Człowiek jako twórca nowego krajobrazu – przykład basenu Morza Śródziemnego

W początkowym etapie rolnictwa jego wpływ na środowisko przyrodnicze był niewielki. Sprowadzał się on do wypalania i karczowania lasów w celu uzyskiwania nowych terenów pod uprawy. Wpływało to niekorzystnie na żyjącą w tym środowisku faunę i florę. Z biegiem czasu antropopresja zwiększała się. Przykładem obszarów, na których doszło do całkowitego przekształcenia naturalnej roślinności, są kraje leżące nad Morzem Śródziemnym. Rozwijały się tam i prowadziły gospodarkę wielkie starożytne cywilizacje. Niegdyś charakterystyczne dla obszaru lasy podzwrotnikowe zostały zastąpione przez wtórną, niską, twardolistną formację krzewiastą - np. lasy składające się z dębu korkowego, sosny zostały zastąpione wiecznie zielonymi krzewami typu makia.

Polecenie 1

RQtr0wr6ASthb

Zdjęcie przedstawia fragment wybrzeża. Brzeg jest kamienisty. Pomiędzy kamieniami rosną byliny i niskie krzewy. Woda ma kolor turkusowy.

Wyjaśnij, w jaki sposób ludzie wykorzystują rośliny charakterystyczne dla wybrzeża Morza Śródziemnego w codziennym życiu, gospodarce i kulturze. Podaj konkretne przykłady zastosowań tych roślin.

R18PeNgo1gcWW

(Uzupełnij).

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, które rośliny są typowe dla regionu śródziemnomorskiego i jak mogą być używane przez człowieka. Pomyśl o ich zastosowaniu w kuchni, medycynie, przemyśle, a także w tradycjach i kulturze krajów śródziemnomorskich. Skup się na tym, do czego wykorzystuje się owoce, liście, oleje lub drewno tych roślin oraz jakie mają one znaczenie dla gospodarki i codziennego życia mieszkańców tego regionu.

Wpływ rolnictwa na środowisko przyrodnicze

Rolnictwo oddziałuje na różne geosfery, m.in. na pedosferę, biosferę, hydrosferę czy atmosferę.

Rolnictwo – czynniki presji:

• wylesianie w celu pozyskiwania terenów uprawowych;

• zabiegi agrotechniczne - orka, nawadnianie gleb, melioracje odwadniające i nawadniające i in.;

• zabiegi agrochemiczne – nawożenie mineralne i organiczne, stosowanie środków ochrony roślin;

• zmiana tradycyjnego systemu upraw i hodowli;

• zmiana struktury użytkowania gruntów;

• przemysłowa hodowla zwierząt i związana z tym emisja gazów cieplarnianych;

• intensywna, wielkoobszarowa, monokulturowa uprawa;

• stosowanie nowoczesnych odmian gatunków uprawnych, preferowanie gatunków o wysokiej wydajności, będących często gatunkami obcymi, inwazyjnymi;

• likwidacja gatunków uważanych za niepożądane (np. chwastów polnych);

• stosowanie organizmów modyfikowanych genetycznie (GMO).

RDF1PTTF2E5KN

Zdjęcie przedstawia zielony krajobraz górski z pastwiskiem, na którym przebywa kilka krów różnych ras. Na pierwszym planie, blisko środka zdjęcia, leży brązowa krowa, patrząc wprost w obiektyw. Po lewej stronie widać krowę stojącą tyłem do aparatu, a po prawej dwie jasne krowy stoją przy niewielkim strumyku. W tle, na łagodnych wzgórzach, leżą kolejne krowy, a za nimi rozciąga się drewniane ogrodzenie i kilka wiejskich zabudowań. Całość otaczają gęste lasy iglaste i wysokie góry.

R1BYtCEscTLJW

Zdjęcie przedstawia zaorane pole. Nad polem unosi się kurz.

Wpływ rolnictwa na środowisko jest trudny do określenia, ponieważ nakłada się na inne formy antropopresji skutkującej zanieczyszczeniem gleby, zmianami warunków wodnych czy też zmianami różnorodności biologicznej ekosystemów uprawowych.

Do najważniejszych zagrożeń środowiska występujących pod wpływem rolnictwa należą:

• zanieczyszczenie atmosfery gazami cieplarnianymi powstającymi przy wypalaniu lasów w celu przejęcia ich pod uprawę rolniczą; szacuje się, że wycinanie i wypalanie lasów tropikalnych jest odpowiedzialne za ok. 10‑15% światowej emisji gazów cieplarnianych;

• zanieczyszczenie gleb substancjami nawozowymi i środkami ochrony roślin;

• zakwaszenie gleby i jej wyjałowieniewyjałowienie glebwyjałowienie ze składników pokarmowych i próchnicy w warunkach braku stosowania płodozmianu;

• zmiany cech fizycznych gleby wskutek intensywnej mechanizacji rolnictwa;

• nasilenie się procesów erozji wodnej i wietrznej skutkujące zmniejszeniem się zawartości próchnicy i obniżającej żyzność gleb;

• zmiana warunków wodnych gleby przyczyniająca się do ich zasolenia (nawadnianie w strefie klimatu suchego) i większej podatności na erozję wietrzną (melioracje odwadniające);

• zmniejszenie retencji wody w gruncie wskutek wylesiania, usuwania śródpolnych zadrzewień i zakrzewień, czego efektem w zależności od strefy klimatycznej może być pustynnienie lub stepowienie;

• eutrofizacjaeutrofizacjaeutrofizacja wód powierzchniowych i podziemnych oraz wód morskich w rejonie ujść rzek związana z przenikaniem do nich substancji biogennych (np. azotanów i fosforanów) stosowanych w uprawie;

• niszczenie i fragmentacja naturalnych siedlisk, przerywanie korytarzy ekologicznych w warunkach intensywnej, wielkoobszarowej uprawy ziemi;

• obniżenie różnorodności biologicznej związane z preferowaniem gatunków uprawnych o wysokiej wydajności i niszczeniem gatunków nieużytecznych; inwazja gatunków obcych;

• zmniejszanie się liczebności populacji zwierząt przez likwidowanie ich naturalnych siedlisk;

• wypieranie naturalnych gatunków roślinnych i zwierzęcych przez zmodyfikowane gatunki inwazyjne;

• wprowadzanie do obiegu toksyn i białek wytwarzanych przez rośliny zmodyfikowane genetycznie, powodujących zachwianie biogeochemicznej równowagi ekosystemu;

• niekontrolowane rozmnażanie się organizmów zmodyfikowanych genetycznie.

Wysoki poziom chemizacji rolnictwa sprzyja degradacji glebydegradacja glebdegradacji gleby i powoduje wzrost zanieczyszczenia powietrza i wód. Zbiorniki wodne i cieki, wzbogacone w pierwiastki biofilnepierwiastki biofilnepierwiastki biofilne, prowadzą do wzrostu trofiitrofizmtrofii wód. Znane są przypadki, kiedy bardzo silne zanieczyszczenie wody gnojówkągnojówkagnojówką doprowadziło do całkowitego zaniku organizmów żywych, za wyjątkiem cienkiej strefy przypowierzchniowej.

RXpbsDQYILmu9

Zdjęcie przedstawia traktor, który rozpryskuje nawóz nad zielonymi uprawami z tylnej części ciągnika.

Rozwój gospodarstw rolnych o dużej powierzchni i dużej specjalizacji produkcji prowadzi do wyjałowienia glebwyjałowienie glebwyjałowienia gleb i zmniejszenia bioróżnorodnościbioróżnorodnośćbioróżnorodności. Natomiast zwiększanie powierzchni terenów rolniczych na niekorzyść pierwotnych krajobrazów zaburza funkcjonowanie naturalnych ekosystemów.ekosystemekosystemów. Degradację gleb wywołać mogą również uprawy monokulturowemonokulturauprawy monokulturowe

RZjCnWbnphxRK

Zdjęcie przedstawia rozległe pole z rosnącymi na nim identycznymi uprawami.

Należy także zwrócić uwagę na uprawy genetycznie modyfikowane. Mogą one zakłócać funkcjonowanie naturalnych ekosystemów. Z drugiej strony wprowadza się je w celu uniknięcia wysokiego poziomu chemizacji na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

R15nYEQ6DdMm8

Zdjęcie przedstawia kolby kukurydzy. Kolba z jasnożółtymi ziarnami jest otoczona zielonymi liśćmi. Kolbę wieńczą wąsy - cienkie nitki.

Przykłady negatywnego wpływu na środowisko różnych typów rolnictwa