Turystyka czyli co?

Turystyka obejmuje ogół czynności osób podróżujących w celach wypoczynkowych, służbowych lub innych oraz przebywających poza swoim codziennym otoczeniem nie dłużej niż rok bez przerwy.

Turystyka to obecnie jedna z najbardziej dochodowych dziedzin gospodarki. Dla wielu krajów jest głównym źródłem dochodów. Corocznie miliony ludzi korzystają z usług turystycznych, podróżując po własnym kraju lub odwiedzając inne państwa. Aby turystyka mogła się rozwijać, musi istnieć odpowiednia baza turystyczna, hotele, punkty gastronomiczne, sieć dróg i usług. Powstawanie nowych obiektów turystycznych bardzo ingeruje w środowisko przyrodnicze, a sam rozwój tej dziedziny może mieć zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki – negatywne zwłaszcza dla środowiska przyrodniczego. Rozwój turystyki, zarówno w układzie globalnym, jak i lokalnym, determinowany jest przez wiele czynników, jednak to właśnie naturalne walory stanowią zasadniczy element podaży turystycznej. To do niego zazwyczaj dostosowuje się pozostałe jej elementy. Środowisko przyrodnicze stanowi podstawę dla przemysłu turystycznego.

Analizując wpływ turystyki na środowisko przyrodnicze, należy zwrócić uwagę na pojęcia chłonności i pojemności turystycznej. harmoinia

Chłonność i przestrzeń turystyczna - opisy do rozwinięcia

Turystyka a środowisko przyrodnicze

Turystyka odgrywa istotną rolę w kształtowaniu relacji człowieka z przyrodą – z jednej strony umożliwia poznawanie unikalnych walorów naturalnych, z drugiej może być źródłem presji na środowisko.

Pozytywne skutki rozwoju turystyki

• zapewnienie harmonii ekosystemów przyrodniczych i odrębności kulturowej lokalnych społeczności,

• źródło środków finansowych przeznaczonych na ochronę dziedzictwa przyrodniczego i kulturalnego,

• zwiększenie świadomości ekologicznej wśród turystów,

• ustalenie granic zagospodarowania obszarów dzikich, wyznaczanie szlaków do poruszania się, określenie dopuszczalnych emisji zanieczyszczeń wody i powietrza,

• tworzenie rezerwatów i parków narodowych,

• ochrona obiektów atrakcyjnych turystycznie i ich okolic,

• obejmowanie zakazem lokalizowania przedsiębiorstw zanieczyszczających środowisko, a także promowanie ekologicznych środków transportu.

Pozytywny wpływ turystyki na gospodarkę:

• szeroko rozumiany rozwój gospodarczy miast, państw, regionów,

• rozwój infrastruktury,

• udział w tworzeniu dochodu narodowego,

• udział w tworzeniu miejsc pracy i podnoszeniu poziomu życia mieszkańców,

• wpływ na rozwój innych usług i działów gospodarki.

Dzięki turystyce poszerza się nasza wiedza o świecie. Możemy zobaczyć, poczuć, przeżyć i zasmakować tego, o czym słyszymy, oglądamy i czytamy. Mamy możliwość poznawania innych kultur.

Negatywne skutki rozwoju turystyki

• zmiany w krajobrazie poprzez budowę hoteli czy innej infrastruktury turystycznej (mniejsza powierzchnia terenów zielonych, zwiększona gęstość zabudowy),

• degradacjadegradacjadegradacja powierzchni ziemi oraz wycinka ogromnej ilości lasów pod budowę hoteli, ośrodków turystycznych i infrastruktury turystycznej,

• zwiększenie zużycia energii elektrycznej – według badań turysta zatrzymujący się w hotelu zużywa przeciętnie o 30% energii więcej od lokalnego mieszkańca,

• zwiększone zużycie wody – przemysł turystyczny zużywa ogromne ilości wody dla potrzeb hoteli – może to w przyszłości doprowadzić do deficytu wody w wielu miejscach na świecie,

• erozja gleby oraz zwiększone zagrożenie lawinowe i powodziowe,

• zanieczyszczenie wody poprzez odprowadzanie ogromnej ilości ścieków przez hotele, zwłaszcza w sezonie turystycznym,

• produkcja nadmiernej ilości odpadów,

• zwiększone zanieczyszczenie powietrza poprzez emisje spalin ze środków transportu (samolotów, autokarów, samochodów, pociągów),

• niszczenie różnorodności biologicznej,

• niszczenie szaty roślinnej poprzez zadeptywanie,

• zakłócenie egzystencji flory i fauny – nadmierny hałas,

• przekształcenie linii brzegowej mórz i oceanów,

• wprowadzanie gatunków synatropijnych,

• powstawanie gęstej zabudowy, często niedopasowanej do krajobrazu oraz tradycyjnej zabudowy otoczenia, sąsiednich budynków, brak ładu architektonicznego,

• zastępowanie naturalnej roślinności terenami użyteczności publicznej (np. parkami, polami golfowymi).

RUKBTQCD726H2

Na zdjęciu znajduje się wielki, rozległy hotel. Składa się z kilku połączonych ze sobą skrzydeł. Na końcach skrzydeł znajdują się spiczaste dachy. Budynek główny i oba skrzydła mają trójkątne portyki. teren przed hotelem jest zasłonięty przez znajdujące się na pierwszym planie świerki. W tle, za hotelem, są łagodne stoki, porośnięte gęsto drzewami, między którymi widać fragmenty dachów kilku budynków mieszkalnych.

Coraz częściej mamy też do czynienia z komercjalizacją kultury, zanikiem lokalnych obyczajów i przejmowaniem obcych wzorów kulturowych. Wzmożony ruch turystyczny powoduje nasilenie się przestępczości, narkomanii, alkoholizmu, prostytucji, a także rozprzestrzenianie chorób (np. AIDS). Wpływa również na zwiększenie zagrożenia dla zabytków i wytworów kultury materialnej.

Do negatywnych skutków wpływu turystyki na gospodarkę należy m.in. wzrost wrażliwości gospodarki na wahania liczby odwiedzających (szczególnie w krajach tzw. monokultury turystycznej).

Kraje monokultury turystycznej – udział turystyki w PKB w 2024 r. Źródło danych: WTTC, Statista, Freetour (stan na 2024 r.)

Największy wpływ na środowisko naturalne wywiera turystyka masowa. Turystyka masowa to taki rodzaj turystyki, który skupia rzesze turystów w jednym miejscu i w tym samym czasie.  Turystyka masowa narusza równowagę w przyrodzie i nie zważa na degradację środowiska.

Warto ją ograniczać kosztem turystyki uprawianej na małą skalę. Niestety, turystyka masowa stanowi duże źródło dochodu w państwach rozwijających się czy tych położonych nad Morzem Śródziemnym. W związku z tym rządy tych krajów nie chcą z niej rezygnować.

Jej przeciwieństwem jest turystyka alternatywna, ekoturystyka, czyli taka, która jest związana ze środowiskiem przyrodniczym, zawiera elementy edukacji ekologicznej, przyczynia się do ochrony środowiska. Dzięki koncepcji ekorozwoju istnieją też pozytywne skutki rozwoju turystyki

Rozwój zrównoważony w turystyce

Zrównoważona turystyka polega na takim sposobie zarządzania, aby potrzeby ekonomiczne, społeczne i estetyczne były realizowane i spełnione przy jednoczesnym zachowaniu procesów przyrodniczych, różnorodności biologicznej oraz integralności kulturowej i ekonomicznej regionu. Jej głównym celem jest uzyskanie ekonomicznych i społecznych korzyści z rozwoju turystyki przy jednoczesnym ograniczeniu negatywnych oddziaływań na środowisko naturalne, historyczne, kulturowe lub społeczne oraz rozwój gospodarczy regionu.

Ten rodzaj turystyki powinien spełniać zarówno potrzeby turystów, jak i mieszkańców obszarów turystycznych destynacji i jednocześnie wspierać możliwości rozwoju regionów turystycznych w przyszłości. Można to osiągnąć poprzez zachowanie odpowiedniej równowagi między tymi trzema czynnikami, co pozwala na zapewnienie ich zrównoważonego rozwoju w perspektywie długookresowej. Służą temu m.in.:

• długookresowe, skuteczne działania gospodarcze, przynoszące społeczno‑ekonomiczne korzyści wszystkim stronom; należy do nich m.in.: stabilność zatrudnienia, szerokie i zróżnicowane możliwości zarobkowania, usługi społeczne dostępne dla społeczności przyjmujących, przyczyniające się do zmniejszenia ubóstwa w regionie; rozwój turystyki powinien być więc ściśle zintegrowany z miejscowym rozwojem gospodarczym oraz być korzystny etycznie, społecznie i ekonomicznie dla miejscowej ludności,

• poszanowanie społeczności lokalnych, ich kulturowego dziedzictwa, tradycji, obyczajowości, a także budowanie międzykulturowego zrozumienia i tolerancji; miejscowa ludność powinna przy tym partycypować we wszystkich przedsięwzięciach związanych z turystyką, realizowanych na zamieszkanych przez nią terenie, a oferta turystyczna powinna obejmować niewielkie obiekty o cechach regionalnych, dostosowane skalą do otoczenia,

• optymalne wykorzystanie zasobów środowiska przyrodniczego i dostosowanie rozwoju turystyki do ich rodzaju i jakości, zapobiegając degradacji i chroniąc przy tym podstawowe procesy przyrodnicze, dziedzictwo przyrodnicze i różnorodność biologiczną; jest to szczególnie ważne, ponieważ zasoby przyrodnicze są kluczowym czynnikiem rozwoju turystyki.

Zasady rozwoju zrównoważonego w turystyce mogą być wdrażane m.in. przez następujące działania:

• wyeliminowanie form zachowań turystyczno‑rekreacyjnych uciążliwych dla środowiska przyrodniczego i społeczności lokalnych,

• zmniejszenie emisji zanieczyszczeń poprzez stosowanie oszczędnej gospodarki energetycznej w obiektach noclegowych (np. ogrzewanie gazowe zamiast spalania paliw kopalnych, stosowanie energooszczędnych żarówek lub instalacji, wykorzystywanie alternatywnych źródeł energii, wprowadzanie systemów ogrzewania wody energią słoneczną, wyłączanie klimatyzacji w wolnych pokojach itp.,

• oszczędne gospodarowanie zasobami wody, wprowadzanie instalacji uzdatniania wody i oczyszczania ścieków,

• zmniejszanie ilości odpadów, ich segregacja i ponowne wykorzystywanie, 

• stosowanie biodegradowalnych środków czyszczących i niewykorzystywanie jednorazowych materiałów (np. opakowań, nakryć stołowych, pojemników itp.),

• skanalizowanie ruchu turystycznego wzdłuż wyznaczonych szlaków,

• dbałość o dobrostan zwierząt poprzez wyznaczanie stref ciszy,

• budowa obiektów turystycznych o niewielkiej kubaturze i cechach regionalnych, wpisujących się w miejscowy krajobraz,

• organizacja transportu zbiorowego i komunikacji alternatywnej (rowery, pojazdy konne),

• promocja dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego,

• ograniczenia wstępu na obszary o najcenniejszych walorach przyrodniczych i krajobrazowych,

• zatrudnianie w usługach turystycznych mieszkańców regionu,

• oparcie rozwoju turystyki na miejscowych zasobach (ludzkich, surowcowych).

Wymienione powyżej elementy wskazują, że proces zarządzania turystyką zrównoważoną ma charakter całościowy (holistyczny), co oznacza, że jest zintegrowany z rozwojem innych dziedzin gospodarki w regionie (rolnictwem, leśnictwem, gospodarką komunalną, transportem i komunikacją itp.) oraz indywidualną działalnością gospodarczą i życiem mieszkańców.