EGZAMIN MATURALNY Z FILOZOFII 2020 r.

John Stuart Mill O wolności

Celem niniejszego szkicu jest stwierdzenie jednej bardzo prostej zasady, która winna przyświecać wszelkim próbom kontrolowania lub przymuszania jednostki przez społeczeństwo, bez względu na to, czy używa ono siły fizycznej w postaci sankcji prawnych, czy też przymusu moralnego opinii publicznej. Zasada ta brzmi, że jedynym celem usprawiedliwiającym ograniczenie przez ludzkość, indywidualnie lub zbiorowo, swobody działania jakiegokolwiek człowieka jest samoobrona, że jedynym celem, dla osiągnięcia którego ma się prawo sprawować władzę nad członkiem cywilizowanej społeczności wbrew jego woli, jest zapobieżenie krzywdzie innych. [...] Każdy jest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która dotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny; ma suwerenną władzę nad sobą, nad swoim ciałem i umysłem.

John Stuart Mill, O wolności, Warszawa 1999.

Zadanie 10. (0–3) W przywołanym fragmencie tekstu John Stuart Mill formułuje tzw. zasadę niekrzywdzenia, która stanowi ważny element reprezentowanego przez niego stanowiska z zakresu filozofii polityki.

Podaj nazwę tego stanowiska i wyjaśnij, na czym ono polega, oraz przedstaw związek między nim a zasadą niekrzywdzenia.

Nazwa stanowiska: …………………………………………………………………………….. Wyjaśnienie: …………………………………………………………………………………….

Przykładowe rozwiązanie
Nazwa stanowiska: liberalizm LUB indywidualizm Wyjaśnienie: liberalizm to pogląd na gruncie filozofii polityki, głoszący prymat jednostki nad wspólnotą oraz upatrujący w wolności człowieka – zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej – naczelną wartość.
Związek między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia: zasada niekrzywdzenia respektuje kluczowe dla liberalizmu przekonanie, iż wolność jednostki jest jedyną bezdyskusyjną wartością. Założeniem zasady niekrzywdzenia jest przekonanie, że krzywdzenie innych stanowi pogwałcenie wolności osoby krzywdzonej. Granicą wolności jednostki jest wolność innych jednostek. Można więc usprawiedliwić ograniczenie wolności jednostki o ile wykaże się, że jednostka ta w nieuprawniony sposób narusza wolność innej (innych) jednostki.

Związek między stanowiskiem a zasadą niekrzywdzenia:

Zadanie 11. (0–2) W zakończeniu przywołanego fragmentu tekstu O wolności John Stuart Mill stwierdza: Każdy jest odpowiedzialny przed społeczeństwem jedynie za tę część swego postępowania, która dotyczy innych. W tej części, która dotyczy wyłącznie jego samego, jest absolutnie niezależny.

Sformułuj argument na rzecz przytoczonego stanowiska oraz argument przeciw temu stanowisku.

Argument za:
Argument przeciw:

Przykładowe rozwiązanie Argument za: skoro istotą bycia człowiekiem jest wolność, a jedynym ograniczeniem wolności jest wolność innych, to każde działanie podmiotu, które nie wpływa na innych, jest dozwolone. Argument przeciw: można zasadnie twierdzić, że kontrowersyjne działania podmiotu, które bezpośrednio nie krzywdzą innych, mogą być uznane za działania krzywdzące ich pośrednio; można na przykład twierdzić, że pewne zachowania podmiotu negatywnie wpływają na innych
(np. mogą być gorszące lub demotywujące).

Zadanie 12. (0–2) Odwołując się do pojęć i twierdzeń etyki Johna Stuarta Milla, wyjaśnij zasadę użyteczności stanowiącą fundament etyki Johna Stuarta Milla. Rozstrzygnij, czy
w świetle tej zasady jest moralnie dopuszczalne skrzywdzenie niewinnych ludzi. Odpowiedź uzasadnij.

Zasada użyteczności:
Rozstrzygnięcie i uzasadnienie:

Przykładowe rozwiązania Zasada użyteczności: zasadę tę John Stuart Mill nazywa zasadą największego szczęścia. Zasada ta głosi, że czyny są dobre, jeżeli przyczyniają się do szczęścia, a złe, jeżeli przyczyniają się do nieszczęścia, przy czym przez szczęście rozumie się przyjemność i brak cierpienia a przez nieszczęście – cierpienie i brak przyjemności. Rozstrzygnięcie i uzasadnienie: tak, skrzywdzenie niewinnych ludzi jest w pewnych okolicznościach dopuszczalne moralnie (usprawiedliwione moralnie). W pewnych okolicznościach można skrzywdzić niewinnych ludzi, ponieważ może się okazać, że będzie to jedyny sposób zapobieżenia większemu nieszczęściu. Wybór takiego działania (skrzywdzenie niewinnych ludzi) jest wyborem koniecznym w tym sensie, że jego nie podjęcie spowoduje większe nieszczęście, np. można uwięzić kilku niewinnych ludzi, jeżeli to zapobiegnie zamieszkom w mieście. W przypadku wybuchu zamieszek, unieszczęśliwionych zostanie wielu ludzi.