4. Wiedza z plusem - metoda wyznacznikowa rozwiązywania układów równań liniowych z dwiema niewiadomymi


Autorem prac z teorii wyznaczników jest ur. lipca roku w Genewie Gabriel Cramer. Ten szwajcarski matematyk i fizyk, profesor Uniwersytetu w Genewie, zajmował się także analizą matematyczną, teorią krzywych algebraicznych oraz historią matematyki. Dzięki podanym przez niego w roku wzorom, możemy znaleźć rozwiązanie układu równań za pomocą wyznaczników.
Taka metodę rozwiązywania układów równań nazywamy metodą wyznacznikową.
Przekształcisz układ równań tak, aby otrzymać układ równoważny.
Obliczysz wartości wyznaczników.
Rozwiążesz układ równań liniowych metodą wyznacznikową.
Korzystając z algorytmu rozwiązywania układu równań metodą wyznacznikową określisz, czy jest to układ oznaczony, nieoznaczony czy sprzeczny.
Określisz dla jakich wartości parametru układ równań jest oznaczony, nieoznaczony i sprzeczny.
W naszych rozważaniach będziemy przyjmować, że układ dwóch równań linowych z dwiema niewiadomymi ma postać:
gdzie i oraz i nie są równocześnie równe zero. W powyższym układzie oraz oznaczają niewiadome, , , oraz - współczynniki przy niewiadomych odpowiednio oraz , natomiast i to wyrazy wolne.
Aby zastosować metodę wyznacznikową, musimy jeszcze określić liczbę nazywaną wyznacznikiem. Przyjmujemy poniższą definicję.
Wyznacznikiem nazywiemy liczbę .
Obliczmy wyznaczniki:
,
.
Rozwiązanie
Korzystając z podanego wyżej wzoru, możemy obliczyć wartość wyznacznikawyznacznika.
Możemy też zapamiętać metodę, która pozwala nam obliczać takie wyznaczniki.
W tym układzie liczb możemy zauważyć, że są one położone na dwóch przekątnych, zaznaczonych tu kolorami pomarańczowym i niebieskim. Aby obliczyć wyznacznik mnożymy liczby znajdujące się na przekątnej zaznaczonej kolorem pomarańczowym i odejmujemy iloczyn liczb zaznaczonych kolorem niebieskim.
A zatem:
Od iloczynu liczb znajdujących się na przekątnej zaznaczonej kolorem pomarańczowym, odejmujemy iloczyn liczb położonych na przekątnej zaznaczonej kolorem niebieskim.
Aby rozwiązać układ równańukład równań:
metodą wyznacznikową, musimy obliczyć trzy liczby:
wyznacznik główny – utworzony ze współczynników liczbowych znajdujących się przy niewiadomych i .
wyznacznik niewidomej oznaczany – utworzony poprzez zastąpienie w wyznaczniku głównym kolumny współczynników przy niewiadomej , kolumną wyrazów wolnych.
wyznacznik niewidomej oznaczany – utworzony poprzez zastąpienie w wyznaczniku głównym kolumny współczynników przy niewiadomej , kolumną wyrazów wolnych.
Jeśli wyznacznik główny , to taki układ równań ma dokładnie jedno rozwiązanie (jest oznaczony), które możemy wyznaczyć za pomocą wzorów Cramera:
i
Jeśli wyznaczniki: główny oraz i , to układ równań ma nieskończenie wiele rozwiązań (jest nieoznaczony).
Jeśli wyznacznik główny i ( lub ), to układ równań nie ma rozwiązań (jest sprzeczny).
Rozwiążemy układ równań metodą wyznacznikową.
Rozwiązanie
Zapisujemy i obliczamy wyznacznik główny.
Wypisujemy w odpowiednich kolumnach współczynniki znajdujące się przy niewiadomych oraz .
Następnie mnożymy liczby umieszczone na przekątnych i odejmujemy odpowiednie iloczyny.
Zapisujemy i obliczamy wyznacznik niewiadomej .
W pierwszej kolumnie wyznacznika głównego zastępujemy współczynniki znajdujące się przy niewiadomej , kolumną wyrazów wolnych.
Następnie mnożymy liczby umieszczone na przekątnych i odejmujemy odpowiednie iloczyny.
Zapisujemy i obliczamy wyznacznik niewiadomej .
W drugiej kolumnie wyznacznika głównego zastępujemy współczynniki znajdujące się przy niewiadomej , kolumną wyrazów wolnych.
Następnie mnożymy liczby umieszczone na przekątnych i odejmujemy odpowiednie iloczyny.
Ponieważ wyznacznik główny jest różny od zera, więc możemy wykorzystać wzory Cramera do wyznaczenia rozwiązania tego układu.
A zatem rozwiązaniem tego układu równań jest para liczb .
Rozwiążemy układ równań metodą wyznacznikową.
Rozwiązanie
Aby rozwiązać bardziej skomplikowany układ dwóch równań liniowych, musimy każde z równań układu doprowadzić do najprostszej postaci. Możemy dodawać do obu stron równania to samo wyrażenie oraz mnożyć obie strony równania przez to samo niezerowe wyrażenie.
Układ musimy uporządkować i doprowadzić do postaci
.
Mnożymy obie strony pierwszego równania przez liczbę , a w drugim równaniu opuszczamy nawias.
Przenosimy niewiadome oraz na lewa stronę równań, a wyrazy wolne na prawą stronę równań i redukujemy wyrazy podobne w każdym z nich.
Możemy jeszcze w pierwszym równaniu podzielić obie strony przez .
Obliczamy wyznacznik główny.
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
Ponieważ , więc układ równań ma dokładnie jedno rozwiązanie. Wyznaczamy wartości niewiadomych i , korzystając ze wzorów.
Rozwiązaniem układu równań jest para liczb .
Rozwiążemy układ równań .
Skorzystamy z metody wyznacznikowej.
Rozwiązanie
Obliczamy wyznacznik główny.
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
Ponieważ , więc układ równań ma dokładnie jedno rozwiązanie. Wyznaczamy wartości niewiadomych i , korzystając ze wzorów.
Rozwiązaniem układu równań jest para liczb .
Możemy zauważyć, że metoda ta pozwala łatwo wyznaczyć rozwiązanie równania nawet wtedy, gdy są nim liczby niewymierne.
Rozwiążemy układ równań metodą wyznacznikową.
Rozwiązanie
Obliczamy wyznacznik główny.
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
i i
Oznacza to, że układ równań posiada nieskończenie wiele rozwiązań.
Jest to układ równań nieoznaczony.
Rozwiążemy układ równań metodą wyznacznikową.
Rozwiązanie
Obliczamy wyznacznik główny.
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
Obliczamy wyznacznik niewiadomej .
i ( oraz )
A zatem ten układ równań jest sprzeczny i nie posiada rozwiązania.
Wygodnie jest korzystać z metody wyznacznikowej, gdy w układzie równań pojawiają się parametry. Pozwala ona łatwo ustalić liczbę rozwiązań układu równań w zależności od wartości parametrów.
Określimy, dla jakiego parametru , układ równań jest układem oznaczonym.
Obliczamy wyznacznik główny
Aby układ był oznaczony, jego wyznacznik główny musi być liczbą różną od zera.
Wyznaczmy więc takie wartości parametru , dla których zachodzi taki warunek:
Powyższa zależnośc zachodzi, gdy: .
Możemy wyznaczyć postać liczb będących jego rozwiązaniem.
Obliczmy wyznaczniki niewiadomych oraz .
A następnie podajemy postać niewiadomych i .
A zatem ten układ równań jest oznaczony dla i posiada wtedy rozwiązania postaci
.
Animacja multimedialna
Zapoznaj się z przykładami zastosowania metody wyznacznikowej do rozwiązywania układów równań, przedstawionymi w animacji. Następnie wykonaj samodzielnie polecenie zamieszczone pod nią.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RTvXyXYqsxD3p
0361A Film nawiązujący do treści materiału na temat metod wyznacznikowego rozwiązywania układu równań liniowych z dwiema niewiadomymi.
Rozwiąż układ równań metodą wyznacznikową.
Zestaw ćwiczeń interaktywnych
W oznacza wyznacznik główny układu równań,
W indeks dolny, x – wyznacznik niewiadomej x,
W indeks dolny, y – wyznacznik niewiadomej y.
Zaznacz wszystkie warunki, które muszą być jednocześnie spełnione, aby taki układ był nieoznaczony. Możliwe odpowiedzi: 1. W, nie równa się, zero, 2. W, równa się, zero, 3. W indeks dolny, x, równa się, zero, 4. W indeks dolny, x, nie równa się, zero, 5. W indeks dolny, y, równa się, zero, 6. W indeks dolny, y, nie równa się, zero
jest oznaczony.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Układ równań nawias klamrowy, układ równań, pierwsze równanie, trzy x, minus, zero przecinek pięć y, równa się, dwa, koniec równania, drugie równanie, minus, jeden przecinek pięć x, plus, zero przecinek dwa pięć y, równa się, minus, jeden, koniec równania, koniec układu równań
jest sprzeczny.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Układ równań nawias klamrowy, układ równań, pierwsze równanie, dwa x, minus, trzy y, równa się, trzy, koniec równania, drugie równanie, minus, cztery x, plus, sześć y, równa się, minus, sześć, koniec równania, koniec układu równań
jest nieoznaczony.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Wybierz spośród zapisanych wyznaczników i przyciągnij prawidłowo zapisany wyznacznik do każdego opisu. Wyznacznik główny, W, równa się 1. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 3 koniec wyznacznika, 2. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi 3, wyraz o numerze 1 2 wynosi 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 3. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 4. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 4, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 5. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 2 koniec wyznacznika, 6. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika.
Wyznacznik niewiadomej x, W indeks dolny, x, koniec indeksu dolnego, równa się 1. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 3 koniec wyznacznika, 2. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi 3, wyraz o numerze 1 2 wynosi 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 3. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 4. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 4, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 5. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 2 koniec wyznacznika, 6. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika.
Wyznacznik niewiadomej y, W indeks dolny, y, koniec indeksu dolnego, równa się 1. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 3 koniec wyznacznika, 2. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi 3, wyraz o numerze 1 2 wynosi 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 3. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 4. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 4, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika, 5. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 4, wyraz o numerze 2 1 wynosi 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 2 koniec wyznacznika, 6. początek wyznacznika 2 na 2 wyraz o numerze 1 1 wynosi minus 2, wyraz o numerze 1 2 wynosi minus 3, wyraz o numerze 2 1 wynosi 3, wyraz o numerze 2 2 wynosi minus 4 koniec wyznacznika.
Doprowadź układ równań do najprostszej postaci i rozwiąż metodą wyznacznikową. Zapisz rozwiązanie w najprostszej postaci.
Słownik
układ równań postaci
liczba postaci
układ równań liniowych z dwiema niewiadomymi, którego rozwiązaniem jest dokładnie jedna para liczb
układ równań liniowych z dwiema niewiadomymi, którego rozwiązaniem jest nieskończenie wiele par liczb
układ równań liniowych z dwiema niewiadomymi, który nie posiada rozwiązań