Kierunek nowożytność
Filozofowie starożytności i średniowiecza, dociekając natury bytu, zajmowali się przede wszystkim metafizyką. W epoce nowożytności osią rozważań filozoficznych stała się myśląca jednostka, czyli podmiot. Paradygmat subiektywizmu wyznaczał nastawienie badawcze filozofii od XVII do schyłku XIX wieku. Choć to zaledwie trzy stulecia, zróżnicowanie i mnogość nurtów zachodniej filozofii nowożytnej dorównuje bogactwu poprzednich epok.
Filozofowie nowożytni nie byli już jedynie duchownymi, wykonywali różne zawody i reprezentowali różne klasy społeczne. Zmiana w sposobie myślenia była wynikiem przemian społecznych w XVI wieku, zachwiania się porządku religijnego i naukowych odkryć. W nowożytności myślenie o świecie w kategoriach mitologicznych i , charakterystyczne dla średniowiecza, ustąpiło myśleniu przyczynowo‑skutkowemu.
Zamiast ujmowania człowieka w ramach koncepcji teocentrycznej lub antropocentrycznej pojawiła się teza o jednorodności człowieka i nieskończonej natury. Wiązał się z tym problem napięcia między wizją indywidualistyczną, podkreślającą autonomię człowieka, a całościowym ujęciem rzeczywistości. Przenikający oba te obszary refleksji filozoficznej kult matematyki, uznanej za absolutnie bezbłędne i precyzyjne narzędzie myślenia, sprawił, że ideałem ówczesnej filozofii jako ogólnej wiedzy o świecie i człowieku, odwołującej się do autorytetu nauki, stała się mathesis universalis, zmatematyzowana teoria wszystkiego. Zobaczymy jednak, że ideał ten wymagał istotnych uzupełnień ze strony metafizyki, która z kolei musiała przybrać nową postać.
Filozofowie poszukiwali pewnej podstawy poznania. Częściowo odnajdywali ją w matematyce (zwłaszcza geometrii), częściowo zaś w poznaniu opartym na faktach. Poszukiwania te doprowadziły do sporu między racjonalizmem, który przyznawał pierwszeństwo rozumowi (łac. ratio), a empiryzmem, podkreślającym znaczenie doświadczenia (gr. empeiría). Podział ten nie oznaczał jednak całkowitego odrzucenia doświadczenia przez racjonalistów ani rozumu przez empirystów. Zarówno w obrębie racjonalizmu, jak i empiryzmu rozwijała się myśl stworzenia jednolitej, uniwersalnej nauki.
Reguła IVGdy głębiej się nad tym zastanawiałem, stało się dla mnie w końcu jasne, że ściśle do matematyki odnosi się to wszystko, w czym bada się porządek i miarę, bez względu na to, czy owej miary szukać należy w liczbach, czy w figurach, gwiazdach, dźwiękach, czy w jakimkolwiek innym przedmiocie; musi zatem istnieć jakaś ogólna nauka, która by wyjaśniała to wszystko, co może być przedmiotem badań odnośnie do porządku i miary nieprzysługującej żadnej specjalnie materii. Tę właśnie matematykę można nazwać, posługując się nie wyrazem zapożyczonym, lecz starym i powszechnie używanym, matematyką uniwersalną, ponieważ zawiera ona to wszystko, dzięki czemu inne nauki nazywają się matematycznymi.
Źródło: Réné Descartes, Reguła IV, [w:] Reguły kierowania umysłem, tłum. L. Chmaj.
I tak oto filozofia w XVII w. odrzuciła – przynajmniej poza instytucjami akademickimi – średniowieczny i renesansowy model, zgodnie z którym pozostawała najpierw w najściślejszym związku z teologią, a później z trzema humanistycznymi sztukami wyzwolonymi (gramatyką, retorykąretoryką i dialektykądialektyką), i zwróciła się ku zainteresowaniu budową świata przyrody (choć jego odniesienie do Boga pozostawało nadal sprawą niezwykle ważną), miejscem w nim człowieka oraz ku poszukiwaniom pewnej, niezawodnej metody poznawania, mającej prowadzić do odkrycia prawd niezachwianych i ostatecznych. Najwybitniejszym wyrazicielem tej nowej misji filozofii był Kartezjusz.
Wykłada prof. Jacek Migasiński.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RXNgyb0ITTx7R
Wykłada prof. Jacek Migasiński.
Film z wykładem profesora Jacka Migasińskiego o zmianie paradygmatów.
Wyjaśnij własnymi słowami znaczenie zastosowanej przez prof. Jacka Migasińskiego metafory, kiedy określa nowożytność epoką myślenia o myśleniu.
Zmieniające się paradygmaty
- Nazwa kategorii: Paradygmaty
- Nazwa kategorii: paradygmat metafizyczny
- Nazwa kategorii: starożytność, średniowiecze Koniec elementów należących do kategorii paradygmat metafizyczny
- Nazwa kategorii: paradygmat subiektywności
- Nazwa kategorii: nowożytność Koniec elementów należących do kategorii paradygmat subiektywności
- Nazwa kategorii: paradygmat języka
- Nazwa kategorii: współczesność Koniec elementów należących do kategorii paradygmat języka
- Elementy należące do kategorii Paradygmaty
- Elementy należące do kategorii paradygmat metafizyczny
- Elementy należące do kategorii paradygmat subiektywności
- Elementy należące do kategorii paradygmat języka
Czy wiesz, kto był prekursorem nowożytnej metody naukowej? Jeszcze przed Kartezjuszem, w epoce odrodzenia i baroku, odnowę wiedzy postulował angielski filozof Francis BaconFrancis Bacon. Znużony jałową scholastyką, zwracał się w stronę nauki, uważając, że „wiedza i potęga ludzka to jedno i to samo”. Odnowa nauk miała stać się sposobem zapanowania nad światem.
Bacon krytykował dotychczasowy sposób uprawiania badań empirycznych, polegający na wyprowadzaniu ogólnych teorii z niewielkiej liczby przypadkowych obserwacji. Kładł silny nacisk na metodyczne przechodzenie od obserwacji zmysłowej do twierdzeń ogólnych. W swoim przełomowym dziele Novum Organum zawarł m.in. postulat stosowania eksperymentu w nauce, otwierając w ten sposób nowy rozdział w dziejach empiryzmu.
Wyjaśnij, co dokładnie oznaczała zmiana paradygmatu?
pojawienie się wysoko wyspecjalizowanych profesjonalistów prawda fałsz
zacieśnienie związków z teologią prawda fałsz
zwrot ku podmiotowi ludzkiemu prawda fałsz
Napisz esej, w którym odpowiesz na pytanie: czy istnieją tajemnice, których rozum nie jest w stanie zgłębić?
Słownik
(łac. arbitrarius — dowolny, zależny od woli) narzucany komuś w sposób niedopuszczający sprzeciwu; bezwzględnie narzucający komuś swoje zdanie
(gr. dialektike — sztuka dyskutowania) teoria filozoficzna ujmująca rzeczywistość jako proces rozwijający się na zasadzie wyłaniania się i przezwyciężania przeciwieństw; metoda rozumowania i dyskusji polegająca na dochodzeniu do prawdy poprzez ujawnianie sprzeczności tkwiących w pojęciach i sądach
(łac. doctrina — nauczanie, wiedza) system poglądów, twierdzeń i założeń z określonej dziedziny wiedzy
(gr. idéa — wyobrażenie, wzór) u Platona: samoistne, wieczne, niezmienne, niezłożone, ogólne i doskonałe byty duchowe, które są wzorami zmiennych bytów materialnych
(gr. kosmos — świat + logos — nauka) dyscyplina filozoficzna zajmująca się przyrodą nieożywioną
(gr. methodos — badanie) dotyczący metody lub metodyki czegoś, zwłaszcza nauczania; prowadzony zgodnie z jakimiś zasadami lub z planem; postępujący konsekwentnie według pewnej metody lub jakiegoś planu
(gr. rhētōr — mówca) sztuka tworzenia skutecznej wypowiedzi pisemnej lub ustnej, mającej na celu przekonanie odbiorców; jest to również rodzaj refleksji teoretycznej nad sposobami komunikacji