w dawnej fortyfikacji samodzielna twierdza panująca nad miastem lub prowincją.

gr. gymnásion, łac. gymnasium, instytucja gr. polis; g. był początkowo miejscem ćwiczeń greckich efebów, młodzieńców przygotowujących się do służby wojsk., często związanym z sanktuarium jakiegoś bóstwa lub herosa; w skład gimnazjonu wchodziła bieżnia oraz palestra, czyli plac do treningu w rozmaitych dyscyplinach gimnastycznych; później gimnazjon przekształcił się w miejsce spotkań obywateli w różnym wieku, którzy brali tam udział w dyskusjach, słuchali słynnych filozofów albo mówców; przychodzący do gimnazjonu młodzieńcy, oprócz uprawiania ćwiczeń fiz., zaczęli z czasem regularnie pobierać nauki; jednocześnie gimnazjon rozwijał się w kompleks budynków o różnym przeznaczeniu (w tym portyków, a nawet term i basenów).

[łac., ‘miejsce święte’], miejsce o szczególnym znaczeniu kultowym, najczęściej świątynia lub jej najważniejsza część; miejsce przechowywania przedmiotów kultu, relikwii; miejsce dla kogoś święte, drogie.

[gr.], w starożytności greckie miasto‑państwo; stanowiło wspólnotę obywateli, w której wszelkie istotne decyzje były podejmowane przez zgromadzenie ludowe; członków wspólnoty łączyły interesy ekonomiczne, polityczne, kulty religijne; poza obrębem wspólnoty znajdowała się ludność niewolna oraz cudzoziemcy stale zamieszkujący polis; praw politycznych były pozbawione także kobiety; w zależności od liczby obywateli i kryterium przynależności do wspólnoty wyodrębnia się różne formy rządów w polis: oligarchię, czyli rządy niewielu (gr. olígoi), i demokrację, czyli rządy ludu (gr. dḗmos).