Myśl polityczna

Geneza ideologii politycznych

Nowoczesna myśl polityczna sięga swoimi korzeniami do oświecenia i końca XVIII wieku. Za jej ojca jest uznawany Jean‑Jacques Rousseau, w mniejszym stopniu John Locke. Ale nie można zapominać chociażby o Tomaszu Morusie, który już w 1516 roku, publikując Utopię, położył podwaliny pod doktryny utopijne. Z czasem liczba ideologii zaczęła się zwiększać, co było konsekwencją rozwoju myśli politycznej. Do podziału ideologii na prawicowe, lewicowe i centrowe doszło w konsekwencji Wielkiej Rewolucji Francuskiej w 1789 roku. We francuskim parlamencie nastąpił podział na duchowieństwo i arystokrację, które popierały dotychczasowy ustrój polityczny, i ich przeciwników ze stanu trzeciego, żądających zmian społecznych i politycznych. Środek sali obrad zajmowały osoby, które nie opowiadały się za żadną z powyższych stron, zajmując stanowisko uzależnione od aktualnej sytuacji w państwie oraz opinii publicznej. Dlatego jako ludzi bez poglądów nazywano ich bagnem. Zwolenników dotychczasowego stanu rzeczy określano później konserwatystami, a jako że zasiadali po prawej stronie sali obrad, przylgnęła do nich nazwa prawica. Przedstawiciele stanu trzeciego, domagający się zmian, zasiadali po lewej stronie sali obrad, i stąd określenie lewica. Ich inna nazwa brzmiała wtedy górale, gdyż zasiadali na górze sali obrad. Oczywiście należy pamiętać, że jest to bardzo umowny podział.

Myśl polityczna

Myśl polityczna wyraża poglądy na temat pożądanego i rzeczywistego kształtu życia społecznego i politycznego oraz mechanizmów historycznych, które na nie wpływają. Oddziałuje ona na system wartości funkcjonujący w społeczeństwie. W każdej populacji występuje duża różnorodność poglądów i opinii, dlatego w myśli politycznej występują zróżnicowane nurty polityczne, które ze sobą polemizują. We współczesnej demokracji najczęściej spotykamy się z czterema nurtami politycznymi.

Myśl polityczna jest wyrażana za pomocą ideologii, doktryny i programu politycznego.

Ideologia, doktryna i program polityczny

Myśl polityczna formułowana jest na różnym poziomie ogólności. Pojęcia: ideologia, doktryna oraz program polityczny uporządkowane są od poziomu najbardziej ogólnego i abstrakcyjnego do szczegółowego i konkretnego.

Krytycy ideologicznego stylu myślenia zwracają uwagę na takie cechy ideologii, jak: maskowanie niespójności i sprzeczności, ukrywanie luk, roszczenie do uznania własnych tez za oczywiste, pomijanie problemów kontrowersyjnych, zwłaszcza praktycznych konsekwencji stosowania modelu w rzeczywistości. Poważnym mankamentem ideologizacji myśli politycznej jest również schematyzm przy formułowaniu ocen moralnych. Istnieje pogląd, że u schyłku XX w., po upadku systemów totalitarnych opartych na globalnych ideologiach, intelektualnie skompromitował się sam sposób refleksji politycznej oparty na mechanizmach myślenia właściwych dla ideologii (np. na bezpodstawnych uogólnieniach i eliminowaniu niewygodnych sprzeczności).

Prawica i lewica

Jedną z podstawowych klasyfikacji myśli politycznej tworzy się na podstawie stopnia radykalizacji, czyli stosunku, jaki ma państwo do wolności jednostki. Z tego powodu wyróżniamy:

• prawicową myśl polityczną;

• lewicową myśl polityczną.

Amerykański polityk David Nolan stworzył wykres preferencji politycznych, który pomaga zwizualizować kształt współczesnej sceny politycznej.

R4DU6FRLPLCJD

Diagram przedstawia ukośnie ustawiony kwadrat, który jest podzielony na cztery mniejsze kwadraty oraz koło na środku. Lewa strona diagramu jest czerwona, a prawa jest niebieska. Środkowe koło: Centrum. Kwadrat po lewej: Lewica (liberałowie). Kwadrat na dole: Libertarianie (kapitaliści). Kwadrat na górze: Populiści (narodowcy). Kwadrat po prawej: Prawica (konserwatyści). Boki diagramu zawierają napisy. Między lewicą a populistami: wolność osobista. Między lewicą a libertarianami: socjalizm kontra kapitalizm. Między libertarianami a prawicą: wolność kontra autorytet. Między populistami a prawicą: wolność ekonomiczna.

Istotą diagramu Nolana jest taki podział sceny politycznej, w którym pod uwagę bierzemy poglądy gospodarcze pod kątem ingerencji państwa w gospodarkę oraz poglądy społeczne na przeciwstawnej linii konserwatyzmu i liberalizmu.

Lewica zawsze jest bardziej radykalna niż prawica. Dąży do szybkich i gwałtownych zmian. Prawica jest dużo bardziej zachowawcza, unika rewolucji, stara się chronić dotychczasowy system polityczny. Jednak we współczesnym świecie trudno znaleźć czysty podział na prawicę i lewicę. Partie polityczne, by osiągnąć sukces w wyborach, sięgają do różnych ideologii, mieszając w swoich programach hasła lewicy i prawicy, co prowadzi do zacierania się klasycznego podziału. Ten podział też nie zawsze jest odzwierciedlony w sali posiedzeń danego parlamentu.

Zamieszczona poniżej prezentacja interaktywna przedstawia podział na prawicę i lewicę w wybranych państwach europejskich.

Podsumowanie

Słowo „ideologia” pochodzi z języka greckiego: idéa – wyobrażenie; lógos – słowo, nauka. Ideologią nazywamy zbiór wartości, przekonań, idei i poglądów opisujących i oceniających rzeczywistość. Jest ona wizją świata istniejącego i projekcją przyszłości. Ideologia jest też zbiorem zasad postępowania ruchów społecznych, partii politycznych. Na ideologię składają się koncepcje filozoficzne, ekonomiczne, prawne, etyczne, religijne, artystyczne. Zawężonym, w stosunku do ideologii, pojęciem jest termin „doktryna polityczna”. Uściśla on pewne szerokie idee i dopasowuje je do określonego miejsca i czasu, czyli poziomu rozwoju cywilizacyjnego społeczeństwa. Na podstawie ideologii i doktryn powstają programy partii politycznych, które próbują realizować konkretne zamierzenia, a odwoływanie się do ideologii pomaga im w komunikowaniu się ze społeczeństwem.

Słownik