W sporze o człowieka - zamiast podsumowania
Element jest częścią modułowego podręcznika pt. "Kompas filozoficzny. Filozofia - zakres rozszerzony". Kliknij tutaj, aby przejść do spisu treści.
W rozdziale tym postawimy pytanie o człowieka: kim jest jako osoba, jak istnieje jego świadomość i jaki sens ma jego życie. Zaczniemy od personalizmu i ewolucji pojęcia osoby, od starożytnej maski teatralnej (persona), przez definicję Boecjusza i Tomasza z Akwinu, po XX‑wieczne ujęcie Emmanuela Mouniera, dla którego osoba nie jest przedmiotem, lecz żywym doświadczeniem podmiotowym. Następnie zmierzymy się z problemem psychofizycznym, czyli pytaniem o relację świadomości do ciała, śledząc jego rozwiązania od Platońskiej duszy nieśmiertelnej, przez kartezjański dualizm, paralelizm Spinozy i materializm nowożytny, aż po współczesną koncepcję umysłu ucieleśnionego. W tym kontekście omówimy narodziny psychologii jako odrębnej nauki (Wundt, Brentano, behawioryzm, psychoanaliza Freuda) i jej filozoficzne fundamenty. Rozdział zamknie filozofia Wilhelma Diltheya z jego tezą o historycznym charakterze ludzkiej świadomości, koncepcją życia jako właściwego przedmiotu humanistyki, postulatem odrębnej metodologii nauk humanistycznych (rozumienie zamiast wyjaśniania) oraz teorią światopoglądów, wyróżniającą naturalizm, idealizm wolności i idealizm obiektywny jako trzy podstawowe typy ludzkiego stosunku do świata.
Bibliografia
- Źródło: Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, tłum. S. Świeżawski, Poznań 1956. Cytat za: B. Markiewicz, Filozofia dla szkoły średniej, Warszawa 1988, s. 104.
- Źródło: John Locke, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, t. 1, tłum. B. L. Gawecki, Warszawa 1955, s. 471. Cytat za: M. Nowacka, Johna Locke’a rozumienie autonomii osoby ludzkiej jako źródło współczesnej koncepcji autonomii pacjenta, [w:] „Studia z Historii Filozofii” 1 (10)/2019, s. 124.
- Źródło: Personalizm, [w:] Emmanuel Mounier, Wprowadzenie do egzystencjalistów, tłum. E. Krasnowolska. Cytat za: B. Markiewicz, Filozofia dla szkoły średniej, Warszawa 1988, s. 438.
- Źródło: Wojciech Słomski, Duch personalizmu, Warszawa 2008, s. 88–90.
- Źródło: Wojciech Słomski, Duch personalizmu, Warszawa 2008, s. 88–90.
- Źródło: Wilhelm Dilthey, O istocie filozofii i inne pisma, [w:] , tłum. E. Paczkowska-Łagowska.
- Źródło: Św. Augustyn, O wolnej woli, [w:] tegoż, Dialogi filozoficzne, tłum. A. Trombala, Kraków 1999, s. 508n.
- Źródło: Julian Baggini, Ateizm. Bardzo krótkie wprowadzenie, tłum. P. J. Szwajcer. Cytat za: Richard Dawkins, Bóg urojony, tłum. P. J. Szwajcer, Warszawa 2007, s. 38.
- Źródło: Richard Dawkins, Bóg urojony, tłum. P. J. Szwajcer, Warszawa 2007, s. 38.