ROXLQO6VKR5UH
Na ilustracji widzimy stylizowaną postać kobiety w pozycji medytacyjnej, siedzącą ze skrzyżowanymi nogami i dłońmi spoczywającymi na kolanach (w geście mudry). Kobieta ubrana jest w białą, prostą bluzkę z długim rękawem oraz białe spodnie. Przed nią stoi ozdobna misa, przypominająca misy dźwiękowe lub medytacyjne. Tło obrazu wypełniają dynamiczne, wirujące kształty i linie w ciepłych kolorach: pomarańczowym, czerwonym, żółtym i beżowym, które przenikają się i tworzą spiralne wzory. Pojawiają się też chłodniejsze akcenty błękitu i zieleni. Centralny wir kolorów otacza głowę kobiety niczym świetlista aureola, podkreślając atmosferę spokoju i wewnętrznej harmonii. Całość sprawia wrażenie energii, skupienia i duchowego wyciszenia.

Uzdrowienie poprzez dźwięk

Kobieta w pozie medytacyjnej.
Źródło: Ilustracja wygenerowana za pomocą narzędzia Canva., domena publiczna.

Otwórz uszy

Muzykoterapia

Leczniczy wpływ muzyki znany był już od wieków. MuzykoterapiaMuzykoterapiaMuzykoterapia, bo tak nazywana jest metoda, która stanowi rodzaj terapii, bazuje na leczniczym wpływie dźwięku i muzyki na człowieka.

Wiele aspektów muzykoterapiiMuzykoterapiamuzykoterapii posiada zastosowania w różnych miejscach. Należy się również przypatrzeć efektom tej pracy oraz zasobom muzycznym, które są niezbędne do uzyskania wysokich wyników form rehabilitacji. W dzisiejszym świecie, zdominowanym technologią i multimediami, muzyka a wraz z nią formy terapeutyczne, odgrywają pomocna rolę w codziennym życiu, nawet jeśli nie zdajemy sobie czasami z tego sprawy. Praca podczas zajęć muzykoterapeutycznych powoduje umiarkowaną, a nawet silną redukcję lęków (różnego rodzaju), w niektórych wypadkach wyraźnie łagodzi ból, w innych powoduje odczuwanie mniejszego zmęczenia. Powinno się zatem mieć pod ręką - czy chociażby we własnym telefonie - listę ulubionych utworów, które zanim sięgniemy po standardowe leki, warto potraktować jako „apteczkę muzykoterapeuty”.

RBBZXO4KT8KC8
Film trwający 14 minut i 34 sekund przedstawia między innymi wnętrze pokoju wyłożonego dywanami, wnętrze teatru oraz ogród. Film porusza kwestię muzykoterapii. Film prowadzi Artur Beling.
Polecenie 1

To powiedzenie padło na początku filmu: „Muzyka łagodzi obyczaje” wskaż czyjego jest autorstwa. Swoją odpowiedź zapisz poniżej.

R1NV19OJCSUDZ
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Wskaż różnice pomiędzy muzykoterapią aktywną a receptywną. Swoją odpowiedź zapisz poniżej.

RQGTVA16Q8NQN
(Uzupełnij).
Polecenie 3

Muzykoterapia jako technika wspomagająca rozwój dzieci i osób w podeszłym wieku. Wyjaśnij w czym pomaga muzyka dzieciom oraz osobom starszym. Swoją odpowiedź zapisz poniżej.

RSA1RTKU84852
(Uzupełnij).

MuzykoterapiaMuzykoterapiaMuzykoterapia. Najlepszy lek bez recepty.

Jak bardzo muzyka potrafi oddziaływać na człowieka wiedzą o tym najlepiej terapeuci i osoby zajmujące się na co dzień muzykoterapią.

Fizjoterapeutom.pl
Fizjoterapeutom.pl Podział muzykoterapii

Istnieje wiele rzeczy dobrych, które mogą jednocześnie - w nadmiarze - oddziaływać na nas niekorzystnie. Sytuacja taka zachodzi w przypadku nadmiaru jedzenia, leków, pracy, a także snu. Można zatem wywnioskować, iż najważniejsze są dla nas właściwe ich proporcje. Jednym z wielu takich elementów jest muzyka...

CART1 Źródło: Jeannette Vos, Podział muzykoterapii, dostępny w internecie: http://www.fizjoterapeutom.pl/materialy/artykuly/muzykoterapia/podzial-muzykoterapii [dostęp 30.11.2021].

Od momentu, kiedy ludzie zaczęli tworzyć muzykę odgrywała ona w jego życiu bardzo ważną rolę. Słuchając codziennie muzyki popadamy w różne nastroje: od rozbawienia, poprzez strach na smutku kończąc. Bez muzyki byłoby nam smutno i monotonnie. Ile w niej jest bodźców, które dodają nam energii, powodują rozluźnienie, oddalają stres lub pobudzają do działania, a czasami wręcz leczą - mówią o tym pasjonaci dziedziny jaką jest muzykoterapia.

Sonia Karaszewska, Tosia Grabiec, Olga Modzelewska Jak muzyka zmienia nasze życie? O muzykoterapii i nie tylko // All In UJ Live

Sonia Karaszewska: Czym dla Was jest muzyka?

Tosia Grabiec (All in UJ): Dla mnie muzyka niesie za sobą bardzo duży ładunek emocjonalny. Zawsze jak na przykład coś się dzieje w moim życiu, coś co niesie za sobą dużo emocji, to ja siadam i gram. I to jest dla mnie taka siła przyciągania, to jest związane z emocjami w moim życiu. I gdzieś tam jest upust tych emocji dzięki muzyce. (...)

Olga Modzelewska (All in UJ): Ja niestety nie umiem grać na żadnym instrumencie, czego bardzo żałuję, ale tak samo jak u Tosi, ta muzyka wiąże się z emocjami i głównie są to pozytywne emocje. Dają mi takiego, powera, w czymś co akurat robię. Emocje pozwalają mi zaadaptować się do określonej sytuacji, troszkę ją załagodzić. Wyobraźmy sobie filmy bez muzyki, są one wtedy jakieś takie puste, czegoś w nich brakuje.

O! Ale też mogę powiedzieć, że na przykład ćwicząc bardzo lubię słuchać muzyki. Ona od razu poprawia moje samopoczucie.

W sumie w ten sposób mogę przejść do kolejnego pytania ponieważ to się wszystko łączy - Jak ta muzyka działa na nasz mózg? Jak działa na nasze ciało? Bo tutaj pewnie jakąś rolę odgrywają może jakieś neuroprzekaźniki?

Sonia Karaszewska: Tak, dokładnie. Możemy powiedzieć, że muzyka dzieje się w mózgu. Fale dźwiękowe, docierające do nas drgające cząsteczki powietrza, dopiero w mózgu stają się muzyką - zostają one w jakiś sposób rozkodowane, rozszyfrowane. Na to pytanie najlepiej odpowiedzieliby nam specjaliści z dziedziny neurologii czy psychologii, dzięki badaniom, możemy mózg coraz lepiej poznawać i coraz dogłębniej badać. I co wiemy? Wiemy na pewno, że muzyka aktywuje każdy znany nam obszar w mózgu. Słuchanie muzyki świetnie stymuluje nasz mózg. No to tu już mamy swojego rodzaju festiwal, czyli wszystkie możliwe obszary się uaktywniają i mózg jest całkowicie stymulowany.

W jaki sposób to się dzieje? Odbierając muzykę, bardzo wiele składowych równocześnie dociera do nas i nasz mózg musi sobie każdą z nich rozłożyć, zbadać, aby potem to wszystko w jeden komunikat na nowo scalić. Angażuje się w to nasza: kora słuchowa. – interpretujemy wysokość dźwięku, barwę, rytm, kora wzrokowa, ponieważ czytamy zapis nutowy, czy chociażby obserwujemy kogoś kto gra oraz kora ruchowa – czasami nieświadomie zaczynamy tupać, ruszać głową, pstrykać. Wszystko się dzieje rytmicznie, bo nasz mózg bardzo lubi rytm i bardzo łatwo się do niego dostraja. Chyba nie ma takiej osoby, albo może są nieliczne osoby, które tupią nie do rytmu.

Ale trudno jest nam tupać nie do rytmu, prawda? Raczej dajemy porwać się temu co słyszymy i do tego się dostosowujemy. Aktywuje się móżdżek, który odpowiada za złożone zachowania ruchowe, bo grając zachodzi koordynacja wzrokowo – ruchowa, czyli śledzimy zapis nutowy, jednocześnie grając na instrumencie. Również hipokamp się uaktywnia, bo jak pewnie wiecie muzyka jest też nośnikiem wspomnień, stymuluje też naszą pamięć. Z jednej strony wyszukujemy motywów, które nam się z czymś kojarzą, które znamy, czy po prostu piosenki które związane są z konkretnymi wydarzeniami z naszej przeszłości. Muzyka wspomnienia wyzwala no i co za tym idzie poprawia nasz nastrój. Muzyka może oczywiście w jakiś sposób go regulować, pomóc nam w uporządkowaniu swoich emocji. Może nas zarówno pobudzać, jak i relaksować, także to oddziaływanie jest bardzo konkretne i bardzo szerokie. To, co mówiłaś o tych ćwiczeniach właśnie – muzyka towarzysząca naszej aktywności fizycznej, to również nie jest przypadek, dlatego że różne badania dowodzą, że gdy podczas ćwiczeń towarzyszy nam muzyka to jesteśmy w stanie wykonać więcej powtórzeń, jesteśmy w stanie wydłużyć czas aktywności fizycznej. Muzyka ma duży wpływ na poziom motywacji, i dłużej utrzymuje się na wysokim poziomie, dlatego też ta energia jest w lepszy sposób gospodarowana w naszym ciele.

Myślę, że możemy to podsumować w ten sposób, że muzyka dotyka całego naszego ciała i oddziałuje na nas w całości.

CART2 Źródło: Olga Modzelewska, Tosia Grabiec, Sonia Karaszewska, Jak muzyka zmienia nasze życie? O muzykoterapii i nie tylko // All In UJ Live, 5.11.2020, Internet, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu). Tekst skrócony i zmodyfikowany.
R1RZTUSAKXNLK
Fotografia z zajęć w pracowni muzykoterapii we Wrocławiu, działającej jako Stowarzyszenie „Ostoja” na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami.
Źródło: Ostoja.org.pl, Fotografia z zajęć w pracowni muzykoterapii we Wrocławiu, działającej jako Stowarzyszenie „Ostoja” na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami, Fotografia, dostępny w internecie: http://www.ostoja.org.pl/index.php/placowki/wroclaw/wtz-wrocaw/40-pracownia-muzykoterapii [dostęp 30.11.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Muzykoterapia jako nauka pojawiła się w XX wieku. Można ją podzielić na bierną (zakładającą brak fizycznego udziału, jedynie słuchanie muzyki) i aktywną (która wymaga od uczestnika udziału, w formie śpiewu, gry na instrumencie lub improwizacji ruchowej). Muzykoterapia ma dość szerokie zastosowanie, a wyniki jakie przynosi to między innymi:

  • rozładowanie emocji i napięcia;

  • integracja grupy zajęciowej;

  • rozbudowanie wrażliwości;

  • poprawa sprawności motoryczno‑percepcyjnej;

  • umiejętność relaksacji.

Celem muzykoterapii może być szeroko rozumiana terapia i leczenie z przypadłości fizycznych, psychicznych i emocjonalnych. Stosuje się ją także w celu ogólnego rozwoju człowieka, uwrażliwienia i umuzykalnienia, a także w nauce odpoczynku i relaksu.

R14KO9BOCRGB9
Muzykoterapia aktywna.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 4

Wysłuchaj utworu Gassenhauer (czyt. Gassenhałer) i spróbuj  krótko opisać emocje, jakie towarzyszą Ci w trakcie jego słuchania.

RENRTNUB4G65X
Na ilustracji wizerunek Carla Orffa. Kompozytor przedstawiony jest jako starszy mężczyzna. Ma zaczesane do tyłu siwe włosy, okulary w grubej oprawie. Mężczyzna lekko się uśmiecha. Przedstawiona jest tylko górna część sylwetki. Po naciśnięciu punktu aktywnego, wyświetla się napis - Gassenhauer, autorstwa Carla Orffa, wykonawca: Muzycy z Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Nagrany utwór wykonywany jest przez sześciu perkusistów. Główną rolę odgrywają w utworze marimby. Muzyka rozpoczyna się rytmicznym akompaniamentem, który jako ostinato będzie powtarzał się w całym utworze. Z każdym kolejnym powtórzeniem dołącza kolejny instrument. Muzyka narasta i powstaje bogaty brzmieniowo, wesoły, skoczny, utwór. W czwartym powtórzeniu dołączają kotły i podkreślają rytm i harmonię otworu. W piątym powtórzeniu oprócz wymienionych instrumentów dołączają janczary.
Carl Orff
Źródło: zpe.gov.pl.
R1B4REH2DVRPE
(Uzupełnij).
Polecenie 4

Zapoznaj się z informacjami na temat utworu „Gassenhauer” Carla Orffa i odpowiedz na pytanie: Jakie emocje może budzić w słuchaczu i w wykonawcy taka muzyka?

R12P5E1JZMBLV
(Uzupełnij).

Chociaż muzykoterapia jest stosunkowo młodą dziedziną nauki, to jednak wykształciło się sporo jej odmian, które mocno się od siebie różnią. Mogą też mieć różne cele lub zastosowanie przy innych schorzeniach czy chorobach.

Polecenie 5

Wysłuchaj utworu, który zawiera w sobie dźwięki inspirowane naturą. Tego typu przykłady muzyczne są stosowane do relaksacji. Wsłuchaj się w utwór, a usłyszysz płynącą wodę.

RRHRHRUTKE6VE
Nagrany utwór - oprócz brzmień elektronicznych - zawiera dźwięki natury: płynącą wodę, szelest liści. Muzyka jest bardzo spokojna, jednostajna, relaksująca. Trwa 3 min. 58 sek.
R13AN8FV1RS9L
(Uzupełnij).
Polecenie 5

Opowiedz jaki jest twój własny sposób na zrelaksowanie się.

RSPXCZV7RDUAU
(Uzupełnij).

Celem muzykoterapii jest także ogólny rozwój człowieka, uwrażliwienie i umuzykalnienie, a także nauka odpoczynku i relaksu oraz zwalczanie depresji. Zapoznaj się z utworami, które są stosowane w muzykoterapii.

Pierwszy przykład to utwór Franza Schuberta (czyt. Franca Szuberta) „Marsz wojskowy” op. 51, nr 1, który jest stosowany przy leczeniu depresji.

RC59HBPEGLPOA
Na nagraniu „Marsz wojskowy” opus pięćdziesiąte pierwsze numer pierwszy, autorstwa Franza Schuberta. Utwór wykonywany jest przez orkiestrę symfoniczną. Utwór jest szybki, skoczny, bardzo optymistyczny. Ważną rolę w utworze pełnią instrumenty dęte i perkusyjne. Utwór trwa 5 minut i 34 sekundy.

Drugi przykład to Symfonia nr 41 Wolfganga Amadeusza Mozarta (czyt. Mocarta), znana także jako „Jowiszowa”, która ma za zadanie stymulować/pobudzać słuchającego.

R1LDVXDQQ575X
Rozpoczęcie utworu jest żywe, z wyraźnym, energicznym tematem granym przez smyczki w dość szybkim tempie. W tle dołączają dęte drewniane (flet, oboje, klarnety i fagot), współtworząc pogodny, podniosły klimat. Następnie słychać wejście dętych blaszanych (waltornie, trąbki) i kotłów, które wzmacniają brzmienie i wprowadzają uroczysty, triumfalny charakter. Główny motyw kilkakrotnie powraca, oddzielony spokojniejszymi fragmentami, w których orkiestra nieco wycisza się, eksponując subtelny dialog między sekcją smyczkową a dętymi. Całość utrzymana jest w jasnej, radosnej tonacji, a zmiany dynamiki i tempa nadają muzyce klasyczną lekkość i elegancję, typową dla stylu Mozarta. Utwór trwa 8 minut 25 sekund.

Trzeci przykład to utwór „Taniec ognia” z baletu „Czarodziejska Miłość” Manuela de Falli. Utwór ten ma za zadanie tłumić gniew.

RTVU78VRP12RZ
„Taniec ognia” z baletu Czarodziejska Miłość Manuela de Falli jest pełen energii i gorących rytmów, nawiązujących do żywiołowego hiszpańskiego tańca. Rozpoczyna go niski, powtarzalny motyw, stopniowo przyspieszający i nabierający intensywności, dzięki czemu słychać narastające napięcie. Wraz z rozwojem utworu sekcja smyczkowa, dęta i perkusyjna coraz śmielej podkreślają impulsywność tego „tańca ognia”, a w kulminacyjnym momencie słychać potężne, ekspresyjne brzmienie całej orkiestry, które przywodzi na myśl płomienie wirujące w dynamicznym, porywającym wirze. Utwór trwa 3 minuty i 46 sekund.
ROKSTVUJ887UG
Zdjęcie zajęć muzykoterapeutycznych.
Źródło: Marcin Łukasieiwcz, licencja: CC0.

Słownik pojęć

Aulos
Aulos

instrument muzyczny z grupy aerofonów stroikowych, popularny w starożytnej Grecji, związany tam z kultem Dionizosa;

Arteterapia
Arteterapia

terapia przez sztukę.

Katharsis
Katharsis

według poetyki Arystotelesa: stan polegający na wyzwoleniu się od uczuć strachu i litości dzięki intensywnemu przeżyciu przez widza tragedii ukazującej heroizm ludzki.

Kitara
Kitara

starogrecki instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych (chordofony). Związany z kultem Apollina.

Muzykoterapia
Muzykoterapia

dział psychoterapii, stosujący odpowiednio dobraną muzykę w leczeniu zaburzeń psychicznych; popularna zwłaszcza w USA; przedstawiciele muzykoterapii w Polsce: H. Gaertner, T. Natanson, E. Galińska i inni.

Szaman
Szaman

pośrednik między społecznością ludzką, a sferą sacrum, wprowadzający się w trans w celu uzyskania kontaktu z siłami sakralnymi przez odwiedzenie zaświatów, bądź sprowadzenie duchów i bóstw do swojej społeczności. Szamani prawdopodobnie odgrywali dużą rolę już u ludów paleolitu; charakterystyczną cechą szamana jest wchodzenie w trans (często wywołany tańcem lub grą na bębnie), podczas którego jego dusza odbywa magiczny lot do nieba i nawiązuje kontakt z bóstwami i duchami; szaman pełni funkcję: wróżbity, kapłana, uzdrowiciela, czarownika i mistyka, jednoczy społeczność i dostarcza jej podstaw modelu świata, a w jego obrębie podtrzymuje system wierzeń i praktyk.; funkcja szamana bywa dziedziczna lub wynika ze wskazania przez duchy.