Dochody i wydatki budżetowe Unii Europejskiej

Budżet UE

Budżet Unii Europejskiej jest uchwalany w ramach procedury, w której uczestniczą Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska. Komisja przygotowuje projekt budżetu i odpowiada za jego wykonanie, natomiast Parlament Europejski i Rada wspólnie decydują o jego ostatecznym kształcie. Parlament kontroluje również wykonanie budżetu i udziela Komisji absolutorium.

Budżet roczny jest powiązany z wieloletnimi ramami finansowymi, określającymi główne kierunki i limity wydatków UE na okres co najmniej pięciu lat - w praktyce przyjmowanymi na siedem lat. Rok budżetowy trwa od 1 stycznia do 31 grudnia. Po zakończeniu procedury przewodniczący Parlamentu Europejskiego stwierdza, że budżet został ostatecznie przyjęty.

Budżet UE musi być zrównoważony - zgodnie z prawem traktatowym dochody i wydatki wykazane w budżecie powinny pozostawać w równowadze.

Procedura uchwalania budżetu po wejściu w życie traktatu lizbońskiego

Traktat lizboński wprowadził kluczowe zmiany w procedurze uchwalania budżetu. Zniósł podział wydatków na obligatoryjne (obowiązkowe) i nieobligatoryjne (nieobowiązkowe):

• wydatki nieobligatoryjne – wszystkie pozostałe wydatki (m.in. wydatki z funduszy strukturalnych na badania, technologie); to w uchwalaniu tej części budżetu Parlament miał większe uprawnienia, jednak obecnie Parlament ma taki sam wpływ na wszystkie wydatki, co Rada UE.

• wydatki obligatoryjne – wynikały z postanowień traktatowych bądź z umów międzynarodowych; ostateczny głos w ich kwestii miała Rada UE;

Procedura uchwalania budżetu jest zbliżona do procedury prawodawczej w Unii Europejskiej – traktat lizboński wprowadza w obu przypadkach możliwość powołania komitetu pojednawczego (zob. pkt 4 poniżej)

Zasady konstruowania budżetu Unii Europejskiej

Budżet Unii Europejskiej tworzony jest na podstawie kilku podstawowych zasad:

Ponadto unijny budżet ogólny finansowany jest z własnych zasobów, nie jest możliwe zaciąganie pożyczek na pokrycie ewentualnej różnicy między dochodami a wydatkami.

Zamieszczona poniżej animacja przybliży Ci etapy uchwalania budżetu UE.

R1IZxFxpSNu4I

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Jak powstaje budżet Unii Europejskie?.

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Jak powstaje budżet Unii Europejskie?.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1IZxFxpSNu4I

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Jak powstaje budżet Unii Europejskie?.

Mechanizm uchwalania budżetu UE - ujęcie traktatowe

Poniższy kalendarz pozwala prześledzić krok po kroku, jak w praktyce przebiega uchwalanie budżetu Unii Europejskiej. Zwróć uwagę, w którym momencie inicjatywa należy do Komisji, kiedy decydujący głos przejmują Parlament i Rada oraz jak rozwiązywane są ewentualne spory między instytucjami. Spróbuj dostrzec, które etapy mają charakter polityczny, a które proceduralny - i w którym momencie równowaga instytucjonalna jest najbardziej widoczna.

Roczna procedura budżetowa, uregulowana w art. 314 TFUE, pokazuje, że uchwalenie budżetu Unii Europejskiej nie jest aktem jednostronnym, lecz wynikiem współdziałania trzech instytucji w ramach ściśle określonych kompetencji i terminów. Komisja korzysta z inicjatywy budżetowej, natomiast Parlament Europejski i Rada UE współstanowią budżet, wykonując swoje uprawnienia w procedurze opartej na zasadzie równowagi instytucjonalnej. Mechanizm komitetu pojednawczego służy przezwyciężeniu ewentualnych rozbieżności, a w razie braku przyjęcia budżetu zastosowanie znajduje prowizorium budżetowe. W ten sposób budżet UE staje się nie tylko planem finansowym, lecz także odzwierciedleniem traktatowego podziału kompetencji między instytucjami  oraz zasady równowagi instytucjonalnej.

Dochody UE

Zgodnie z zasadą równowagi budżetowej, roczne wydatki z unijnego budżetu muszą w całości zostać pokryte z dochodów budżetowych.

Budżet Unii Europejskiej finansowany jest z trzech głównych źródeł określanych wspólnie jako zasoby własne:

• tzw. tradycyjne zasoby własne – cła, opłaty rolne i wyrównawcze od cukru i glukozy;

• zasoby własne oparte na VAT – państwa członkowskie odprowadzają do wspólnej unijnej kasy część dochodów uzyskiwanych z podatku od sprzedaży towarów i usług;

• składka państw członkowskich stanowiąca ustalany corocznie jednolity odsetek od ich Produktu Krajowego Brutto (nie więcej niż 1%).

Dodatkowo do budżetu Unii Europejskiej wpływają środki w ramach tzw. pozostałych dochodów (podatki od wynagrodzeń personelu unijnych instytucji, składki krajów spoza UE na rzecz niektórych programów unijnych i kary płacone przez przedsiębiorstwa, które naruszyły prawo konkurencji lub inne przepisy) oraz przeniesione z poprzedniego roku budżetowego.

Budżet na lata 2021–2027

Rozporządzenie w tej sprawie przewiduje budżet dla 27 krajów UE w wysokości 1074,3 mld euro w cenach z 2018 r. Dodając do tego Fundusz Odbudowy w wysokości 750 mld euro (Komisja Europejska zostanie upoważniona do pożyczenia takich pieniędzy w cenach z 2018 r. na rynkach kapitałowych w celu zaradzenia skutkom kryzysu związanego z COVID‑19), będzie to razem 1,8 bln euro.

Planowane wydatki

Struktura wydatków z unijnego budżetu

Zamieszczony poniżej wykres kołowy obrazuje strukturę wydatków z budżetu Unii Europejskie.

Podsumowanie

Negocjacje unijnego budżetu zawsze wywołują ogromne zainteresowanie medialne i spore emocje w państwach członkowskich, również w Polsce. Trudno się temu dziwić – europejskie środki finansowe od lat widocznie zmieniają życie obywateli naszego państwa, jesteśmy więc żywotnie zainteresowani ich dalszym pozytywnym wpływem na codzienne życie Polaków. Czy znasz zasady, zgodnie z którymi powstaje budżet Unii Europejskiej? Czy rozumiesz procedurę tworzenia tego budżetu i rolę, jaką odgrywają w niej poszczególne unijne instytucje? Czy wiesz, skąd pochodzą środki, którymi w ramach budżetu dysponuje Unia Europejska i na jakie cele są one wydatkowane?

Słownik