Wpływ górnictwa na środowisko przyrodnicze

Górnictwo, jako jedna z kluczowych gałęzi przemysłu, odgrywa istotną rolę w rozwoju gospodarczym, ale jednocześnie ma duży wpływ na środowisko naturalne. Proces wydobywania surowców wiąże się z ingerencją w strukturę Ziemi, krajobraz oraz lokalne ekosystemy. Eksploatacja surowców mineralnych powoduje:

• Zanieczyszczenie wód i gleb: Podczas wydobycia do środowiska trafiają metale ciężkie (np. kadm, ołów, rtęć), siarczany, chlorki, które zagrażają zdrowiu ludzi i ekosystemom.

• Zmiany krajobrazu: Górnictwo powoduje największe deformacje przez osiadanie gruntu nad wyrobiskami, powstawanie niebezpiecznych pęknięć, zapadlisk i osuwisk. Dochodzi do zniszczeń budynków i infrastruktury. Wyrobiska, zwałowiska, zapadliska i sztuczne wzniesienia trwale zmieniają rzeźbę terenu.

• Obniżenie poziomu wód gruntowych i zmiany stosunków wodnych: Odwadnianie kopalń powoduje zanik wód w studniach, rzekach czy stawach, co prowadzi do wysychania okolicznych terenów.

• Emisja pyłów i zanieczyszczeń powietrza: Efekt to wzrost zachorowań na choroby układu oddechowego i ogólne pogorszenie jakości życia mieszkańców regionów przemysłowych.

• Wpływ na florę i faunę: Defragmentacja i niszczenie siedlisk, wyginięcie części gatunków i zaburzenia ekosystemów.

• Hałas i wibracje: Wielkoskalowe prace wydobywcze i przewóz urobku generują hałas oraz drgania, które oddziałują na ludzi i zwierzęta

R6X3sGX4l0d12

Ilustracja przedstawia hałdę odpadów pokopalnianych w Rydułtowach. Jest to góra w kształcie stożka. Na pierwszym planie znajdują się liny szybu kopalnianego.

R13UHGRLKRK6K

Na zdjęciu jest szeroki i głęboki lej w ziemi.

Rekultywacja

Co jeśli działalność wydobywcza jest już zakończona, ale trwale zmieniła środowisko przyrodnicze? Wtedy zachodzi potrzeba rekultywacji takich terenów. Jest to – podobnie jak rewitalizacja – nowy sposób zagospodarowania terenów i zmiana jego funkcji, jednak w rekultywacji kluczową sprawą jest to, że zachodzi ona na terenach niezabudowanych. Według definicji rekultywacja:

• oznacza zmianę dotychczasowej funkcji na cele rolnicze, leśne, komunalne, rekreacyjne.

Warunki lokalne oraz stopień zniszczenia terenu często decydują o przeznaczeniu obszaru po rekultywacji. Przeznaczenie ogólnie określa kierunki rekultywacji.

• Kierunek rolny: przeznaczony dla terenów, które można wykorzystać do uprawy zbóż, roślin pastewnych lub na pastwiska. Są to z zasady płaskie obszary umożliwiające spływ wód opadowych oraz o dobrych warunkach edaficznych i właściwościach fizyko‑chemicznych gleb na danym obszarze.

• Kierunek leśny: obejmuje obszary w pobliżu terenów leśnych lub z dużymi skupiskami roślin.

• Kierunek rekreacyjny: obejmuje tereny płaskie oraz wyniesione lub zagłębione względem obszarów sąsiednich. Kierunek ten częściej występuje na terenach zurbanizowanych.

• Kierunek budowlany: przeznaczony dla terenów płaskich. Buduje się na nich lekkie konstrukcje, zabudowę przemysłową i inne, oczywiście po zapewnieniu odpowiednich warunków fizycznych i chemicznych gruntu.

Rekultywacja terenów pogórniczych

Obowiązek rekultywacji obszarów przekształconych w wyniku działalności wydobywczej, która stała się przyczyną utraty ich wartości użytkowej, wynika z ustawy Prawo geologiczne i górnicze.

Rekultywacji poddawane są nie tylko tereny po wydobyciu – są to również gleby czy zbiorniki wodne, które często w wyniku działalności przemysłowej zostają zanieczyszczone np. metalami ciężkimi.

Państwowy Instytut Geologiczny wyróżnia 3 fazy rekultywacji.

1. Rekultywacja przygotowawcza obejmuje wszelkie opracowania dokumentacji technicznej, kosztorysy oraz szczegółowe rozpoznanie nieużytku i ustalenie kierunku rekultywacji i zagospodarowania.

2. Rekultywacja techniczna (podstawowa) obejmuje najczęściej tereny po eksploatacji odkrywkowej, składowaniu odpadów przemysłowych i komunalnych. Polega na następujących pracach:

• odbudowie sieci komunikacyjnej,

• niwelowaniu powierzchni terenu oraz łagodzeniu stromych skarp, zboczy, uporządkowaniu rzeźby spąguspągspągu wyrobiska,

• polepszeniu stosunków wodnych i zmniejszeniu erozji wodnej,

• regulacji cieków wodnych, budowie kanałów, rowów odwadniających oraz budowie zbiorników wodnych, w niektórych przypadkach polega na nawodnieniu,

• odtworzeniu gleb metodami technicznymi,

• poprawie stateczności stoków,

• poprawie fizyko‑chemicznych właściwości gleb oraz na izolacji gruntu.

3. Rekultywacja biologiczna obejmuje:

• obudowę biologiczną zboczy, zwałów i skarp wyrobisk w celu zabezpieczenia ich stateczności oraz zapobiegania procesom erozji, poprzez nasadzenia traw i krzewów o rozbudowanych systemach korzeniowych.

• odbudowę gleb metodami agrotechnicznymi.

Rekultywacja terenów górniczych – przykłady

Rekultywacja terenów pogórniczych w Polsce obejmuje szereg kompleksowych działań – od zabezpieczenia i przekształcania zwałowisk, przez odtwarzanie lasów i łąk, aż po powstawanie sztucznych jezior. Stopniowo przywracana jest bioróżnorodność, wzrasta atrakcyjność krajobrazowa, a dawne wyrobiska stają się ważnymi miejscami dla ludzi oraz przyrody.

Przykłady rekultywacji pogórniczej w Polsce:

R1eLrjOeAzlji

Zdjęcie przedstawia stok narciarski, na którym leży śnieg i na którym znajduje się kilku narciarzy. Nad stokiem jest wyciąg krzesełkowy. Stok jest dosyć łagodny.

R1OlSrnkEr2cl

Zdjęcie przedstawia rozległą kopalnię odkrywkową. Teren kopalni jest położony w obniżeniu terenu. Ma liczne tarasy ciemnego koloru.

R2AL4NXCA5BOV

Panorama wyrobiska Kopalni Węgla Brunatnego Turów na Dolnym Śląsku, z widocznymi rekultywowanymi terenami, fragmentem odkrywki i zabudowaniami Elektrowni Turów, na tle pagórkowatego krajobrazu.

RSHA3G5K3DO1A

Jezioro Turkusowe pod Koninem, zlokalizowane na terenie dawnej kopalni węgla brunatnego, to przykład skutecznej rekultywacji terenu poeksploatacyjnego w Polsce. Zdjęcie przedstawia charakterystyczny turkusowy kolor wody otoczony przez zieleń i młode ekosystemy.

R1B45EO7ZRZ5M

Zespół przyrodniczo‑krajobrazowy Żabie Doły – widok na kompleks stawów, zielone wyspy i otaczające szuwary, przykład poprzemysłowego krajobrazu zdominowanego przez mokradła.