Powtórka z historii - Polska i świat w okresie II wojny światowej.

R. Ziemkiewicz Pułapka 1944

Nadal realizowaliśmy naszkicowaną przez generała Sikorskiego koncepcję „kapitału krwi”, zakładająca, że po pokonaniu Niemiec państwa koalicji antyhitlerowskiej wynagrodzone zostaną w proporcji do wysiłku włożonego w wojnę, mierzonego poniesionymi ofiarami. Polacy starali się więc wzmożonym wysiłkiem i spektakularną ofiarnością (…) przekonać sojuszników, że ich oskarżenia o wycofywanie się Polski z walki z Niemcami są bezpodstawne. Do tych samych argumentów odwoływali się także inicjatorzy powstania w Warszawie. Krańcowe poświęcenie okazane w walce z Niemcami miało wzruszyć zachodnią opinię publiczną i skłonić zachodnie rządy, żeby jakoś wzięły nas w obronę przed Sowietami.

CART6 Źródło: R. Ziemkiewicz, Pułapka 1944, dostępny w internecie: fakty.interia.pl [dostęp 16.06.2020].

Janusz Piekałkiewicz Polski wrzesień. Hitler i Stalin rozdzierają Rzeczpospolitą 1 XI 1939−1939

[…] 6 września Francja − zobowiązana do ofensywy przez układ o sojuszu z Polską − inicjuje słabymi siłami 4 Armii (generał Réquin) symboliczną operację w rejonie Saarbrücken. Przekształca się ona w okresowe zajęcie ewakuowanego przez Niemców przedpola Wału Zachodniego. W rzeczywistości Francja i Anglia świadomie rezygnują z zaatakowania III Rzeszy w sprzyjającym momencie i bezczynnie przypatrują się, jak ginie ich sojusznik.

CART10 Źródło: Janusz Piekałkiewicz, Polski wrzesień. Hitler i Stalin rozdzierają Rzeczpospolitą 1 XI 1939−1939, Warszawa 2004, s. 120.

Maria Turlejska Polska w latach drugiej wojny światowej

Mimo że reakcyjne rządy − brytyjski z Chamberlainem i francuski z Daladierem na czele − wypowiedziały Niemcom wojnę, to jednak pozwoliły hitlerowskiej armii rozprawić się z Polską nie podejmując na zachodzie żadnej poważnej akcji przeciw Niemcom. Liczyły one bowiem na to, że Hitler po podbiciu Polski zaatakuje ZSRR. Pod tym warunkiem gotowe one były przyłączyć się do Hitlera, by poprzeć jego wojnę na wschodzie. […]
Tymczasem Hitler rozpoczął w kwietniu 1940 r. inwazję na Norwegię i Danię. Było to przygotowaniem do uderzenia na Francję, które nastąpiło 10 maja 1940 roku. Hitler wolał raczej podbić i podporządkować sobie Francję i izolować Anglię, niż szukać z nimi porozumienia i godzić się na jakieś kompromisy. Tak skończyła się i tak musiała się skończyć próba sformowania anglo‑francusko‑niemieckiego bloku przeciw ZSRR. Mimo że państwa te łączyły wspólne kapitalistyczne interesy, skierowane i przeciw ZSRR i przeciwko ich własnym narodom, wzajemne ich przeciwieństwa uniemożliwiły im stworzenie frontu antyradzieckiego.

CART11 Źródło: Maria Turlejska, Polska w latach drugiej wojny światowej, [w:] Historia Polski 1864−1945. Materiały do nauczania w klasie XI, red. Żanna Kormanowa, Warszawa 1952, s. 440–441.

Jacek Tebinka Wielka Brytania wobec sprawy polskiej w okresie dziwnej wojny

O braku pomocy militarnej Polsce, pomimo francuskich zobowiązań i brytyjskich obietnic bombardowania Niemiec, przesądzono w rozmowach wojskowych Wielkiej Brytanii i Francji wiosną 1939 roku. Na spotkaniu premierów obu tych państw − Neville’a Chamberlaina i Edouarda Daladiera −  w Abbeville 12 września jedynie tę decyzję potwierdzono. Obaj szefowie rządów uznali, że los Polski zależy od ostatecznego wyniku wojny. […] Wielka Brytania i Francja zamierzały podjąć walkę z Niemcami najwcześniej wiosną 1940 roku. […].
Brak formalnych zobowiązań pomocy w przypadku radzieckiego ataku, a przede wszystkim niechęć do wdawania się w konflikt z ZSRR w sytuacji, gdy doszło do wojny z III Rzeszą, przesądziły o bardzo ostrożnej reakcji gabinetu Chamberlaina na radziecką agresję [na Polskę]. […]
W następstwie klęski Francji rządowi polskiemu groziło wpadnięcie w ręce Niemców i utrata możliwości działania. Churchill w trakcie pełnej emocji rozmowy zaoferował 19 czerwca gen. Sikorskiemu gościnę na Wyspach Brytyjskich dla władz RP i pomoc w ewakuacji żołnierzy, którzy ocaleli z kampanii francuskiej. Brytyjski przywódca zapewnił o woli kontynuowania wojny z Niemcami aż do zwycięstwa i wyraził nadzieję, że dojdzie do wojny niemiecko‑radzieckiej.

CART12 Źródło: Jacek Tebinka, Wielka Brytania wobec sprawy polskiej w okresie dziwnej wojny, [w:] Od wojny do wolności. Wybuch i konsekwencje II wojny światowej 1939−1989, red. Marek Andrzejewski, Grzegorz Berendt, Tomasz Chinciński, Andrzej Trzeciak, Gdańsk−Warszawa 2010, s. 60–61.

Norman Davies Szlak nadziei. Armia Andersa. Marsz przez trzy kontynenty

Choć historia Andersowców stanowi doskonałe tło dla romantycznych opowieści pełnych intryg, przygód i walki o przetrwanie, jej potencjał nie został przez pisarzy wykorzystany. Do nielicznych przykładów fikcji literackiej na ten temat należą: Wyrwani z korzeniami (Mississauga, 2002) Wiliama Makowskiego i tomik wierszy inspirowanych wydarzeniami na Monte Cassino, wydany przez Andrzeja Kunerta.

Większego zainteresowania można by też oczekiwać ze strony kinematografii […]. W 1987 r. Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych wyprodukowała 90‑minutowy dokument zatytułowany Generał Anders i jego Armia, w reżyserii Witolda Zadrowskiego. Nieco później podobny film, Bo wolność krzyżami się mierzy…, można było obejrzeć w Stanach Zjednoczonych pod tytułem As Crosses are the Measure of Freedom. Oba pokazano w polskiej telewizji […].

Dla tych, którzy chcieliby przeprowadzić badania źródłowe, istnieją dwie Mekki: Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w londyńskim Kensington oraz Instytut Hoovera w Stanford w Kalifornii. […] Wiele źródeł archiwalnych nie zostało jeszcze opracowanych. W Polsce nie ma zbyt wielu ważnych kolekcji, choć Archiwum Akt Nowych (AAN), Centralne Archiwum Wojskowe w Rembertowie oraz Ośrodek Karta zbierają materiały na ten temat od 1989 roku.

CART13 Źródło: Norman Davies, Szlak nadziei. Armia Andersa. Marsz przez trzy kontynenty, tłum. A. Zych, I. Zych, Izabelin–Warszawa 2015, s. 582–583.