych walorach moralnych). Taki też był i jest cel retoryki.
Jeśli chcesz napisać wypracowanie na dowolny temat, zachęcić koleżanki i kolegów do pójścia do kina, przekonać rodziców, że uczysz się znakomicie i „tylko czepiają się ciebie nauczyciele” – musisz posłużyć się narzędziami retorycznymi. Ale już z tych przypadkowych przykładów widać, że retoryka jest groźną bronią i posługiwanie się nią wymaga wiedzy. Wniosek jest oczywisty – trzeba się jej uczyć!
Retoryka tradycyjna a nowoczesna
Retoryka w czasach starożytnych miała nieco inne cele niż retoryka nowoczesna. Jej głównym zadaniem było nauczanie sztuki publicznego wysławiania się. Korzystały z niej głównie osoby, które przygotowywały się do objęcia publicznych urzędów.
Celem retoryki nowoczesnej jest dotarcie do odbiorcy (słuchacza lub czytelnika) i przekonanie go do wydania oceny (zajęcia postawy) względem prezentowanych treści. Retoryczne chwyty często wykorzystywane są w reklamie.
Jak stworzyć dobrą wypowiedź argumentacyjną?
Od wieków ceni się osoby mówiące pięknie, interesująco i poprawnie. Dużą wagę, zwłaszcza współcześnie, przywiązuje się również do skuteczności wypowiedzi. Wiele naszych sukcesów życiowych zależy wszakże od umiejętności przekonywania rozmówców. Z badań wynika, że częściej osiągamy cel, gdy uzasadniamy swoje stanowisko lub prośbę, niż wtedy, gdy ograniczamy się w swojej wypowiedzi do czystej informacji.
TEMAT
Jednym z pierwszych etapów w działaniu argumentacyjnym jest sformułowanie tematu tekstu. Udany tytuł jest odpowiedzią na jedno z siedmiu pytań: kto?, co?, gdzie?, kiedy?, za pomocą czego?, w jaki sposób?, dlaczego?.
Przykład: temat „O relacjach rodziców z nastoletnimi dziećmi” jest odpowiedzią na pytanie: „co?”, a temat „Udane wakacje tylko na południu Europy” odpowiada na pytanie „gdzie?”. Już sam temat powinien być sygnałem dla odbiorcy, jakie stanowisko zajmuje nadawca. W tym sensie można powiedzieć, że temat wystąpienia lub tekstu pisanego staje się jednocześnie jego tezą. Powinna ona być sformułowana w sposób bardzo atrakcyjny, by przyciągnąć uwagę odbiorcy i go zainteresować, zaintrygować problemem. Pamiętaj: lepiej nie wypowiadaj tezy, której nie potrafisz dobrze uzasadnić.
e‑maile
[czytaj: i‑mejle]
Polecenie 1
Ułóż po dwie opozycyjne tezy do poniższych problemów w taki sposób, by pomóc odbiorcy w zorientowaniu się, jakie stanowisko zajmuje nadawca.
Czy w Polsce powinno się wykonywać karę śmierci?
Czy należy pozwolić na eutanazjęeutanazjaeutanazję?
Czy tradycyjne listy zostaną wyparte przez e‑mailee‑mailee‑maile?
Czy Zakopane powinno być gospodarzem zimowych igrzysk olimpijskich?
Co jest istotniejsze - budowa autostrad czy zachowanie ekosystemuekosystemekosystemu regionu?
Czy sześciolatki powinny zaczynać naukę w szkole?
R1SwLTc9ClFIz
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 1
Przeredaguj poniższe tematy tak, by miały formę pytań i zawierały słownictwo nacechowane emocjonalnie.
Adam Małysz po zakończeniu kariery skoczka zaangażował się w sporty samochodowe.
Raport na tematu stanu czytelnictwa w Polsce.
Polacy słabo znają twórczość Wojciecha Kilara.
ChipsychipsyChipsy i pączki to najpopularniejsze drugie śniadanie.
Warto czytać książki.
RaRc3fOvM5gHO
(Uzupełnij).
Słownictwo nacechowane emocjonalnie to m.in.: zdrobnienia, zgrubienia, epitety wartościujące (dobry, zły).
Przykłady pytań: - Czyż to nie niesamowite, że Adam Małysz po zakończeniu kariery skoczka zaangażował się w sporty samochodowe? - Czy czytałeś fatalne wyniki raportu na tematu stanu czytelnictwa w Polsce? - Czy nie jest dziwne, że Polacy słabo znają twórczość Wojciecha Kilara? - Czy to nie przerażające, że chipsychipsychipsy i pączki to najpopularniejsze drugie śniadanie?
chipsy
[czytaj: czipsy]
SIŁA WSTĘPU
We wstępach tekstów argumentacyjnych staraj się wprowadzić słuchających w tematykę swojego wystąpienia. Spraw, by twoja wypowiedź przyciągnęła ich uwagę: możesz skorzystać z jakiejś złotej myśli, cytatu, gry słówgra słówgry słów. Odbiorców zaintrygujesz również wtedy, gdy posłużysz się paradoksemparadoksparadoksem, podasz jakąś zaskakującą informację, wskażesz na bulwersującybulwersującybulwersujący fakt. Pamiętaj jednak, że treść wstępu musi mieć związek z tematem wystąpienia i powinna służyć wyznaczonemu przez ciebie celowi.
Polecenie 2
Napisz pięciozdaniowy wstęp do tematu: Warto być kolekcjonerem. Wykorzystaj fragment tekstu o Julianie Tuwimie.
Czy wiesz, że Julian Tuwim uwielbiał kolekcjonować różne rzeczy? Poza znaczkami i widokówkami zbierał również stalówki, gazety z całego świata, minerały, wonne olejki, żywe jaszczurki złapane w parku, a nawet rtęć, którą jako mały chłopiec gromadził z potłuczonych termometrów. W swoim domu miał też ogromne kolekcje rozmaitych książek. Pasja ta nie budziłaby zdziwienia, gdyby nie fakt, że w zbiorze poety znajdowały się podręczniki dla fryzjerów, stare kalendarze czy gramatyki wymarłych języków. Jego znajomych najbardziej zaś zdumiewały liczne tomy książek o szczurach i pchłach.
(źródło: e‑podręczniki.gov.pl)
R1Qx47U7aiz7Y
(Uzupełnij).
Polecenie 3
Oto początkowy fragment tekstu zatytułowanego Aktywność fizyczna to podstawa:
„Drodzy ósmoklasiści, przed wami stresujące chwile i tygodnie wypełnione nauką. Przed wami czas, od którego wiele zależy w przyszłości – również wasze zdrowie, o które nawet i teraz musicie zadbać. O co biega? Biega właśnie o bieganie!”
Wzorując się na nim, zastosuj grę słów w krótkich wstępach otwierających wystąpienia na poniższe tematy.
O korzyściach wynikających z posiadania psa.
O zaletach kupowania w sklepach z używaną odzieżą.
RzQII4t5zI9hu
(Uzupełnij).
Polecenie 4
Zaproponuj, w jaki sposób można sprzedać coś, czego nikt nie chce kupić. Przedstaw dwie propozycje.
R80gwuEgHJWEU
Miejsce na notatki
ARGUMENTY
Po zapoznaniu słuchaczy lub czytelników ze swoim stanowiskiem należy je poprzeć odpowiednimi argumentami. Warto odwoływać się do rozumu, wiedzy, doświadczeń lub uczuć słuchających lub czytających tekst. Argumenty trzeba dostosować zarówno do tematu wypowiedzi, jak i do odbiorców (np. do ich wieku i wykształcenia). Na argumentację decydujemy się wtedy, gdy reprezentujemy inne przekonania niż nasi odbiorcy. Aby uatrakcyjnić wypowiedź, można posłużyć się rekwizytami, np. fotografiami, przedmiotami lub roślinami. Bardzo istotną właściwością argumentacji jest uświadomienie sobie, że odbiorca ma wolność wyboru takiego stanowiska, jakie najbardziej go przekonuje.
Polecenie 5
Zapisz przykłady rekwizytów, jakimi możesz uatrakcyjnić wystąpienia na tematy:
Grunt to rodzina;
Aktywność fizyczna to podstawa;
Szkodliwy wpływ fast foodów na zdrowie.
Rr2svznUDYpHQ
(Uzupełnij).
Polecenie 6
Zgromadź jak najwięcej danych liczbowych, które można wykorzystać jako argumentację w poniższych kwestiach, a następnie zredaguj odpowiednie argumenty.
Warto oddawać krew.
Palacze częściej zapadają na różne choroby.
Szkodliwy wpływ fast foodówfast foodówfast foodów na zdrowie.
RQ109N5jOrgqH
(Uzupełnij).
fast foodów
[czytaj: fast fudów]
Prezentowanie argumentów
Zacząć od najsilniejszych, a skończyć na najsłabszych.
Zacząć od najsłabszych, a skończyć na najmocniejszych.
Na początku i na końcu umieścić argumenty najmocniejsze, a pomiędzy nimi – słabsze.
R86uHKg57Befd
Grafika jest podzielona na pół. Po lewej stronie widać kobietę trzymającą szklankę z wodą. Nie widać całego jej ciała, tylko część głowy, ramiona, prawą rękę i klatkę piersiową aż do pasa. Kobieta ma długie, jasne włosy, uśmiecha się. Ubrana jest w bluzkę z krótkim rękawkiem w wąskie paski. Po prawej stronie narysowany jest człowiek. To prosty rysunek, człowiek jest ukazany za pomocą prostych kształtów. Od dołu do ramion ma niebieski kolor, a górna część ramion i głowa jest czarna. Poniżej widnieje napis: Człowiek w 75% składa się z wody.
Człowiek i woda
domena publiczna
Polecenie 7
RNBO5wIknNUnl
Uporządkuj według własnej hierarchii powody, dla których należy pić dużo wody tak, by argumenty układały się od najważniejszych po słabsze. Elementy do uszeregowania:
Uporządkuj według własnej hierarchii powody, dla których należy pić dużo wody tak, by argumenty układały się od najważniejszych po słabsze. Elementy do uszeregowania:
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
PORZĄDKOWANIE WYPOWIEDZI
Porządkowaniu wypowiedzi i podkreślaniu jej logiczności służą wyrazy, wyrażenia i sformułowania, które nie tylko spajają tekst, ale również orientują odbiorcę w zamiarach nadawcy. Dzięki takiemu słownictwu audytoriumaudytoriumaudytorium wie, której części wystąpienia słucha – rozwinięcia czy już zakończenia, argumentów czy wniosków. Oto przykłady: reasumując, przechodzę do zakończenia, po pierwsze (...), po drugie (...), następnie, prowadzi to do następujących twierdzeń itp. Są one też sygnałem subiektywizmusubiektywizmsubiektywizmu wypowiedzi: sądzę, że..., w moim przekonaniu, według mnie, a także umożliwiają wprowadzanie opinii polemicznychpolemicznypolemicznych, np. nie mogę zgodzić się z opinią przedmówcy, ponieważ..., szanuję zdanie X‑a, ale..., w omawianej sprawie mam inne zdanie, a mianowicie....
subiektywizm
przedstawianie i ocenianie czegoś wyłącznie z własnego punktu widzenia
polemiczny
dyskusyjny
Ćwiczenie 2
RDs9ZQbAh2bOe
zadanie interaktywne
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Retoryka w reklamie
Polecenie 8
Przypomnij sobie, czy zdarzyło ci się kupić coś, co zaraz po powrocie do domu okazało się niepotrzebne. Podaj przykład takiej sytuacji.
RoaUNBs0FAXpJ
Miejsce na notatki
Sławomir Mrożek20131930
Rhm0z8xO0thES
Zdjęcie przedstawia Sławomira Mrożka siedzącego przy stoliku i podpisującego książki. Ma wąsy, oczy zasłaniają mu ciemne okulary, na głowie kapelusz z wąskim rondem. Ubrany jest w białą koszulę, rozpiętą pod szyją i na rękawach. W tle książki ustawione na księgarskim regale okładkami do przodu.
Sławomir Mrożek
Źródło: Michał Kobyliński, 2006, fotografia, licencja: CC BY-SA 2.5.
Sławomir Mrożek
– polski dramaturg, pisarz, rysownik i eseistaj0000008S4B6v21_000tp001eseista. Jego literackim debiutem były wydane w 1953 roku dwa zbiory satyrycznychj0000008S4B6v21_000tp010satyrycznych opowiadań: Opowiadania z Trzmielowej Góry oraz Półpancerze praktyczne. Znaczną część swojego życia spędził na emigracji, m.in. we Francji, Stanach Zjednoczonych, Meksyku. Do Polski wrócił w 1996 roku. Na świecie znany jest przede wszystkim jako twórca dramatów. Do najbardziej znanych należą m.in. Tango (1964), Emigranci (1974), Miłość na Krymie (1993).
Przeczytaj opowiadanie Sławomira Mrożka, a następnie wykonaj ćwiczenia.
Półpancerze praktyczneSławomir Mrożek
Sławomir MrożekPółpancerze praktyczne
Jestem starym subiektemj0000008S4B6v21_000tp002subiektem i widziałem w swoim życiu wiele towarów niechodliwych, ale żeby aż tak… Gdy otwieraliśmy paczki z ostatniego transportu - błysk metalu pozwalał przypuszczać, że są to aluminiowe garnki. Tymczasem - diabli wiedzą, co się stało w dystrybucjij0000008S4B6v21_000tp003dystrybucji czy planowaniu. Nasz Dom Towarowy otrzymał czterysta nowych półpancerzy, model XVI wiek używany swego czasu przez landsknechtówj0000008S4B6v21_000tp004landsknechtów. Zdaje się, że były one przeznaczone do rekwizytorni jakiegoś teatru, ale nawet gdyby tak było, to po co jednemu teatrowi tyle półpancerzy? Nie było jednak rady. Towar jest towarem i musi być sprzedany. Kolega nasz, Eugeniusz, którego uważaliśmy za specjalistę od reklamy, umieścił kilka półpancerzy na wystawie, zaopatrując je sloganamij0000008S4B6v21_000tp009sloganami:
„Półpancerz w każdym domu”
„Jeśliś harcerz – kup półpancerz”
„Nie pomoże koń ni wieża – jeśli nie masz Półpancerza” (Hasło dla szachistów)
Na razie jednak nikt nie żądał półpancerzy. Przeciwnie – klienci odnosili się do półpancerzy z lekceważeniem, a nawet z wesołością. Nie pomogły dalsze pociągnięcia kolegi Eugeniusza, który ogłosił, że co dziesiąty półpancerz, nabyty w naszym Domu – wygrywa w charakterze premii czapeczkę krakowską z pawim piórem, a co dwunasty – piórnik z napisem: „Pamiątka z Zakopanego”. Tymczasem zbliżał się okres remanentów i sytuacja stawała się poważna. Wtedy właśnie zgłosił się do nas staruszek, który w zamian za udostępnienie mu kupna czajniczka do herbaty podjął się sprzedać cały zapas półpancerzy. Propozycja została przyjęta. Staruszek zaczął od tajnej konferencji z panem Eugeniuszem, a nazajutrz, w godzinach największego ruchu, zjawił się w PDTj0000008S4B6v21_000tp005PDT, podszedł do lady i rzekł do kolegi Genia: – Proszę o dwadzieścia półpancerzy. – Niestety, sprzedajemy tylko po dwie sztuki. – Ale ja potrzebuję dwadzieścia sztuk. – Niestety, wykluczone. Jako pierwszy zwrócił na nich uwagę posępny blondyn ze złamanym nosem. Zatrzymał się obok i słuchał ciekawie. – Panie, chociaż piętnaście sztuk, ja mam dzieci – błagał staruszek. – Nie mogę, łaskawy panie, nie mogę – bił się w piersi sprzedawca. Już po chwili otaczał ich mały tłumek. Pośrodku klęczał staruszek i ze łzami w oczach prosił o pięć sztuk półpancerzy. Eugeniusz zasłaniał oczy rękoma, lecz nie ustępował. – Gdzie się pani pcha?! – zawołał nagle posępny blondyn. Na drugi dzień, gdy przechodziłem koło tandetyj0000008S4B6v21_000tp006tandety, zauważyłem posępnego blondyna, który wołał monotonnie: – Plastyczne, elastyczne, półpancerze praktyczne!!! W czasie przerwy obiadowej przybiegł do mnie kolega Eugeniusz, zadyszany, w przekręconym krawacie i prosił o pomocnika. Sprzedano pierwsze partie półpancerzy. Niektórzy wychodzili od nas błyszcząc kadłubami odzianymi w stal, z wyrazem zadowolenia na twarzach, inni natomiast, tylko w marynarkach, wymykali się upokorzeni, obiecując sobie jednak przyjść nazajutrz. Zapas był na wyczerpaniu. W parku, na ulicach, zaczęli pojawiać się młodzi ludzie w eleganckich półpancerzach, którzy spotkawszy znajomych mrużyli jedno oko i mówili niedbale: – Gdzie kupiłem? Prywatnie. Kosztowało? Nooo, naturalnie… Staruszek został moim przyjacielem i chętnie spędzaliśmy czas na pogawędkach. I pewnego razu, kiedy łowiliśmy ryby w Wiśle, usłyszeliśmy taką rozmowę: – Dokąd to pani idzie, pani Modrzejewska? – Do PeDeTu! – Po co! Tam nic nima! Byłam wczoraj, pytałam się o te półpancerze. Nima, słyszała pani? Nima, nima!
j0000008S4B6v21_00000_BIB_001 Źródło: Sławomir Mrożek, Półpancerze praktyczne, [w:] Sławomir Mrożek, Wybór dramatów i opowiadań, Kraków 1975, s. 6.
Ćwiczenie 3
Wskaż i opisz pierwszoplanowych bohaterów opowiadania Sławomira Mrożka.
RbRs5xIqCEgO4
Miejsce na notatki
Postacią pierwszoplanową nazywamy głównego bohatera, który uczestniczy w większości wydarzeń opisanych w utworze.
Bohaterowie pierwszoplanowi to Eugeniusz i staruszek. Pierwszy z nich jest pracownikiem sklepu i uważany jest za najlepszego specjalistę od reklamy. Jest pomysłowy, ale nieskuteczny w sprzedaży półpancerzy. Staruszek z kolei jest klientem sklepu - mimo podeszłego wieku wykazuje się pomysłowością i sprytem. Jest inteligentny, przedsiębiorczy oraz skuteczny. Potrafi wyjść z inicjatywą i umie działać zespołowo.
Ćwiczenie 4
RcTHqNRziCPUr
Ustal, kto opowiada historię o sprzedaży półpancerzy. Zaznacz prawidłową odpowiedź.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1VxFNPs7BI3a
Zaznacz typ narracji, który został zastosowany w opowiadaniu.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
Określ, w jakich czasach rozgrywa się akcja opowiadania. Wskaż elementy, które na to wskazują.
RPuS8eT3eReGg
Miejsce na notatki
Zwróć uwagę na wyposażenie sklepu, opis miasta i ludzi. Czy są to czasy, w których używa się jeszcze półpancerzy?
Akcja opowiadania rozgrywa się w czasach współczesnych, w drugiej połowie XX wieku. Wskazują na to np. wspomniane przez bohaterkę i narratora nazwy „PDT”/”PeDeT” (Powszechny Dom Towarowy), które oznaczają polską sieć dużych sklepów działającą pod tą nazwą w latach 1947‑1993. Ponadto autor podkreśla, że półpancerze mogą być przydatne już tylko w teatrze, nie w życiu codziennym.
Ćwiczenie 7
Ustal, co mieli sprzedać bohaterowie tekstu. Oceń trudność tego zadania.
RF89iFADmIp4z
Miejsce na notatki
Przypomnij sobie ile rzeczy należało sprzedać. Zastanów się, czy łatwo sprzedać taką ilość przedmiotów.
Bohaterowie mieli za zadanie sprzedać czterysta półpancerzy. Było to zadanie bardzo trudne do zrealizowania ze względu na dużą liczbę egzemplarzy oraz ich nieprzydatność w codziennym życiu.
Ćwiczenie 8
Wymień wszystkie sposoby reklamowania półpancerzy przez bohaterów opowiadania.
RbDjrRLakDrVC
Miejsce na notatki
Zwróć uwagę, w jaki sposób towar reklamuje Eugeniusz, a jak staruszek czy blondyn.
Pan Eugeniusz na początku stosuje slogany reklamowe oraz stara się zachęcić klientów promocjami. Staruszek planuje kampanię reklamową i przekonuje klientów, że półpancerze są przydatne i należy się pospieszyć z ich zakupem, ponieważ ich sprzedaż jest limitowana. Z kolei blondyn wykorzystuje chwilowe zainteresowanie półpancerzami, kupuje kilka egzemplarzy i próbuje je sprzedawać na ulicy, wykorzystując zachęcające slogany.
Ćwiczenie 9
R6691AepelmPI
Rozpoznaj półpancerz na poniższych ilustracjach. Zaznacz prawidłową odpowiedź.
Rozpoznaj półpancerz na poniższych ilustracjach. Zaznacz prawidłową odpowiedź.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 9
W dostępnych źródłach odszukaj informacje na temat półpancerza. Opisz krótko jego wygląd.
Rb34xQ2wKXEvF
Miejsce na notatki
Możesz skorzystać ze słownika języka polskiego lub słownika pojęć historycznych.
Półpancerz, napierśnik to wykonana z metalu część zbroi, która chroni tylko przód klatki piersiowej, ma kształt krótkiej kamizelki.
Zapoznaj się z wypowiedziami prof. Jerzego Bralczykaj0000008S4B6v21_000tp007Jerzego Bralczyka i prof. Leszka Pułkij0000008S4B6v21_000tp008Leszka Pułki na temat reklamy.
R1anm5aY806xa
Nagranie wideo. Film w formie wywiadu na temat metod przekonywania i manipulowania stosowanych przez reklamodawców. Na początku wyświetla się plansza z pojawiającymi się i znikającymi wyrazami, m.in. retoryka, kultura, teatr, wartości. Kolejna plansza zawiera tytuł „Przekonująca moc reklamy” oraz logotypy: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Następnie pojawiają się 2 osoby: kobieta i mężczyzna, przy nich podpisy: Barbara Lekarczyk‑Cisek, polonistka oraz prof. Jerzy Bralczyk, językoznawca. Rozmówcy siedzą w sali, na tle okien, przy szkolnych ławkach. Na końcu filmu pojawia się plansza z logotypami: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Nagranie wideo. Film w formie wywiadu na temat metod przekonywania i manipulowania stosowanych przez reklamodawców. Na początku wyświetla się plansza z pojawiającymi się i znikającymi wyrazami, m.in. retoryka, kultura, teatr, wartości. Kolejna plansza zawiera tytuł „Przekonująca moc reklamy” oraz logotypy: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Następnie pojawiają się 2 osoby: kobieta i mężczyzna, przy nich podpisy: Barbara Lekarczyk‑Cisek, polonistka oraz prof. Jerzy Bralczyk, językoznawca. Rozmówcy siedzą w sali, na tle okien, przy szkolnych ławkach. Na końcu filmu pojawia się plansza z logotypami: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Na temat przekonującej mocy reklamy mówi prof. Jerzy Bralczyk
Źródło: Scholaris.pl.
RAsgQIyMcT1lT
Nagranie wideo. Film, w którym prelegent przedstawia tezę, że w tekstach literackich, reklamowych i informacyjnych są elementy zabawy językiem. Przedstawia tezę, że w tekstach literackich, reklamowych i informacyjnych są elementy zabawy językiem. Omawia różnice między trzema konwencjami porozumiewania się z odbiorcą. Na początku wyświetla się plansza z pojawiającymi się i znikającymi wyrazami, m.in. retoryka, kultura, teatr, wartości. Kolejna plansza zawiera tytuł „Zabawy językiem” oraz logotypy: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Następnie pojawia się dziennikarz i podpis: prof. Leszek Pułka w okularach, ciemnej marynarce i białej koszuli. Mężczyzna stoi wśród maszyn drukarskich. Na końcu filmu pojawia się plansza z logotypami: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Nagranie wideo. Film, w którym prelegent przedstawia tezę, że w tekstach literackich, reklamowych i informacyjnych są elementy zabawy językiem. Przedstawia tezę, że w tekstach literackich, reklamowych i informacyjnych są elementy zabawy językiem. Omawia różnice między trzema konwencjami porozumiewania się z odbiorcą. Na początku wyświetla się plansza z pojawiającymi się i znikającymi wyrazami, m.in. retoryka, kultura, teatr, wartości. Kolejna plansza zawiera tytuł „Zabawy językiem” oraz logotypy: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Następnie pojawia się dziennikarz i podpis: prof. Leszek Pułka w okularach, ciemnej marynarce i białej koszuli. Mężczyzna stoi wśród maszyn drukarskich. Na końcu filmu pojawia się plansza z logotypami: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Nagranie wideo. Film, w którym prelegent przedstawia tezę, że w tekstach literackich, reklamowych i informacyjnych są elementy zabawy językiem. Przedstawia tezę, że w tekstach literackich, reklamowych i informacyjnych są elementy zabawy językiem. Omawia różnice między trzema konwencjami porozumiewania się z odbiorcą. Na początku wyświetla się plansza z pojawiającymi się i znikającymi wyrazami, m.in. retoryka, kultura, teatr, wartości. Kolejna plansza zawiera tytuł „Zabawy językiem” oraz logotypy: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Następnie pojawia się dziennikarz i podpis: prof. Leszek Pułka w okularach, ciemnej marynarce i białej koszuli. Mężczyzna stoi wśród maszyn drukarskich. Na końcu filmu pojawia się plansza z logotypami: Programu Kapitał Ludzki, Ośrodka Rozwoju Edukacji, Scholaris, Unii Europejskiej. Poniżej napis: materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu "Scholaris – portal wiedzy dla nauczycieli" współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Ćwiczenie 10
R151CBNLKB3Ma
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 11
Wyjaśnij, na czym polega przekonująca moc reklamy.
RSH7sOySZ43Dp
Miejsce na notatki
Zwróć uwagę na słowa profesora Bralczyka o podobieństwie reklamy do retoryki. Odpowiedź znajdziesz również w drugiej części wypowiedzi profesora Pułki o różnicach między reklamą, literaturą a informacją.
Reklamodawca zdobywa przychylność odbiorców oraz odwołuje się do znanych im mitów, tekstów i elementów rzeczywistości, w której żyją. Wtedy łatwiej można przekonać, że zna się ich potrzeby.
Ćwiczenie 12
Na podstawie wypowiedzi profesora Pułki wyjaśnij różnice między literaturą, tekstem informacyjnym a reklamą.
R6oBg23hQoCqT
Miejsce na notatki
Zwróć uwagę na określenie „zabawa językiem” oraz na sposoby odnoszenia się przez wymienione teksty do rzeczywistości i oddziaływania na odbiorców.
Literatura daje przyjemność estetyczną, tworzy świat fikcyjny. Reklama daje korzyści majątkowe, cywilizacyjne i przyjemnościowe. Kreuje świat pełen mitów, stereotypów i odwołań do rzeczywistości, w której żyjemy. Najważniejszy jest obraz, a słowo ma znaczenie wtórne. Z kolei informacja przekazuje wiedzę o rzeczywistości w sposób obiektywny, odbiorca powinien czuć, że wie dużo o otaczającym świecie.
Ćwiczenie 13
Wymień zabiegi reklamowe, które zastosował Eugeniusz - bohater opowiadania Sławomira Mrożka, by sprzedać kłopotliwy towar.
RiymWZ9yocyO6
Miejsce na notatki
Zabieg reklamowy to przemyślany sposób na uczynienie reklamy skuteczną, np. rozdawanie darmowych próbek kosmetyków albo rozwieszanie plakatów.
Eugeniusz jeszcze przed spotkaniem staruszka reklamował towar poprzez chwytliwe slogany oraz promocje. Zakup co dziesiątego i co dwunastego półpancerza miał być premiowany nagrodą rzeczową.
Ćwiczenie 14
Wypisz z tekstu sloganysloganslogany reklamowe wymyślone przez Eugeniusza. Jak zostały zbudowane? Wskaż kilka istotnych cech.
R1GV7vaMv1Wmc
Miejsce na notatki
W dostępnych źródłach, np. w słowniku terminów literackich, sprawdź, czym charakteryzuje się slogan i poszukaj przykładów.
Na przykład w sloganie: „Nie pomoże koń ni wieża – jeśli nie masz Półpancerza” zastosowano rym, zwrot bezpośredni do określonego odbiorcy (szachistów). W sposób humorystyczny zasugerowano, że wygrana w szachy może zależeć od posiadania półpancerza.
Ćwiczenie 15
Wyjaśnij, w jaki sposób staruszkowi udało się zainteresować klientów kłopotliwym towarem. Nazwij chwyt psychologiczny, jaki zastosował.
RBqBs7KABvCzN
Miejsce na notatki
Przypomnij sobie całą scenkę odegraną przez staruszka. Czy twoim zdaniem zachował się uczciwie?
Staruszek zaplanował kampanię reklamową, ustalił zasady z pozostałymi pracownikami i odegrał przy klientach scenkę. Był wiarygodny, zdobył ich zaufanie i przekonał, że to jest limitowana seria półpancerzy i nie dla każdego wystarczy. Zastosował manipulację.
Polecenie 9
Wymyśl własny slogansloganslogan reklamowy zachęcający do kupna półpancerzy.
RbD5PFic2oec9
Miejsce na notatki
Polecenie 10
Przedstaw projekt własnej kampanii reklamowej jakiegoś „dziwacznego produktu”. W swojej propozycji uwzględnij sloganysloganslogany, plakaty reklamowe, promocje itp. Możesz skorzystać z dostępnego poniżej szkicownika.
R16zuDgaL9SJo
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 10
Zaplanuj kampanię reklamową jakiegoś dziwacznego produktu lub wydarzenia. Opisz, w jakich mediach należałoby zamieścić reklamy, jaka forma byłaby najskuteczniejsza - ulotki, plakaty. Co zawierałby tekst?
RTxY5ixRSCFyU
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 16
Utwórz po jednym rzeczowniku i przymiotniku z tej samej rodziny wyrazów.
reklama,
handel,
sprzedaż,
cena,
kram,
klient,
usługa,
sklep.
R188Htd0gZoC2
Miejsce na notatki
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Skorzystaj ze słownika języka polskiego.
Przykładowe odpowiedzi:
reklamodawca, reklamowy;
handlarz, handlowy;
sprzedawca, sprzedażowy;
cennik, cenowy;
kramik, kramarski;
klientela, kliencki;
usługodawca, usługowy;
sklepikarz, sklepowy.
Ćwiczenie 17
RnJ7KMRG8iLQU
Spośród podanych poniżej wyrazów wybierz ten, który nie posiadaja formy liczby mnogiej.
eseista – autor esejów; esej to szkic filozoficzny, naukowy, krytyczny itp., w którym autor w swobodny sposób interpretuje jakiś problem i przedstawia wyraźnie swój punkt widzenia
j0000008S4B6v21_000tp010
utwory satyryczne- ośmieszają i piętnują przedstawiane w nich osoby, zjawiska, poglądy, obyczaje, politykę itp.
j0000008S4B6v21_000tp003
dystrybucja – podział lub rozprowadzenie towarów między sklepy, zakłady przemysłowe itp.
j0000008S4B6v21_000tp006
tandeta – tu: miejsce, w którym odbywa się sprzedaż i kupno tanich oraz pozbawionych większej wartości towarów
j0000008S4B6v21_000tp002
subiekt - sprzedawca w sklepie; ekspedient
j0000008S4B6v21_000tp004
landsknecht - żołnierz piechoty zaciężnej z końca XV i z XVI wieku
Rj5Q3Em3v3GWD
Ilustracja przedstawia pięciu brodatych mężczyzn w fantazyjnych strojach. Stoją w szeregu, ubrani są w obcisłe kaftany z bufiastymi rękawami, bufiaste spodnie do kolan. Na głowach mają kapelusze z szerokimi rondami i piórami. Drugi od lewej gra na flecie. Trzeci gra na bębnie, za nim stoi kudłaty pies średniej wielkości - do kolan. Wszyscy oprócz jednego mają przypasane miecze, pierwszy z lewej trzyma swój oparty o ramię, mężczyzna pierwszy z lewej trzyma swój miecz oparty o ramię, a pierwszy z prawej trzyma halabardę.
Pięciu landsknechtów, ok. XVI w.
Źródło: Daniel Hopfer, miedzioryt, domena publiczna.
j0000008S4B6v21_000tp005
PDT - Powszechny Dom Towarowy, sieć sklepów w Polsce działająca pod tą nazwą w latach 1947‑1993
j0000008S4B6v21_000tp007
Jerzy Bralczyk (ur. 1947) – polski językoznawca, specjalista w zakresie języka mediów, reklamy i polityki
j0000008S4B6v21_000tp008
Leszek Pułka – filolog, medioznawca, pisarz i dziennikarz
j0000008S4B6v21_000tp009
slogan – pomysłowe, krótkie, łatwe do zapamiętania hasło propagujące lub reklamujące coś
Sprawdź, czy umiesz!
Polecenie 11
Z archiwum zdjęć rodzinnych wybierz pięć takich, które mogłyby stać się argumentami ilustrującymi tezę: „Grunt to rodzina”. Zredaguj trzy argumenty.
RoyuqXhKLyGSd
Sentencja
(Uzupełnij). Autor
(Uzupełnij). Komentarz
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o.
Polecenie 11
Zredaguj trzy argumenty do tezy: Grunt to rodzina.
R1FR7xoBKxzdK
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 19
RU2t2uuDrlw8d
Na podstawie wypowiedzi prof. Bralczyka uzupełnij notatkę na temat reklamy.
Na podstawie wypowiedzi prof. Bralczyka uzupełnij notatkę na temat reklamy.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 12
RfDjicopt9JBI
Pola do uzupełnienia.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 13
Przygotuj reklamę jednego z przedmiotów widocznych na poniższym zdjęciu. Swoją wypowiedź sformułuj tak, by nie użyć jego nazwy. Wykorzystaj chwytliwe porównania, przenośnie i inne zabiegi stylistyczne.
RuY3lyGcoQuOD
Niezbyt zadbane pomieszczenie wypełnione licznymi przedmiotami z różnych epok. Z lewej strony na starym fotelu siedzi mężczyzna. W rękach trzyma zabawkowy samolot i patrzy na niego. Z tyłu drewniana zabytkowa komoda. W tle fragment sufitu i ściana z nierównej nieotynkowanej cegły. Na ścianie wisi zapalony kinkiet oraz kilka obrazów: portrety, pejzaże. Prawa ściana jest prawie cała zasłonięta przez obrazy, zegary, lampy, skrzynie. Najwięcej rzeczy zgromadzonych jest na środku. Na podłodze przykrytej starym wyblakłym dywanem stoją niskie meble (krzesła, taborety, szafki) a na nich poukładane są lampy, szkatułki, części projektorów kinowych, stare radioodbiorniki, narzędzia. To co się nie zmieściło, leży na dole, np. zestaw odważników albo urządzenie do spryskiwania.
Pchli targ
Źródło: Jorge Royan, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 13
W dostępnych źródłach znajdź określenie „pchli targ”, zaplanuj stoisko, na którym mógłby sprzedawać posępny blondyn z opowiadania. Wypisz, jakie przedmioty mogłyby się tam znaleźć.
RaIbekACtE4vD
Miejsce na notatki
Słownik
audytorium
audytorium
grupa ludzi słuchających wykładu, przemówienia, koncertu, audycji itp.
bulwersujący
bulwersujący
wywołujący oburzenie, złość, niesmak
egzemplifikacja
egzemplifikacja
wyjaśnianie, posługiwanie się przykładami, zilustrowanie czegoś przykładami
ekosystem
ekosystem
fragment przyrody, np. jezioro, las, stanowiący funkcjonalną całość
eutanazja
eutanazja
spowodowanie śmierci osoby nieuleczalnie chorej wywołane współczuciem
gra słów
gra słów
połączenie, zestawienie słów mające na celu uzyskanie odmiennych znaczeń, zaskoczenie, wywołanie efektów dramatycznych lub żartobliwych
konkluzja
konkluzja
wynik rozumowania, zdanie będące wynikiem wnioskowania
paradoks
paradoks
twierdzenie sprzeczne z tym, co jest uznane za prawdę lub przyjętym powszechnie mniemaniem; sytuacja pozornie niemożliwa, w której współistnieją dwa całkowicie różne lub wykluczające się fakty
reasumować
reasumować
powtarzać jakąś wypowiedź w zwięźlejszej formie, przytaczając jej najważniejsze fragmenty
slogan
slogan
oklepany zwrot; krótkie hasło propagujące lub reklamujące coś
