RJngn7lj8WzbI
Zdjęcie dziewczynki (widocznej do połowy). Dziewczynka ma na uszach słuchawki i palcem wskazuje tablicę wirtualną, na której zapisane są przykłady dodawania i odejmowanie ułamków zwykłych. Na czarnym pasku napis: Działania na ułamkach zwykłych.

Działania na ułamkach zwykłych

Źródło: Fotolia, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.

4. Obliczanie ułamka danej liczby

Według mitologii staroegipskiej bóg nieba Horus stracił swoje lewe oko w walce z panem burz i pustyń Setem. Oko to zostało wyłupione i porąbane na kawałki, po czym w cudowny sposób zrosło się. W ten sposób stało się potężnym amuletem. Zapewniało życie, chroniło przed wszystkimi niebezpieczeństwami, symbolizowało też proces powracania zdrowia i stawania się całością. Rysunki poszczególnych części oka Egipcjanie wykorzystywali do zapisywania ułamków.

R8rPFKdQH6Zsq
Oko Horusa
Źródło: licencja: CC BY-SA 3.0 Ten plik jest pochodną pracą: Eye of Horus 2.svg:  od Kompak. Oryginał: Kompak; Praca pochodna: Benoît Stella; Wektoryzacja: Ignacio Icke - commons.wikimedia.org.

Analizując przykłady zawarte w tym materiale poznasz sposoby obliczania ułamka danej liczby.  Rozwiązując ćwiczenia - sprawdzisz ukształtowane umiejętności.

Polecenie 1

Zapoznaj się z animacją pokazującą, jak można obliczyć, jaką częścią doby jest dana liczba godzin.

R1Oa5olvkhXKm1
Animacja pokazuje zapisywanie i skracanie ułamków zwykłych.

Teraz pokażemy, jak można wyznaczyć liczbę godzin, wiedząc jaki to ułamek doby.

Przykład 1

Dwie trzecie doby możemy obliczyć w różny sposób.
23 doby to 23 z 24 h.

24:3·2=8·2=16 h

Zauważ, że taki sam wynik otrzymamy, mnożąc ułamek 23 przez 24.

23·24=483=16 h

Obliczając 23 z 24 lub 23 liczby 24, możemy po prostu pomnożyć 23 przez 24.

Ważne!

Aby obliczyć ułamek danej liczby, mnożymy ułamek przez tę liczbę.

Przykład 2

34 liczby 28 wynosi 21, ponieważ 34·28=21.

Przykład 3

1 5 z  20 to 15·20=205=4

34 liczby 40 to 34·40=1204=30

Ważne!

Ponieważ mnożenie jest działaniem przemiennym, aby obliczyć ułamek danej liczby, możemy też daną liczbę mnożyć przez ten  ułamek.

Przykład 4

Do pewnej szkoły uczęszcza 385 uczniów, z czego trzy piąte to dziewczynki. Obliczmy, ile dziewczynek uczy się w tej szkole.

R1SdhPn78S3401
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1ESvQJOxaTcY
Ćwiczenie 1
Podaj części doby w godzinach. Uzupełnij luki, wpisując odpowiednie liczby. początek ułamka, jeden, mianownik, trzy, koniec ułamka doby to Tu uzupełnij godzin. początek ułamka, dwa, mianownik, trzy, koniec ułamka doby to Tu uzupełnij godzin. początek ułamka, jeden, mianownik, cztery, koniec ułamka doby to Tu uzupełnij godzin.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
RPyS6CAvRsuUd
Uzupełnij obliczenia, przeciągając w luki odpowiednie liczby lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. 12 z 140 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45 415 z 30 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45 724 z 72 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45 922 z 88 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45 1225 ze 100 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45 1528 z 84 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45 2021 ze 105 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45 38 z 1000 to 1. 375, 2. 8, 3. 36, 4. 100, 5. 48, 6. 70, 7. 21, 8. 45
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RxaWh909E9wXg
Ćwiczenie 3
Do pewnej szkoły uczęszcza siedemset dwadzieścia uczniów, z czego pięć ósmych to chłopcy. Oblicz, ile dziewcząt i ilu chłopców uczy się w tej szkole. Uzupełnij luki w zdaniu, wpisując odpowiednie liczby. Odpowiedź: W szkole uczy się Tu uzupełnij dziewcząt i Tu uzupełnij chłopców.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RS3DAgJXSITPI
Ćwiczenie 4
Połącz w pary opisane słownie części danej liczby z ich wartością. początek ułamka, cztery, mianownik, dziewięć, koniec ułamka liczby trzydzieści sześć Możliwe odpowiedzi: 1. sześć, 2. osiem, 3. szesnaście, 4. dwadzieścia, 5. trzynaście początek ułamka, jeden, mianownik, osiem, koniec ułamka liczby sześćdziesiąt cztery Możliwe odpowiedzi: 1. sześć, 2. osiem, 3. szesnaście, 4. dwadzieścia, 5. trzynaście początek ułamka, pięć, mianownik, siedem, koniec ułamka liczby dwadzieścia osiem Możliwe odpowiedzi: 1. sześć, 2. osiem, 3. szesnaście, 4. dwadzieścia, 5. trzynaście początek ułamka, dwa, mianownik, trzynaście, koniec ułamka liczby trzydzieści dziewięć Możliwe odpowiedzi: 1. sześć, 2. osiem, 3. szesnaście, 4. dwadzieścia, 5. trzynaście początek ułamka, jeden, mianownik, cztery, koniec ułamka liczby pięćdziesiąt dwa Możliwe odpowiedzi: 1. sześć, 2. osiem, 3. szesnaście, 4. dwadzieścia, 5. trzynaście
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RiGNGSp4utKDg
Ćwiczenie 5
Odległość z domu Basi do szkoły wynosi jeden km. Trzy czwarte swojej drogi do szkoły Basia przebywa wolnym krokiem, a jedną czwartą - bardzo szybkim.
Wskaż stwierdzenia fałszywe. Możliwe odpowiedzi: 1. Basia, idąc z domu do szkoły wolnym krokiem, przebywa trzy razy większą odległość, niż idąc szybkim krokiem., 2. Basia, idąc z domu do szkoły wolnym krokiem, przebywa dwieście pięćdziesiąt metrów., 3. Basia, idąc z domu do szkoły wolnym krokiem, przebywa pięćset metrów., 4. Basia, idąc z domu do szkoły wolnym krokiem, przebywa siedemset pięćdziesiąt metrów.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1WZYOJivLjci
Ćwiczenie 6
Jedną ósmą swoich miesięcznych dochodów rodzice Kasi wpłacają na konto oszczędnościowe. Ile złotych zaoszczędzili w ciągu trzech letnich miesięcy, jeżeli w czerwcu zarobili dwa tysiące siedemset sześćdziesiąt zł , w lipcu dwa tysiące osiemset czterdzieści zł , a w sierpniu trzy tysiące dwieście osiemdziesiąt osiem zł ? Możliwe odpowiedzi: 1.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RP7OjYYBIJL1q
Ćwiczenie 7
Jeżeli chcesz się wybrać do kina na film pt. "Odważna Grażynka", musisz zarezerwować na seans pełne dwie godziny. Film nie trwa dwóch godzin, ale reklamy przed nim zajmują początek ułamka, jeden, mianownik, osiem, koniec ułamka czasu seansu. Ile minut trwa film? Uzupełnij lukę w zdaniu, wpisując odpowiednią liczbę. Odpowiedź: Film trwa Tu uzupełnij minut.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1OhZNyePG4Dj
Ćwiczenie 8
Na trzydniową wycieczkę uczniowie klasy piątej zabrali trzysta czterdzieści pięć buteleczek jogurtu. Pierwszego dnia uczniowie wypili początek ułamka, trzy, mianownik, pięć, koniec ułamka swoich zapasów jogurtu, drugiego zaś początek ułamka, dwa, mianownik, trzy, koniec ułamka tego, co zostało. Ile buteleczek jogurtu zostało na ostatni dzień wycieczki? Uzupełnij poniższe zdanie, przeciągając w lukę odpowiednią z podanych liczb. Odpowiedź: Zostało 1. czterdzieści osiem, 2. trzydzieści sześć, 3. czterdzieści sześć, 4. trzydzieści osiem, 5. czterdzieści sześć, 6. czterdzieści dwa, 7. czterdzieści osiem buteleczek.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Notatnik

Możesz skorzystać z poniższego pola tekstowego do zapisania swoich notatek, rozwiązań zadań i innych informacji, które uważasz za potrzebne.

R1b8OvSPUG8s3
(Uzupełnij).
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.