Związek między wolnością słowa a odpowiedzialnością za słowo

Czym jest wolność?

Zamieszczona poniże animacja przybliży Ci zagadnienie wolości. Na jej podstawie ustalisz różnice między wolnością pozytywną i negatywną.

R1UytCYZEBe7N

Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Czym jest wolność?

Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Czym jest wolność?

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1UytCYZEBe7N

Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Czym jest wolność?

Wolność słowa i ochrona tajemnicy komunikowania się

Wolność słowa, wyrażana bezpośrednio lub poprzez środki przekazu, jest tradycyjną wolnością konstytucyjną. Artykuł 54. gwarantuje:

• wolność wyrażania swoich poglądów;

• wolność pozyskiwania informacji;

• wolność rozpowszechniania informacji.

Wolność komunikowania się wyraża się poprzez swobodę wyrażania się za pomocą słów, gestów, znaków, symboli. Poprzez przekazywanie sobie informacji za pomocą różnych nośników, jak np. korespondencja elektroniczna, rozmowa telefoniczna. Należy pamiętać, że nie może ona naruszać praw i wolności innych osób czy organów państwa.

Opinie na temat wolności słowa, CBOS 2019 r.

RGD7LB40e6dIM

Wykres prezentujący wyniki badania dotyczącego opinii na temat wolności słowa, badania CBOS 2019 r.

Na wykresie zaznaczone są odpowiedzi respondentów na pytanie: „Która z poniższych opinii jest Panu(i) bliższa?”

Wolność słowa gwarantuje możliwość wypowiadania opinii, nawet jeśli te opinie są odbierane przez pewne osoby lub grupy jako obraźliwe, wyszydzające lub krzywdzące:

• rok 2007: 16%;

• rok 2019: 14%.

Wolność słowa gwarantuje swobodę wypowiedzi pod warunkiem, że wygłaszane opinie nie są dla innych ludzi obraźliwe, wyszydzające lub krzywdzące:

• rok 2007: 73%;

• rok 2019: 82%.

Trudno powiedzieć, żadna z nich nie jest mi bliska:

• rok 2007: 11%;

• rok 2019: 4%.

WŁADZA NAD INFORMACJĄ – audiobook

RZil7p3F7f234me82f65e3c0c22988_1536818043919_01

Na ekranie pokazany jest panel sterowania z aktywnymi klawiszami do odtwarzania zawartości audiobooka. W części górnej części znajdują się trzy klawisze. Pierwszy od lewej „Widok” umożliwia przełączenie między odtwarzaczem dźwiękowym audiobooka oznaczonym jako „Odtwarzacz” na liście wyboru a podglądem treści audiobooka oznaczonym jako „Tekst”. Odtwarzacz dźwiękowy oznaczony jako „Odtwarzacz” przedstawia żółty pasek, na którym podczas odtwarzania pojawia się tekst. Widok „Tekst” prezentuje pełny tekst pojawiający się w nagraniu. Widok „Dynamiczny” stanowi połączenie widoku „Odtwarzacz” i „Tekst". Klawisz środkowy „Książka” umożliwia nawigację po treści audiobooka. Klawisz trzeci od lewej „Więcej” – zawiera informacje o programie. Poniżej oddzielony linią znajduje się panel sterowania odtwarzacza nagrania. Poniżej panelu sterowania znajduje się żółty pasek, na którym w trakcie odtwarzania pokazywany jest tekst nagrania.

Na ekranie pokazany jest panel sterowania z aktywnymi klawiszami do odtwarzania zawartości audiobooka. W części górnej części znajdują się trzy klawisze. Pierwszy od lewej „Widok” umożliwia przełączenie między odtwarzaczem dźwiękowym audiobooka oznaczonym jako „Odtwarzacz” na liście wyboru a podglądem treści audiobooka oznaczonym jako „Tekst”. Odtwarzacz dźwiękowy oznaczony jako „Odtwarzacz” przedstawia żółty pasek, na którym podczas odtwarzania pojawia się tekst. Widok „Tekst” prezentuje pełny tekst pojawiający się w nagraniu. Widok „Dynamiczny” stanowi połączenie widoku „Odtwarzacz” i „Tekst". Klawisz środkowy „Książka” umożliwia nawigację po treści audiobooka. Klawisz trzeci od lewej „Więcej” – zawiera informacje o programie. Poniżej oddzielony linią znajduje się panel sterowania odtwarzacza nagrania. Poniżej panelu sterowania znajduje się żółty pasek, na którym w trakcie odtwarzania pokazywany jest tekst nagrania.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DAAKVSFRU

Odpowiedzialność za słowa

Odpowiedzialność za słowa to świadome używanie języka, pamiętanie o jego mocy budowania i niszczenia, oraz ponoszenie konsekwencji wypowiedzianych opinii, zarówno na poziomie moralnym (etyka inkluzywna, empatia, szacunek), jak i prawnym (odpowiedzialność za zniesławienie, pomówienie). Obejmuje to unikanie mowy nienawiści, dbanie o godność rozmówcy, przewidywanie interpretacji i unikanie manipulacji, budowanie pozytywnych relacji oraz odpowiedzialność prawną za czyny niedozwolone, jak np. pomówienie. 

Aspekty odpowiedzialności za słowa:

• Etyczny i moralny

  • Empatia i szacunek: Traktowanie innych tak, jak sam chciałbyś być traktowany, używanie języka adekwatnego do sytuacji i rozmówcy. 

  • Inkluzywność: Unikanie sformułowań wykluczających, raniących lub deprecjonujących grupy społeczne, dążenie do łączenia ludzi. 

  • Świadomość wpływu: Uznanie, że słowa kształtują rzeczywistość, emocje i relacje; przewidywanie, jak zostaną zinterpretowane. 

  • Unikanie przemocy językowej: Dbanie o to, by język nie stał się narzędziem poniżania, manipulacji czy siania nienawiści. 

• Prawny

  • Ograniczenia wolności słowa: Wolność słowa nie jest nieograniczona; można ponieść odpowiedzialność (np. karną) za wypowiedzi naruszające prawa innych (zniesławienie, pomówienie). 

  • Konsekwencje prawne: Odpowiedzialność cywilna (za szkody) i karna za czyny niedozwolone, np. zniesławienie (art. 212 Kodeksu Karnego). 

• W sferze publicznej i online

  • Publiczne wypowiedzi: Osoby publiczne lub mające duży zasięg (blogerzy, influencerzy) ponoszą szczególną odpowiedzialność za swoje słowa i ich konsekwencje. 

  • Kultura języka: Dbanie o poprawność i kulturę języka w przestrzeni online (choć z zachowaniem prawa do swobodnej wypowiedzi). 

Przykłady łamania wolności słowa

Łamanie wolności słowa to działania takie jak cenzura, represje wobec dziennikarzy i aktywistów, blokowanie mediów społecznościowych, stosowanie przepisów o „bluźnierstwie” czy propagandowe kontrolowanie mediów, a na poziomie indywidualnym obejmuje zniesławienie, mowę nienawiści, groźby, naruszanie prywatności i tajemnic, choć ta ostatnia kategoria bywa ograniczona dla dobra publicznego. Przykłady to więzienie blogerów w Wietnamie, baty dla blogera w Arabii Saudyjskiej (Raif Badawi) czy cenzurowanie protestów szkolnych.

R128DZAZL5P2J

Na zdjęciu widać młodego mężczyznę. Siedzi on w pomieszczeniu, w którym za jego plecami znajduje się regał z książkami i zdjęciem. Mężczyzna ubrany jest w białą koszulę. Na głowie ma założoną ghutrę czyli kraciastą chustę w kolorze białym i czerwonym. Chusta na głowie jest podtrzymywana przez czarny sznur, który nazywa się agal.

Przykłady działań systemowych:

• Ograniczanie niezależnych mediów: Kontrola treści, propaganda rządowa, zamykanie redakcji.

• Represje wobec dysydentów: Aresztowania, długie wyroki więzienia dla dziennikarzy, pisarzy, aktywistów za „propagandę antyrządową”.

• Blokowanie komunikacji: Cenzura Internetu, mediów społecznościowych i innych platform komunikacyjnych.

• Prawo i przepisy: Ustawy o „bluźnierstwie”, tajne informacje, naruszanie praw autorskich, które mogą być nadużywane.

Podsumowanie

Wolność słowa to prawo do swobodnego wyrażania poglądów, ale nie jest nieograniczona; wiąże się z odpowiedzialnością za ich konsekwencje, co oznacza, że nie można jej nadużywać do zniesławiania, nawoływania do nienawiści, dyskryminacji czy naruszania godności innych osób, za co grozi odpowiedzialność prawna, np. grzywna, ograniczenie wolności, a nawet pozbawienie wolności, zwłaszcza w mediach. Granica przebiega między swobodnym wyrażaniem opinii, dążeniem do prawdy, a krzywdzeniem innych, co wymaga odpowiedzialności społecznej i moralnej. 

Słownik