lustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia fragment obrazu „Hamlet polski. Portret Aleksandra Wielopolskiego” Jacka Malczewskiego. Ukazuje trzy osoby – mężczyznę pośrodku i dwie kobiety po bokach. Kobiety mają twarze zwrócone w kierunku mężczyzny. Ich ręce są w kajdanach. Kobieta z prawej strony jest stara, ma na głowie koronę z powrósła. Młoda kobieta z lewej strony na głowie ma wieniec z maków. Tłem portretu jest rozległy polski pejzaż ze strzechami.
lustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia fragment obrazu „Hamlet polski. Portret Aleksandra Wielopolskiego” Jacka Malczewskiego. Ukazuje trzy osoby – mężczyznę pośrodku i dwie kobiety po bokach. Kobiety mają twarze zwrócone w kierunku mężczyzny. Ich ręce są w kajdanach. Kobieta z prawej strony jest stara, ma na głowie koronę z powrósła. Młoda kobieta z lewej strony na głowie ma wieniec z maków. Tłem portretu jest rozległy polski pejzaż ze strzechami.
Neoromantyzm i symbolizm patriotyczny w twórczości Jacka Malczewskiego
Jacek Malczewski, Hamlet polski. Portret Aleksandra Wielopolskiego, 1903, Muzeum Narodowe w Warszawie
Źródło: Gytha, National Museum Warsaw, dostępny w internecie: Wikipedia.org, domena publiczna.
Pod lupą nowej wiedzy
1854‑1929 – lata życia Jacka Malczewskiego
1872‑1879 – studia malarstwa w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych i paryskiej École des Beaux‑Arts
od 1876 - wielokrotne wyjazdy do Wiednia
1895 – objęcie funkcji profesora w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (z przerwą w latach 1900–1912)
1897 – współudział w założeniu Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”
1898 – członkostwo w stowarzyszeniu Secesja Wiedeńska
1912‑1914 – pełnienie funkcji rektora krakowskiej ASP
1854‑1929 – lata życia Jacka Malczewskiego
1872‑1879 – studia malarstwa w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych i paryskiej École des Beaux‑Arts
od 1876 - wielokrotne wyjazdy do Wiednia
1895 – objęcie funkcji profesora w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (z przerwą w latach 1900‑1912)
1897 – współudział w założeniu Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”
1898 – członkostwo w stowarzyszeniu Secesja Wiedeńska
1912‑1914 – pełnienie funkcji rektora krakowskiej ASP
Inspiracje we wczesnym okresie twórczości Malczewskiego
Wśród artystów przełomu wieków, którzy w swoich dziełach akcentowali tęsknotę za niepodległą Polską był Jacek Malczewski. Malarz urodził się w 1854 roku w Radomiu, wychowywał się w duchu patriotyzmu, krzepionego przez ojca Juliana. Młody Malczewski w latach 1872‑1879 kształcił się w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, m.in. u Jana Matejki, a w latach 1876‑1877 przebywał w Paryżu. Twórczość autora Bitwy pod Grunwaldem oraz patriotyczne cykle Artura Grottgera i obrazy Józefa Brandta, były inspiracją dla patriotyczno‑historycznego nurtu w twórczości Malczewskiego. Podczas okresu paryskiego Malczewski sięgał do tematyki syberyjskiej i treści patriotyczno‑martyrologicznych, wypowiadając się w malarskiej konwencji naturalistycznej, oraz inspirując się twórczością Juliusza Słowackiego. Na początku lat 80. artysta stworzył obraz Śmierć Ellenai, nawiązujący do Anhellego Juliusza Słowackiego i poruszający problem zsyłki Polaków na Syberię oraz związany z cierpieniem i ideą mesjanizmu. Natomiast do tradycji Wigilii Bożego Narodzenia nawiązuje dzieło Wigilia na Syberii.
RL8HF3UXCKRNX
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Śmierć Ellenai”. Ukazuje lezącą, młodą kobietę na łożu. Jest martwa. Obok niej, po prawej stronie siedzi zamyślony mężczyzna. Głowę ma skierowaną w lewą stronę. W tle na deskach wisi jutowe płótno. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje:
1. Obraz przedstawia śmierć Ellenai, towarzyszki wygnania tytułowego Anhellego, który siedzi obok zmarłej. 2. Scena przepojona jest pustką i zadumą po śmierci kobiety. Malarz nie nadał jej patosu, ale ukazał w konwencji naturalistycznej – ponurej, utrzymanej w brązach, która wzmacnia atmosferę zadumy i kontemplacji. 3. Jasne ciało Ellenai rozświetla ciemny obraz, sakralizując ją. 4. Symboliczny akcent pełni też wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej nad ciałem zmarłej.
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Śmierć Ellenai”. Ukazuje lezącą, młodą kobietę na łożu. Jest martwa. Obok niej, po prawej stronie siedzi zamyślony mężczyzna. Głowę ma skierowaną w lewą stronę. W tle na deskach wisi jutowe płótno. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje:
1. Obraz przedstawia śmierć Ellenai, towarzyszki wygnania tytułowego Anhellego, który siedzi obok zmarłej. 2. Scena przepojona jest pustką i zadumą po śmierci kobiety. Malarz nie nadał jej patosu, ale ukazał w konwencji naturalistycznej – ponurej, utrzymanej w brązach, która wzmacnia atmosferę zadumy i kontemplacji. 3. Jasne ciało Ellenai rozświetla ciemny obraz, sakralizując ją. 4. Symboliczny akcent pełni też wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej nad ciałem zmarłej.
Jacek Malczewski. „Śmierć Ellenai”, 1883, Muzeum Narodowe w Krakowie, prsa.pl, CC BY 3.0
Polecenie 1
Zapoznaj się z fragmentem rozdziału 13 Anhellego Juliusza Słowackiego i porównaj tekst z interpretacją Malczewskiego.
Obróciwszy więc ku Anhellemu szafirowe oczy zalane łzami wielkiemi, rzekła Ellenai: umiłowałam ciebie bracie mój i opuszczam. (…) Oto ja polecę do krainy twojéj rodzinnéj i obaczę dom twój, sługi twoje i rodzice twoje, jeżeli jeszcze żyją? I nawet miejsce te gdzie stało twoje łóżeczko dziecinne, mała niegdyś kołyska twoja. Ty powiesz że to są myśli gminne, że człowiek po śmierci nie lata... Cóż! kiedy z taką myślą śmierć piękniejsza. A oto patrzaj nad łożem mojém, ta szyba lodu słońcem czerwona, z dwoma skrzydłami promieni: nie jestże to Anioł złoty stojący nademną? Reny wyciągają mech z pod mojéj pościeli i skubią łoże śmierci jedząc... Biedne reny moje, żegnam was. A teraz podniosę oczy do Królowy Niebieskiéj i będę się modliła do niéj. Zaczęła więc tu umierająca mówić litanije do Matki Chrystusowéj, i właśnie wymówiwszy Różo złota! skonała. I na znak cudu, upadła róża żywa na białe piersi umarłéj, i leżała na nich, a w jamie rozeszła się od niéj woń różana i mocna. Nie śmiał więc Anhelli ruszyć ciała umarłéj, ani złożyć rąk które były wyciągnięte, lecz usiadłszy na końcu łoża płakał.
Źródło: https://www.edukator.pl/rozdzial-xiii,3397.html (dostęp z dnia 31.03.2018)
R1Glmho5sFIGC
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
R1R4MNGZLD1FJ
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Wigilia na Syberii”. Ukazuje grupę mężczyzn przy skromnie zastawionym stole – kilku z nich siedzi, inni stoją. Stojący po prawej stronie mężczyzna wysypuje na dłoń coś z kartki. Siedzący są zamyśleni i ich wzrok skierowany jest w dół. Z lewej strony znajduje się okno. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Po obu stronach stołu nakrytego białym prześcieradłem siedzą zesłańcy. Na ich twarzach widoczna jest zaduma i smutek, wywołane poczuciem samotności i świadomością rozstania z rodzinami., 2. Mężczyźni siedzą przy pustych talerzach. Na końcu stołu stoi samowar, a na białym tle prześcieradła na stole leży kawałek ciemnego chleba. 3. Ciemne barwy wzmacniają powagę sytuacji i atmosferę przygnębienia. 4. Podwójne źródło światła wprowadza kontrasty – czerwony blask podpalane świecy na dłoniach i twarzach postaci zestawiony z zimnym, padającym z okna poświaty nadaje symbolicznej ekspresji i potęguje dramatyzm sceny.
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Wigilia na Syberii”. Ukazuje grupę mężczyzn przy skromnie zastawionym stole – kilku z nich siedzi, inni stoją. Stojący po prawej stronie mężczyzna wysypuje na dłoń coś z kartki. Siedzący są zamyśleni i ich wzrok skierowany jest w dół. Z lewej strony znajduje się okno. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Po obu stronach stołu nakrytego białym prześcieradłem siedzą zesłańcy. Na ich twarzach widoczna jest zaduma i smutek, wywołane poczuciem samotności i świadomością rozstania z rodzinami., 2. Mężczyźni siedzą przy pustych talerzach. Na końcu stołu stoi samowar, a na białym tle prześcieradła na stole leży kawałek ciemnego chleba. 3. Ciemne barwy wzmacniają powagę sytuacji i atmosferę przygnębienia. 4. Podwójne źródło światła wprowadza kontrasty – czerwony blask podpalane świecy na dłoniach i twarzach postaci zestawiony z zimnym, padającym z okna poświaty nadaje symbolicznej ekspresji i potęguje dramatyzm sceny.
Jacek Malczewski, „Wigilia na Syberii”, 1892, Muzeum Narodowe w Krakowie, artsandculture.google.com, CC BY 3.0
Nurt symboliczno‑fantastyczny w obrazach Malczewskiego
Symbolizm jest prądem artystycznym, który rozwinął się w II połowie XIX w literaturze i sztuce. Przeciwstawiał się realizmowi i impresjonizmowi, wyrażając idee i uczucia za pomocą symbolu o wieloznacznym charakterze i trudnym do odczytania. Okres symboliczny w twórczości Malczewskiego przypada na lata 1894–1897. W tym okresie zyskał coraz większe uznanie – w 1894 został członkiem zarządu Powszechnego Stowarzyszenia Artystów Polskich, a 1896 został powołany na stanowisko nauczyciela w krakowskiej uczelni. Rok później razem z Janem Stanisławskim, Józefem Chełmońskim, Julianem Fałatem, Józefem Mehofferem i Stanisławem Wyspiańskim założył awangardowe Towarzystwo Artystów „Sztuka”. W okresie tym powstały także dwa największe dzieła symboliczne – Melancholia i Błędne koło, będące rozliczeniem malarza z przeszłością narodową oraz rozważaniem o roli artysty i własnej sztuki.
Korowód postaci, wśród których rozpoznajemy kosynierów i powstańców, przypomina cały wiek narodowej niewoli, ponawianych zbrojnych zrywów zakończonych klęską. Jest zarazem czytelnym odniesieniem do snu czy apatii, w której pogrążył się naród, nie tylko przez oniryczną atmosferę i zaludniające pracownię artysty zjawy, ale przede wszystkim przez stojącą w oknie, czarną postać tytułowej Melancholii.
RPRVNGGAG59SV
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Melancholia”. Ukazuje tłum unoszących się wewnątrz pomieszczenia postaci. Trzymają w rękach kosy i flagę. Ich pozy są skomplikowane. W tle znajduje się malarz siedzący przy sztalugach. Po prawej stronie na parapecie siedzi kobieta w czarnym stroju. Widok za oknem przedstawia pejzaż w pogodny dzień. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone dodatkowe informacje: 1. Obraz przedstawia pracownię malarską, w głębi płótna znajduje się postać artysty skupionego podczas pracy przy sztalugach. 2. Z płótna wydobywa się tłum postaci, które strojem i trzymanymi w dłoniach rekwizytami nawiązują do tragicznej historii Polski w XIX w. 3. Wśród unoszących się figur można dostrzec przedstawicieli wielu warstw społecznych - duchownych, arystokratów, chłopów, powstańców, dzieci, zrozpaczone kobiety, skazańców w kajdanach, żołnierzy napoleońskich i kosynierów. W rekwizytach dominuje uzbrojenie - kosy osadzone na sztorc, bagnety, szable i strzelby. 4. Niektóre postacie trzymają symbole religijne i symbole sztuk - skrzypce, książki i pędzle oraz klepsydry i pogrzebowe chorągwie jako znak przemijania. 5. Nad tłumem powiewa czerwony i biały proporzec. 6. Postacie wyłaniające się z ram obrazu są młode, odważne i silne. 7. Osoby w sile wieku są zdesperowane, zakute w kajdany lub śmiertelnie ranne. 8. Na czele korowodu znajdują się zniedołężniali starcy. 9. Tłum zdaje się podążać ku uchylonemu oknu, za którym widać świetlisty pejzaż, upragnioną wolność, jednak nie są w stanie przekroczyć murów pracowni – na oknie siedzi tajemnicza kobieta, tytułowa Melancholia okryta niczym śmierć w czerń.
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Melancholia”. Ukazuje tłum unoszących się wewnątrz pomieszczenia postaci. Trzymają w rękach kosy i flagę. Ich pozy są skomplikowane. W tle znajduje się malarz siedzący przy sztalugach. Po prawej stronie na parapecie siedzi kobieta w czarnym stroju. Widok za oknem przedstawia pejzaż w pogodny dzień. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone dodatkowe informacje: 1. Obraz przedstawia pracownię malarską, w głębi płótna znajduje się postać artysty skupionego podczas pracy przy sztalugach. 2. Z płótna wydobywa się tłum postaci, które strojem i trzymanymi w dłoniach rekwizytami nawiązują do tragicznej historii Polski w XIX w. 3. Wśród unoszących się figur można dostrzec przedstawicieli wielu warstw społecznych - duchownych, arystokratów, chłopów, powstańców, dzieci, zrozpaczone kobiety, skazańców w kajdanach, żołnierzy napoleońskich i kosynierów. W rekwizytach dominuje uzbrojenie - kosy osadzone na sztorc, bagnety, szable i strzelby. 4. Niektóre postacie trzymają symbole religijne i symbole sztuk - skrzypce, książki i pędzle oraz klepsydry i pogrzebowe chorągwie jako znak przemijania. 5. Nad tłumem powiewa czerwony i biały proporzec. 6. Postacie wyłaniające się z ram obrazu są młode, odważne i silne. 7. Osoby w sile wieku są zdesperowane, zakute w kajdany lub śmiertelnie ranne. 8. Na czele korowodu znajdują się zniedołężniali starcy. 9. Tłum zdaje się podążać ku uchylonemu oknu, za którym widać świetlisty pejzaż, upragnioną wolność, jednak nie są w stanie przekroczyć murów pracowni – na oknie siedzi tajemnicza kobieta, tytułowa Melancholia okryta niczym śmierć w czerń.
Jacek Malczewski, „Melancholia”, 1894, Fundacja Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu, wikimedia.org, domena publiczna
U mnie nic nowego – siedzę i maluję. A we łbie moim tak jak zawsze przesuwają się obrazy i obrazki, światła i cienie i postacie. Wrażenia odczute niegdyś uplastyczniają się – obrazy niegdyś widziane wracają – albo i przenoszą się płótna, albo giną zacierane nowymi i tak już będzie przez całe życie
Z listu Malczewskiego do żony z 1892 roku, źródło: https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2012/Przewodnik-Katolicki-39-2012/Kultura/Malczewski-nieznany (dostęp z dnia 31.03.2018)
RV3X736ED8PGP
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Błędne koło”. Ukazuje tłum postaci unoszących się w powietrzu wokół drabiny, na której siedzi chłopiec. Lewa strona jest jasna, prawa ciemna. U dołu, w lewym rogu znajduje się falujący papier z malowidłami. Tło jest niebiesko‑szaro‑czarne. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1.Tematem dzieła jest wskazanie roli artysty i sztuki. Na malarskiej drabinie, z pędzlem w ręku siedzi chłopiec będący alter ego artysty, otoczonego przez tłum postaci tworzących taneczny krąg. 2. Postacie po lewej stronie są oświetlone, towarzyszy im witalna siła. Wśród nich są: satyr, nagie bachantki, mężczyzna i młode kobiety w ludowych strojach. 3. Strona lewa jest szaro‑błękitna, bardziej mroczna. Postacie są przerażone i cierpiące. Niektóre skute są w kajdany. 4. Z prawej strony znajduje się kobieta w czarnym całunie trzymająca w ręku słomianą koronę – jest to Polonia, przedstawiona jako symbol zniewolonej Polski. 5. Starzec na pierwszym planie trzyma w ręku końce grubej nici, którą są powiązane wszystkie osoby. 6. U dołu drabiny spadają odrzucone przez chłopca kartonowe „patrony” – dekoracyjne wzorniki, symbol banalnych, sztywnych konwencji i stereotypów.
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Błędne koło”. Ukazuje tłum postaci unoszących się w powietrzu wokół drabiny, na której siedzi chłopiec. Lewa strona jest jasna, prawa ciemna. U dołu, w lewym rogu znajduje się falujący papier z malowidłami. Tło jest niebiesko‑szaro‑czarne. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1.Tematem dzieła jest wskazanie roli artysty i sztuki. Na malarskiej drabinie, z pędzlem w ręku siedzi chłopiec będący alter ego artysty, otoczonego przez tłum postaci tworzących taneczny krąg. 2. Postacie po lewej stronie są oświetlone, towarzyszy im witalna siła. Wśród nich są: satyr, nagie bachantki, mężczyzna i młode kobiety w ludowych strojach. 3. Strona lewa jest szaro‑błękitna, bardziej mroczna. Postacie są przerażone i cierpiące. Niektóre skute są w kajdany. 4. Z prawej strony znajduje się kobieta w czarnym całunie trzymająca w ręku słomianą koronę – jest to Polonia, przedstawiona jako symbol zniewolonej Polski. 5. Starzec na pierwszym planie trzyma w ręku końce grubej nici, którą są powiązane wszystkie osoby. 6. U dołu drabiny spadają odrzucone przez chłopca kartonowe „patrony” – dekoracyjne wzorniki, symbol banalnych, sztywnych konwencji i stereotypów.
Jacek Malczewski, „Błędne koło”, 1897, Muzeum Narodowe w Poznaniu, wikimedia.org, domena publiczna
Obraz odbierano jako alegoriężycia i śmierci, lub różnych etapów życia, które jawią się przed oczyma młodego artysty. Upuszcza on, opadające w lewym dolnym rogu malarskie szablony, stając oko w oko z odwieczną zagadką życia. Malczewski przywołał tu odwieczne motywy tańca śmierci i „koła Fortuny”, ukazujących nieuchronny fatalizm ludzkiego losu. W sugestywny sposób splótł tu świat realny i wizyjny w sugestywnej scenie, która w perfekcyjnym iluzjonizmie nawiązuje do wielkich osiągnięć sztuki baroku.
Błędne koło jest także dobitnym wyrazem przekonania o posłanniczej roli artysty, dostępującego na drodze artystycznej kreacji głębokiego wtajemniczenia w prawa bytu, które zdolny jest przekazać za pomocą aluzyjnego języka symboli.
Źródło: Katarzyna Nowakowska‑Sito (Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005)
R1OV3Q1HUDOZD
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Śmierć”. Ukazuje młodą kobietę trzymającą w prawej dłoni kosę. Lewą dłoń kobieta kładzie na twarz mężczyzny, przymykając jego powieki. Starzec klęczy ze złożonymi rękoma przed tytułową personifikacją Śmierci, ma złożone do modlitwy dłonie. W tle pejzażu znajdują się zabudowania gospodarcze. Nad nimi góruje ciemnozielone drzewo i szaro‑niebieskie, ciemne niebo. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Śmierć przedstawiona jest jako młoda kobieta trzymająca w prawej dłoni kosę. 2. Lewą dłoń kobieta kładzie na twarz mężczyzny, przymykając jego powieki. 3. Starzec klęczy ze złożonymi rękoma przed tytułową personifikacją Śmierci, ma świadomość kresu życia i jest pogodzony ze swoim losem. 4. Malczewski zestawił dwa profile na tle pejzażu zabudowaniami gospodarczymi. 5. Śmierć jest symbolem wyzwolenia i wytchnienia po trudach życia.
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Śmierć”. Ukazuje młodą kobietę trzymającą w prawej dłoni kosę. Lewą dłoń kobieta kładzie na twarz mężczyzny, przymykając jego powieki. Starzec klęczy ze złożonymi rękoma przed tytułową personifikacją Śmierci, ma złożone do modlitwy dłonie. W tle pejzażu znajdują się zabudowania gospodarcze. Nad nimi góruje ciemnozielone drzewo i szaro‑niebieskie, ciemne niebo. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Śmierć przedstawiona jest jako młoda kobieta trzymająca w prawej dłoni kosę. 2. Lewą dłoń kobieta kładzie na twarz mężczyzny, przymykając jego powieki. 3. Starzec klęczy ze złożonymi rękoma przed tytułową personifikacją Śmierci, ma świadomość kresu życia i jest pogodzony ze swoim losem. 4. Malczewski zestawił dwa profile na tle pejzażu zabudowaniami gospodarczymi. 5. Śmierć jest symbolem wyzwolenia i wytchnienia po trudach życia.
Jacek Malczewski, „Śmierć”, 1902, Muzeum Narodowe w Warszawie, wikimedia.org, domena publiczna
Symbolizm w malarstwie portretowym
Jacek Malczewski jest autorem około 150 portretów. Wiele z nich to wizerunki o wymowie alegoryczno‑symboliczne, w których oprócz portretowanych osób w tym często siebie, przedstawia zjawy, chimery, faunów, wzbogaca je roślinami i przedmiotami, z których można odczytać ukryte symbole. Oprócz autoportretów pojawiają się wizerunki znanych osób ze świata literatury, sztuki, polityki. Na szczególną uwagę zasługują przedstawienia artysty, w których Malczewski zakłada kostium i występuje w przebraniach pod postaciami Chrystusa, Tobiasza, Ezechiela, rycerza. O wizerunku malarza z początku XX wieku napisał Adam Heydel, jednak w dziełach malarza nie chodzi o przedstawienie wyglądu i osobowości - obrazy te podejmują problem roli artysty w świecie i historii, ukazują rozbudowany wątek ideologiczno‑społeczny.
Drobny i szczupły, delikatnej, bardzo harmonijnej budowy, rozprostowany zawsze hardo i sztywny w karku, zdecydowany w lekkich, młodzieńczych prawie ruchach. Wysoko sklepione, niemal naprzód wysunięte czoło, łysa, jak gdyby pionowo postawiona, ale szlachetnie zaokrąglona czaszka. Czarne, duże, szeroko, jak u dziecka otwarte oczy, oczy zmęczone, jak gdyby patrzące gdzieś w dal, jak gdyby nie widzące, a takie machinalnie czujne. I wyraz, niekiedy groźny w swej oziębłości, a kiedy indziej kobieco miękki, z pełnym słodyczy, smutnym uśmiechem.
Źródło: A. Heydel, Jacek Malczewski człowiek i artysta, Kraków 1933, s. 152
RFGPLBXCJPJTX
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Autoportret w zbroi ze skrzypeczkami”. Ukazuje łysego mężczyznę z brodą, ubranego w zbroję. Na zbroi widnieje zawieszony na łańcuchu medalion z własnym wizerunkiem. W ręku z kolczastą rękawicą trzyma smyczek, na którym siedzi motyl, antyczny symbol duszy zmarłych. W lewej dłoni artysta trzyma gęśl – stary, ludowy instrument smyczkowy, często używany na Podhalu. W tle, po lewej stronie stoi Muza artysty ze złotą lirą, instrumentem‑symbolem artystów. Za nią znajduje się płot i rdzawe drzewa. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Malczewski przedstawił siebie w rycerskim przebraniu. 2. Na zbroi widnieje zawieszony na łańcuchu medalion z własnym wizerunkiem. 3. W ręku z kolczastą rękawicą trzyma smyczek, na którym siedzi motyl, antyczny symbol duszy zmarłych. 4. W lewej dłoni artysta trzyma gęśl – stary, ludowy instrument smyczkowy, często używany na Podhalu. 5. W tle Muza artysty ze złotą lirą, instrumentem‑symbolem artystów. 6. Płot, przy którym stoi Muza jest symboliczną granicą pomiędzy powszechną codziennością a światem artystów, ukrytym w rdzawym, tajemniczym lesie.
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Autoportret w zbroi ze skrzypeczkami”. Ukazuje łysego mężczyznę z brodą, ubranego w zbroję. Na zbroi widnieje zawieszony na łańcuchu medalion z własnym wizerunkiem. W ręku z kolczastą rękawicą trzyma smyczek, na którym siedzi motyl, antyczny symbol duszy zmarłych. W lewej dłoni artysta trzyma gęśl – stary, ludowy instrument smyczkowy, często używany na Podhalu. W tle, po lewej stronie stoi Muza artysty ze złotą lirą, instrumentem‑symbolem artystów. Za nią znajduje się płot i rdzawe drzewa. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Malczewski przedstawił siebie w rycerskim przebraniu. 2. Na zbroi widnieje zawieszony na łańcuchu medalion z własnym wizerunkiem. 3. W ręku z kolczastą rękawicą trzyma smyczek, na którym siedzi motyl, antyczny symbol duszy zmarłych. 4. W lewej dłoni artysta trzyma gęśl – stary, ludowy instrument smyczkowy, często używany na Podhalu. 5. W tle Muza artysty ze złotą lirą, instrumentem‑symbolem artystów. 6. Płot, przy którym stoi Muza jest symboliczną granicą pomiędzy powszechną codziennością a światem artystów, ukrytym w rdzawym, tajemniczym lesie.
Jacek Malczewski, „Autoportret w zbroi ze skrzypeczkami”, 1908, Muzeum Narodowe w Warszawie, cyfrowe.mnw.art.pl, CC BY 3.0
R1PFFNTAP1FRA
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Hamlet polski. Portret Aleksandra Wielopolskiego”. Ukazuje trzy osoby – mężczyznę pośrodku i dwie kobiety po bokach. Kobiety maj a twarze zwrócone w kierunku mężczyzny. Ich ręce są w kajdanach. Kobieta z prawej strony jest stara, ma na głowie koronę z powrósła. Młoda kobieta z lewej strony ma głowie ma wieniec z maków. Tłem portretu jest rozległy polski pejzaż ze strzechami. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Aleksander Wielopolski to ugodowy polityk, konserwatysta, pod wpływem wydarzeń z Galicji opowiedział się za współpracą środowisk konserwatywnych z rządem carskim. Tytuł obrazu odwołuje się do Szekspirowskiego bohatera, Hamleta, człowieka niepewnego wyborów. 2. Malczewski przedstawił tytułowego bohatera z pasem na naboje, ale zamiast nich są tubki farby. 3. W ręku Wielopolski trzyma kwiat margerytki przymierza się do obrywania płatków, aby we wróżbie odnaleźć odpowiedzi na niepokojące go myśli. 4. Kobieta z lewej strony mężczyzny jest stara, ma na głowie koronę z powrósła, a jej ręce skute są kajdanami – to personifikacja niewoli. 5. Półnaga, młoda kobieta z prawej strony Wielopolskiego ma głowie ma wieniec z maków, skąpo odziana jest w rozszarpany strój o biało‑czerwonych barwach i szarpie okowy kajdan – to alegoria odrodzonej Polski. 6. Tłem portretu jest rozległy polski pejzaż ze strzechami.
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Hamlet polski. Portret Aleksandra Wielopolskiego”. Ukazuje trzy osoby – mężczyznę pośrodku i dwie kobiety po bokach. Kobiety maj a twarze zwrócone w kierunku mężczyzny. Ich ręce są w kajdanach. Kobieta z prawej strony jest stara, ma na głowie koronę z powrósła. Młoda kobieta z lewej strony ma głowie ma wieniec z maków. Tłem portretu jest rozległy polski pejzaż ze strzechami. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Aleksander Wielopolski to ugodowy polityk, konserwatysta, pod wpływem wydarzeń z Galicji opowiedział się za współpracą środowisk konserwatywnych z rządem carskim. Tytuł obrazu odwołuje się do Szekspirowskiego bohatera, Hamleta, człowieka niepewnego wyborów. 2. Malczewski przedstawił tytułowego bohatera z pasem na naboje, ale zamiast nich są tubki farby. 3. W ręku Wielopolski trzyma kwiat margerytki przymierza się do obrywania płatków, aby we wróżbie odnaleźć odpowiedzi na niepokojące go myśli. 4. Kobieta z lewej strony mężczyzny jest stara, ma na głowie koronę z powrósła, a jej ręce skute są kajdanami – to personifikacja niewoli. 5. Półnaga, młoda kobieta z prawej strony Wielopolskiego ma głowie ma wieniec z maków, skąpo odziana jest w rozszarpany strój o biało‑czerwonych barwach i szarpie okowy kajdan – to alegoria odrodzonej Polski. 6. Tłem portretu jest rozległy polski pejzaż ze strzechami.
Jacek Malczewski, „Hamlet polski. Portret Aleksandra Wielopolskiego”, 1903, Muzeum Narodowe w Warszawie, wikimedia.org, domena publiczna
R13VV3ZAGGLSJ
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Dzieje piosenki. Portret Adama Asnyka”. Ukazuje popiersie poety z uniesiona prawa ręką. Mężczyzna ma na sobie płaszcz. Głowa kompozycyjnie znajduje się po prawej stronie, lekko pochylona spogląda przed siebie. Za nim ukazane są Fauny. W tle widoczny jest pas błękitnego nieba. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Malczewski ukazał Asnyka w otoczeniu faunów z fletami, pojawiających się w wierszu poety Dzieje piosenki: Narodziła się w duszy poety W łez mroku, Wywołana miłością kobiety Jako tęcza na marzeń obłoku; Śpiewnych dźwięków odziana sukienką, Drgnieniem serca dobyta z nicości, Przyszła na świat naiwną piosenką Miłości. Upajała melodyjnym tchnieniem Pierś młodą I nad starców rozwianym marzeniem Słodkich wspomnień jaśniała pogodą; Wzgórza brzmiały jej rozkosznym echem, Przedrzeźniali ją faunowie leśni, Płoche nimfy wtórzyły z uśmiechem Tej pieśni. 2. Fauny odnoszące się młodości i muzyczności poezji Asnyka. 3. Asnyk przedstawiony jest jako starzec doświadczony przez historię - brał udział w insurekcji 1863 roku i wykazał konspiracyjną postawą, był więziony w warszawskiej Cytadeli w 1860 roku.
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Dzieje piosenki. Portret Adama Asnyka”. Ukazuje popiersie poety z uniesiona prawa ręką. Mężczyzna ma na sobie płaszcz. Głowa kompozycyjnie znajduje się po prawej stronie, lekko pochylona spogląda przed siebie. Za nim ukazane są Fauny. W tle widoczny jest pas błękitnego nieba. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Malczewski ukazał Asnyka w otoczeniu faunów z fletami, pojawiających się w wierszu poety Dzieje piosenki: Narodziła się w duszy poety W łez mroku, Wywołana miłością kobiety Jako tęcza na marzeń obłoku; Śpiewnych dźwięków odziana sukienką, Drgnieniem serca dobyta z nicości, Przyszła na świat naiwną piosenką Miłości. Upajała melodyjnym tchnieniem Pierś młodą I nad starców rozwianym marzeniem Słodkich wspomnień jaśniała pogodą; Wzgórza brzmiały jej rozkosznym echem, Przedrzeźniali ją faunowie leśni, Płoche nimfy wtórzyły z uśmiechem Tej pieśni. 2. Fauny odnoszące się młodości i muzyczności poezji Asnyka. 3. Asnyk przedstawiony jest jako starzec doświadczony przez historię - brał udział w insurekcji 1863 roku i wykazał konspiracyjną postawą, był więziony w warszawskiej Cytadeli w 1860 roku.
Jacek Malczewski, „Dzieje piosenki. Portret Adama Asnyka”, 1899, Muzeum Narodowe w Warszawie, cyfrowe.mnw.art.pl, CC BY 3.0
R1P3MAA6JV17V
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Portret Rudolfa Starzewskiego”, Ukazuje mężczyznę na tle wodnego pejzażu. Starzewski ubrany jest w czerwony strój. W lewej dłoni trzyma pacynkę z głową Malczewskiego. Jego wzrok skierowany jest wprost na widza. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Portret Starzewskiego nawiązuje do słów Chochoła z Wesela Stanisława Wyspiańskiego: Kto mnie wołał czego chciał? zebrałem się, w com ta miał: jestem, jestem na Wesele, przyjedzie tu gości wiele, żeby ino wicher wiał, podkreślając świat marzeń i snów ukrytych w psychice człowieka. 2. Portret redaktora konserwatywnego krakowskiego dziennika Czas przedstawia go w poważnej pozie z przewieszonym przez ramiona płaszczem z dzwoneczkami, noszonego przez Stańczyka, który w akcie II Wesela przekazuje Dziennikarzowi berło mówiąc: Oto naści twoje wiosło: błądzący w odmętów powodzi, masz tu kaduceus polski, mąć nim wodę, mąć. 3. Błazeńska laska w lewej dłoni Starzewskiego przypomina głowę samego Malczewskiego, co przywołuje rolę przypisaną sobie jako artyście. 4. Statyczny, zimny pejzaż z mewami ma swoje analogie do słów Dziennikarza z Wesela: Moja krew, moja krew — czy ja wiem — okrzyk mew, gdy gonią ponad skały, okrzyk mew osmętniały, żałośliwy, straszny, gdy od brzegu odbiegły daleko. Morze ciche, strop się chmurzy, ale burza i orkan daleko. Tylko głuchość i pustka bezmierna — a tu skrzydła rozchwiane do lotu, nie pragną, nie pragną powrotu i wiedzą, że tam, gdzie dążą, wyglądu szukać daremno.
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Portret Rudolfa Starzewskiego”, Ukazuje mężczyznę na tle wodnego pejzażu. Starzewski ubrany jest w czerwony strój. W lewej dłoni trzyma pacynkę z głową Malczewskiego. Jego wzrok skierowany jest wprost na widza. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Portret Starzewskiego nawiązuje do słów Chochoła z Wesela Stanisława Wyspiańskiego: Kto mnie wołał czego chciał? zebrałem się, w com ta miał: jestem, jestem na Wesele, przyjedzie tu gości wiele, żeby ino wicher wiał, podkreślając świat marzeń i snów ukrytych w psychice człowieka. 2. Portret redaktora konserwatywnego krakowskiego dziennika Czas przedstawia go w poważnej pozie z przewieszonym przez ramiona płaszczem z dzwoneczkami, noszonego przez Stańczyka, który w akcie II Wesela przekazuje Dziennikarzowi berło mówiąc: Oto naści twoje wiosło: błądzący w odmętów powodzi, masz tu kaduceus polski, mąć nim wodę, mąć. 3. Błazeńska laska w lewej dłoni Starzewskiego przypomina głowę samego Malczewskiego, co przywołuje rolę przypisaną sobie jako artyście. 4. Statyczny, zimny pejzaż z mewami ma swoje analogie do słów Dziennikarza z Wesela: Moja krew, moja krew — czy ja wiem — okrzyk mew, gdy gonią ponad skały, okrzyk mew osmętniały, żałośliwy, straszny, gdy od brzegu odbiegły daleko. Morze ciche, strop się chmurzy, ale burza i orkan daleko. Tylko głuchość i pustka bezmierna — a tu skrzydła rozchwiane do lotu, nie pragną, nie pragną powrotu i wiedzą, że tam, gdzie dążą, wyglądu szukać daremno.
Jacek Malczewski, „Portret Rudolfa Starzewskiego”, kolekcja prywatna, katalog.muzeum.krakow.pl, CC BY 3.0
Twórczość Malczewskiego po roku 1900
W roku 1900 w wyniku nieporozumień z rektorem, Julianem Fałatem Malczewski rezygnuje z pracy w krakowskiej uczelni w dopiero co przekształconej w Akademię Sztuk Pięknych. W 1912 roku zostaje rektorem i wygłasza słynną mowę rektorską, wyrażająca jego poglądy na temat roli artysty oraz zadań sztuki.
Trzy są drogi do udoskonalenia ducha i zbliżenia tegoż do tronu Boga: Droga modlitwy, Droga miłości i Droga wiedzy (czyli poznanie prawdy). Na drodze miłości jest szlak sztuki. Tym szlakiem idąc, dochodzimy bliżej do poznania wszechpotęgi Stwórcy, z wolą się Jego łacniej zjednoczymy. Śpiewamy bowiem my artyści »Magnificat« na widok dzieł stworzonych przez Boga na ziemi i we wszechświecie… Tak i sztuki, która jest modlitwą naszą, nie będziemy czynili: ani dla świata, który nas otacza, ani dla pieniędzy, których nam do życia pozornie potrzeba, ani dla pychy rzemiosła, w którym staliśmy się biegli, ani dla podziwu tłumów, które jeszcze słyszeć nie chcą głosu wołającego na puszczy. Ale uprawiać Ją ( sztukę) będziemy z miłości zbliżenia się i łączenia z Najwyższym Duchem Ojcem przedwiecznym w ciszy, w pokorze i osamotnieniu. […] Będziecie bowiem sami i samotni – jeżeli wytrwacie i zostaniecie artystami, to jest, jeżeli żyć będziecie chcieli modlitwą sztuki, klęcząc przed tronem miłości Bożej. Świat obecny, tak klęczących was samotnych zostawi.
Źródło: Jacek Malczewski, O powołaniach artystów i zadaniach sztuki (mowa rektorska na otwarcie roku akademickiego 1912/1913 wygłoszona 15.11.1912) http://www.radom.kik.opoka.org.pl/malczewski.php (dostęp z dnia 31.03.2018)
Polecenie 2
Na podstawie fragmentu mowy rektorskiej Jacka Malczewskiego wskaż, jakie zadania zdaniem malarza stoją przed artystą i sztuką.
Rr324Q73YDLXI
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
W tym okresie malarz kontynuował tematy znane z wcześniejszej twórczości, dotyczące ojczyzny, egzystencji, sztuki. Szczególne znaczenie miały cykle malarskie oraz chętnie stosowane przez Malczewskiego tryptyki, w których ten sam motyw tematyczny artysta ukazał w różnych aspektach i kontekstach. Najbardziej znane są cykle powstałe po 1900 roku to: Polonia, Zatruta studnia i biograficzny, Idź nad strumienie, Moje życie – wszystkie są duchowym doświadczeniem twórcy i opowiedziane zostały językiem symboli.
Polonia – rozważania artysty na temat ojczyzny
Malczewski wielokrotnie malował motyw Polonii. W obrazie Portret Aleksandra Wielopolskiego ukazał dwie personifikacje ojczyzny wolnej i zniewolonej, stając się historycznym kronikarzem dziejów. W cyklu z lat 1914–1918 malarzowi w alegorycznych przedstawieniach Polonii towarzyszą słowa: Malujcie tak, aby Polska zmartwychwstała. Kobiety są monumentalne, waleczne, dumne. Malczewski, operując złożoną, lecz wymowną symbolikąprzedstawia drogę Polski od czasów niewoli do chwili odzyskania niepodległości- jego rozważania opowiedziane są też nowym językiem malarskim – paleta artysty rozjaśniał, nabrała blasku i świeżości.
REOHZBZZ9U68G
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski "Polonia" 1914 rok. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Personifikacja ojczyzny to Eurydyka, którą prowadzi Hermes, 2. Kobieta jest szczęśliwa, odwraca się w stronę mężczyzny, ukradkiem spoglądając na młodzieńca, 3. Za nimi idzie polski żołnierz w rosyjskim szynelu z postawionym kołnierzem zasłaniającym część twarzy. W otoku jego czapki zatknięty jest wawrzyn‑symbol oczyszczenia z brzemienia przelanej krwi i zwycięstwa, 4. W tle ukazany jest Charon płynący w łodzi, przewożący przez Styks dusze zmarłych, w jego stronę podążają żołnierze‑ofiary walk o niepodległość.
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski "Polonia" 1914 rok. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Personifikacja ojczyzny to Eurydyka, którą prowadzi Hermes, 2. Kobieta jest szczęśliwa, odwraca się w stronę mężczyzny, ukradkiem spoglądając na młodzieńca, 3. Za nimi idzie polski żołnierz w rosyjskim szynelu z postawionym kołnierzem zasłaniającym część twarzy. W otoku jego czapki zatknięty jest wawrzyn‑symbol oczyszczenia z brzemienia przelanej krwi i zwycięstwa, 4. W tle ukazany jest Charon płynący w łodzi, przewożący przez Styks dusze zmarłych, w jego stronę podążają żołnierze‑ofiary walk o niepodległość.
Jacek Malczewski, „Polonia”, 1914, kolekcja prywatna, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1EB8GL3KO9HG
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski „Polonia” 1914 rok. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Polonia to młoda, pewna siebie kobieta. Ubrana jest w złoty gorset, długą spódnicę, 2. Za kobietą układa się w skomplikowane draperie zrzucony przez nią szynel, na którym znajduje się korona królów z dynastii Piastów (taką samą ma Kazimierz Wielki na portrecie Jana Matejki) z motywem stylizowanych lilii, 3. Przed Polonią klęczy mężczyzna trzymający w ręku czapkę‑całuje kobietę w łono‑symbol narodzin nowej odrodzonej Polski, 4. W tle - pole z chabrami i rozległy pejzaż.
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski „Polonia” 1914 rok. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Polonia to młoda, pewna siebie kobieta. Ubrana jest w złoty gorset, długą spódnicę, 2. Za kobietą układa się w skomplikowane draperie zrzucony przez nią szynel, na którym znajduje się korona królów z dynastii Piastów (taką samą ma Kazimierz Wielki na portrecie Jana Matejki) z motywem stylizowanych lilii, 3. Przed Polonią klęczy mężczyzna trzymający w ręku czapkę‑całuje kobietę w łono‑symbol narodzin nowej odrodzonej Polski, 4. W tle - pole z chabrami i rozległy pejzaż.
Jacek Malczewski, „Polonia”, 1914, kolekcja prywatna, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R13C6M24ZOX7G
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski „Polonia I” 1918 rok. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Z ramion dostojnej Polonii zsuwa się wojskowy szynel syberyjskiego zesłańca, 2. Na głowie kobieta ma czarny wdowi welon‑symbol klęski powstania styczniowego oraz koronę Piastów, 3. Polonia obmywa poranione ręce, zdaje się wycierać krew ze swych dłoni, 4.W górnej części widoczne są nogi wchodzącej po schodach postaci w zerwanych kajdanach, prawdopodobnie jest to zesłaniec‑symbol kończącej się niewoli.
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski „Polonia I” 1918 rok. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Z ramion dostojnej Polonii zsuwa się wojskowy szynel syberyjskiego zesłańca, 2. Na głowie kobieta ma czarny wdowi welon‑symbol klęski powstania styczniowego oraz koronę Piastów, 3. Polonia obmywa poranione ręce, zdaje się wycierać krew ze swych dłoni, 4.W górnej części widoczne są nogi wchodzącej po schodach postaci w zerwanych kajdanach, prawdopodobnie jest to zesłaniec‑symbol kończącej się niewoli.
Jacek Malczewski, „Polonia I”, 1918, Muzeum Narodowe w Kielcach, mnki.pl, CC BY 3.0.
Polecenie 3
Dokonaj interpretacji i odczytania symboli, zawartych w obrazie „Autoportret z Polonią”.
RzeuhGaKhkJpx
Ilustracja przedstawia obraz „Autoportret z Polonią”, autorstwa Jacka Malczewskiego. Obraz ukazuje portret mężczyzny oraz kobiety. Kobieta na głowie ma złotą koronę.
Jacek Malczewski, „Autoportret z Polonią”, 1914, kolekcja prywatna, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R8uLqQdSUiN5O
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
Zatruta studnia – język symboli
Motyw zatrutej studni często pojawiał się w malarstwie Malczewskiego, jednak szczególną rolę pełni cykl namalowany w latach 1905‑1906, który niesie symbolikę „wody życia” o pokrzepiającej mocy i w kontekście zwierciadła będącej źródłem prawdy o człowieku. Jest także celem ludzkich dążeń do samopoznania oraz okrywania źródeł zła i jego przezwyciężania, także w odniesieniu do wolności i szczęścia. Liryczny komentarz w do dzieł napisał Lucjan Rydel, dodając do pięciu dzieł szóste – Chimerę.
Rydel odczytał dzieło w jednym tylko wymiarze, narodowo‑martyrologicznym. Zatrucie wody oznacza w jego poemacie dziejowy fatalizm – utratę niepodległości i zniszczenie żywotnych sił narodu. (…) jeśli przyjąć, że Chimera pełni funkcje prologu całego cyklu, to jej antytetyczne dopełnienie (obraz ostatni – przyp. Mój), odgrywa w nim rolę epilogu. Powstaje w ten sposób symboliczna klamra spinająca całość cyklu. Bohaterki obu obrazów – witalną kobietę‑chimerę i zamyśloną dziewczynkę – łączy czynność zaplatania warkocza i zapatrzenie w lustro wody. Jednakże liryczna ekspresja ostatniej sceny wydaje się sugerować, że woda może odzyskać uzdrawiającą, ożywczą moc, czemu sprzyja niewinność przeglądającego się w niej dziecka. Aktowi początkowemu, który powoduje złe następstwa – pojawienie się broniących dostępu do źródła strażników – odpowiada więc sugestia odnowy, nadzieja na lepszą przyszłość. (…) Symboliczne treści cyklu oscylują więc pomiędzy diagnozą „zatrutej duszy” popowstaniowego pokolenia a afirmacją heroicznego trwania dla zachowania narodowej tożsamości oraz refleksja nad sensem ludzkiej egzystencji. – poszukiwaniem dobra i uleganiu złu.
Źródło: Irena Kossowska i Łukasz Kossowski, Malarstwo polskie. Symbolizm i Młoda Polska; [w:]. http://lubicki.art.pl/symbolizm/zatruta-studnia-wg-jacka-malczewskiego-i-lucjana-rydla/ (dostęp z dnia 31.03.2018)
Artysta powracał do tego tematu przez wiele lat. Jednak trzon stanowi sześć dzieł stworzonych w latach 1905‑1906. W obrazach tych Malczewski stopniowo odsłania symbolikę studni, łącząc ją z rozległymi nadwiślańskimi pejzażami, różniącymi się porami roku. Lucjan Rydel, poeta młodopolski stworzył do tych dzieł liryczny komentarz, dodając Chimerę jako otwierający cały cykl.
RHLR3RFBQ4V7J
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski „Zatruta studnia z chimerą” 1905 rok. Ilustracja przedstawia dziewczynę z ogonem siedzącą przy beczce. Z głowy wyrastają jej skrzydła i zagląda do beczki. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Chimera w obrazie ma rysy Marii Balowej. Siedzi na cembrowinie studni, odwrócona do widza. 2. Kobieta z tygrysim ogonem oraz ze skrzydłami we włosach zaplata gruby warkocz. 3. W tle rozciąga się ogród na Zwierzyńcu z rozległym widokiem na Wisłę i architekturę Wawelu. 4. Na ziemi praojców przeczysta krynica Krysztalnym tryskała im zdrojem; Kto pijał z jej wody pogodne miał likę I duszę promienną speakojem… Lecz studnię zatruła nam zła Upiorzyca, Spojrzeć czarując ją swojem. I odtąd, synowie nieszczęsnej Ojczyzny, Od dziecka z tej studni pijemy trucizny. Lecz nie zabijają odrazu te jady, Do krwi się̨ wciskają̨ powoli, Na twarzach młodzieńczych cień` kładzie się̨ blady, Coś w sercu się̨ krwawi i boli, Z latami got żrący pogłębiając swe ślady , co z wodą truciznę̨ tę pije. Lucjan Rydel, Zatruta studnia Coś w sercu się krwawi i boli, Z latami jad żrący pogłębia swe ślady I smutek śmiertelnej niedoli Z pod powiek wyziera iw zmarszczkach się wije U ludu, co z wodą truciznę̨ tę pije. Lucjan Rydel, Zatruta studnia Coś w sercu się krwawi i boli, Z latami jad żrący pogłębia swe ślady I smutek śmiertelnej niedoli Z pod powiek wyziera iw zmarszczkach się wije U ludu, co z wodą truciznę̨ tę pije. Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Ilustracja interaktywna Jacek Malczewski „Zatruta studnia z chimerą” 1905 rok. Ilustracja przedstawia dziewczynę z ogonem siedzącą przy beczce. Z głowy wyrastają jej skrzydła i zagląda do beczki. Na ilustracji znajdują się aktywne punkty zawierające dodatkowe informacje: 1. Chimera w obrazie ma rysy Marii Balowej. Siedzi na cembrowinie studni, odwrócona do widza. 2. Kobieta z tygrysim ogonem oraz ze skrzydłami we włosach zaplata gruby warkocz. 3. W tle rozciąga się ogród na Zwierzyńcu z rozległym widokiem na Wisłę i architekturę Wawelu. 4. Na ziemi praojców przeczysta krynica Krysztalnym tryskała im zdrojem; Kto pijał z jej wody pogodne miał likę I duszę promienną speakojem… Lecz studnię zatruła nam zła Upiorzyca, Spojrzeć czarując ją swojem. I odtąd, synowie nieszczęsnej Ojczyzny, Od dziecka z tej studni pijemy trucizny. Lecz nie zabijają odrazu te jady, Do krwi się̨ wciskają̨ powoli, Na twarzach młodzieńczych cień` kładzie się̨ blady, Coś w sercu się̨ krwawi i boli, Z latami got żrący pogłębiając swe ślady , co z wodą truciznę̨ tę pije. Lucjan Rydel, Zatruta studnia Coś w sercu się krwawi i boli, Z latami jad żrący pogłębia swe ślady I smutek śmiertelnej niedoli Z pod powiek wyziera iw zmarszczkach się wije U ludu, co z wodą truciznę̨ tę pije. Lucjan Rydel, Zatruta studnia Coś w sercu się krwawi i boli, Z latami jad żrący pogłębia swe ślady I smutek śmiertelnej niedoli Z pod powiek wyziera iw zmarszczkach się wije U ludu, co z wodą truciznę̨ tę pije. Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Jacek Malczewski, „Zatruta studnia z chimerą” (1905), olej/płótno; 100 x 85 cm, Muzeum Okręgowe w Radomiu, wikimedia.org, domena publiczna.
R1JTDQXSR3KEZ
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawi obraz Jacka Malczewskiego. „Zatruta studnia”. Ukazuje kobietę w kożuchu i czapce, siedzącą przy beczce. Postać lekko odchyla głowę, spoglądając na beczkę. Za nią rozciąga się zimowy pejzaż pól pokrytych śniegiem oraz fragment obrzeży Krakowa. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Obraz przedstawia Ellenai siedzącą na skraju studni. Ubrana jest w futrzaną czapkę i ogromny kożuch. 2. Na horyzoncie widoczny jest kopiec Kościuszki. 3. Na horyzoncie widoczny jest kopiec Kościuszki.
Myśleli ojcowie, że krew i cierpienie
Uzdrowi zdrój wody zatrutej;
Szło całe rycerskie na śmierć́ pokolenie,
Na boje, w kajdany, pod knuty —
I biegli, gdzie los ich okrutny zażenie
Pomiędzy sybirskie Jakuty,
A kędy obrali wygnańcze siedliska,
Tam źródło zatrute z pod stop im wytryska.
Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawi obraz Jacka Malczewskiego. „Zatruta studnia”. Ukazuje kobietę w kożuchu i czapce, siedzącą przy beczce. Postać lekko odchyla głowę, spoglądając na beczkę. Za nią rozciąga się zimowy pejzaż pól pokrytych śniegiem oraz fragment obrzeży Krakowa. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Obraz przedstawia Ellenai siedzącą na skraju studni. Ubrana jest w futrzaną czapkę i ogromny kożuch. 2. Na horyzoncie widoczny jest kopiec Kościuszki. 3. Na horyzoncie widoczny jest kopiec Kościuszki.
Myśleli ojcowie, że krew i cierpienie
Uzdrowi zdrój wody zatrutej;
Szło całe rycerskie na śmierć́ pokolenie,
Na boje, w kajdany, pod knuty —
I biegli, gdzie los ich okrutny zażenie
Pomiędzy sybirskie Jakuty,
A kędy obrali wygnańcze siedliska,
Tam źródło zatrute z pod stop im wytryska.
Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Jacek Malczewski, „Zatruta studnia” (1906), olej/płótno; 84 x 107 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu, wikimedia.org, domena publiczna.
R14MAJ41Z29KX
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Zatruta studnia". Ukazuje dwie postacie przy studni. Po lewej stoi dziewczynka w chuście o blond włosach. Przed nią znajduje się dzban. Obok mężczyzna w rozpiętej, białej koszuli spogląda na studnię. Na jego rękach są kajdany. Jest nakryty płaszczem. Przed nim stoi zielona beczka. W dali szeroki pejzaż z droga, za którym na horyzoncie rozciąga się Kopiec Kościuszki. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Przy studni stoi dojrzały mężczyzna o poważnej twarzy. Na rękach ma kajdany, a na plecach zarzucony wojskowy płaszcz. 2. Obok niego dziewczynka z dzbanem o smutnym wyrazie twarzy. 3. W tle mocno zarysowany kopiec Kościuszki.
4. Myśleli synowie, że znojem ich skroni
Zatruta się̨ studnia uzdrowi;
A chociaż̇ im ciężą kajdany u dłoni,
Spoczynku nie dają̨ trudowi,
Przygasłe ich oko łez próżnych nie roni
trwają̨, na wszystko gotowi.
Tęsknotą̨ ich serca i pracą żywota
Nakarmi się̨ Dusza Narodu – sierota.
Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Zatruta studnia". Ukazuje dwie postacie przy studni. Po lewej stoi dziewczynka w chuście o blond włosach. Przed nią znajduje się dzban. Obok mężczyzna w rozpiętej, białej koszuli spogląda na studnię. Na jego rękach są kajdany. Jest nakryty płaszczem. Przed nim stoi zielona beczka. W dali szeroki pejzaż z droga, za którym na horyzoncie rozciąga się Kopiec Kościuszki. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Przy studni stoi dojrzały mężczyzna o poważnej twarzy. Na rękach ma kajdany, a na plecach zarzucony wojskowy płaszcz. 2. Obok niego dziewczynka z dzbanem o smutnym wyrazie twarzy. 3. W tle mocno zarysowany kopiec Kościuszki.
4. Myśleli synowie, że znojem ich skroni
Zatruta się̨ studnia uzdrowi;
A chociaż̇ im ciężą kajdany u dłoni,
Spoczynku nie dają̨ trudowi,
Przygasłe ich oko łez próżnych nie roni
trwają̨, na wszystko gotowi.
Tęsknotą̨ ich serca i pracą żywota
Nakarmi się̨ Dusza Narodu – sierota.
Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Jacek Malczewski, „Zatruta studnia” (1905), olej/płótno; 84 x 109 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu, wikimedia.org, domena publiczna.
RPKOH3EELNMC8
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego "Zatruta studnia". Ukazuje dwie postacie – mężczyznę i kobietę. Mężczyzna o siwych włosach zagląda do stojącej na studni beczki. Na jego nadgarstku widoczne są kajdany. Na rogu studni siedzi kobieta ubrana w białą bluzkę i czerwoną spódnicę. Ma na sobie narzuconą niebieską pelerynę w prążki. Jest skierowana centralnie w stronę widza. Za nimi rozciąga się daleki pejzaż pól. Na horyzoncie rośnie rząd liściastych, jesiennych drzew. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Młoda kobieta siedzi pewna siebie na skraju studni. 2. Starszy mężczyzna głowę pochyla do stągwi, jakby chciał napić się wody, jego wzrok ukradkiem skierowany jest w stronę kobiety. Na jego nadgarstku widoczny jest kajdan. 3. W tle rozciąga się pasmo drzew z kopcem Kościuszki po lewej stronie. 4. A kiedy do końca już̇ siły swe młode Stargali w Ojczyzny posłudze, Do studni zatrutej przychodzą̨ pić wodę̨, Bo zdroje nie znęcą̨ ich cudze. Po trudach żywota za całą nagrodę̨ Jadami się̨ poją̨ w tej strudze I okiem gasnącem popatrzą̨ miłośnie, Jak Dusza Narodu rozkwita i rośnie. Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego "Zatruta studnia". Ukazuje dwie postacie – mężczyznę i kobietę. Mężczyzna o siwych włosach zagląda do stojącej na studni beczki. Na jego nadgarstku widoczne są kajdany. Na rogu studni siedzi kobieta ubrana w białą bluzkę i czerwoną spódnicę. Ma na sobie narzuconą niebieską pelerynę w prążki. Jest skierowana centralnie w stronę widza. Za nimi rozciąga się daleki pejzaż pól. Na horyzoncie rośnie rząd liściastych, jesiennych drzew. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Młoda kobieta siedzi pewna siebie na skraju studni. 2. Starszy mężczyzna głowę pochyla do stągwi, jakby chciał napić się wody, jego wzrok ukradkiem skierowany jest w stronę kobiety. Na jego nadgarstku widoczny jest kajdan. 3. W tle rozciąga się pasmo drzew z kopcem Kościuszki po lewej stronie. 4. A kiedy do końca już̇ siły swe młode Stargali w Ojczyzny posłudze, Do studni zatrutej przychodzą̨ pić wodę̨, Bo zdroje nie znęcą̨ ich cudze. Po trudach żywota za całą nagrodę̨ Jadami się̨ poją̨ w tej strudze I okiem gasnącem popatrzą̨ miłośnie, Jak Dusza Narodu rozkwita i rośnie. Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Jacek Malczewski, „Zatruta studnia” (1905), olej/płótno; 84 x 109 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu, wikimedia.org, domena publiczna.
R1P6K289UKBDM
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego "Zatruta studnia". Ukazuje dwie kobiety siedzące na rancie studni oraz przyglądającego się im mężczyznę. Kobiety o podobnych fryzurach, z uplecionymi wokół głowy warkoczami i takich samych, niebieskich narzutach spoglądają na starego mężczyznę, który trzyma dzban. Na jego lewym nadgarstku widoczne są kajdany. w tle rozciąga się płaski pejzaż z rozlewiskiem rzeki. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Na skraju studni siedzą dwie uśmiechające się kobiety z włosami upiętymi w koronę., 2. Z lewej strony wyłania się postać mężczyzny, w ręku trzyma dzban, z którego wychodzi żaba., 3. Za kobietami – kwitnące gałęzie wierzby, a w tle rozciąga się widok na Wisłę., 4. Są̨ inni, co sercem żywota nie mierzą̨, Na twarz im cień́ smutku nie padnie, A wodę̨ zatrutą chcą̨ pić jakby świeżą, Bo myślą̨, że jad się̨ nie wkradnie, Gdy z własnym garnuszkiem do studni przybyszą; Zaczerpną̨ i stają bezradnie, Dokoła krynicy śmiech drwiący wybucha, Bo w garnek się̨ z wodą nabrała… ropucha. Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego "Zatruta studnia". Ukazuje dwie kobiety siedzące na rancie studni oraz przyglądającego się im mężczyznę. Kobiety o podobnych fryzurach, z uplecionymi wokół głowy warkoczami i takich samych, niebieskich narzutach spoglądają na starego mężczyznę, który trzyma dzban. Na jego lewym nadgarstku widoczne są kajdany. w tle rozciąga się płaski pejzaż z rozlewiskiem rzeki. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Na skraju studni siedzą dwie uśmiechające się kobiety z włosami upiętymi w koronę., 2. Z lewej strony wyłania się postać mężczyzny, w ręku trzyma dzban, z którego wychodzi żaba., 3. Za kobietami – kwitnące gałęzie wierzby, a w tle rozciąga się widok na Wisłę., 4. Są̨ inni, co sercem żywota nie mierzą̨, Na twarz im cień́ smutku nie padnie, A wodę̨ zatrutą chcą̨ pić jakby świeżą, Bo myślą̨, że jad się̨ nie wkradnie, Gdy z własnym garnuszkiem do studni przybyszą; Zaczerpną̨ i stają bezradnie, Dokoła krynicy śmiech drwiący wybucha, Bo w garnek się̨ z wodą nabrała… ropucha. Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Jacek Malczewski, „Zatruta studnia” (1905), olej/płótno; 85 x 109 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1JTVKVDM2DJE
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Zatruta Studnia". Ukazuje dziewczynę w białej bluzce i niebiesko‑zielonkawej spódnicy siedzącą na rancie studni. Jej głowa zwrócona jest w prawą stronę, a wzrok skierowany w otwór studni. Dziewczyna zaplata warkocz. Tuż za nią stoi zielona beczka. W tle znajduje się pejzaż z polami oraz drzewami na horyzoncie. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Na obrazie kilkunastoletnia dziewczyna zaplata warkocz. Jest poważna, zagląda do stągwi. 2. W tle rozległy widok z kopcem Kościuszki. 3. A przyszłość́? A młodzi? Na studni cembrzynie Dziewczątko niebożę̨ usiadło, W jej żyłach z krwią̨ razem trucizny jad płynie, Rumieniec na twarz tę wybladłą Ni uśmiech młodości nie błyśnie dziewczynie. Wciąż̇ patrzy na wodne zwierciadło, Jak gdyby w niem przyszłość́ widziała tam na dnie – Tych wód tajemnicę czyż̇ ona odgadnie?… Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Zatruta Studnia". Ukazuje dziewczynę w białej bluzce i niebiesko‑zielonkawej spódnicy siedzącą na rancie studni. Jej głowa zwrócona jest w prawą stronę, a wzrok skierowany w otwór studni. Dziewczyna zaplata warkocz. Tuż za nią stoi zielona beczka. W tle znajduje się pejzaż z polami oraz drzewami na horyzoncie. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Na obrazie kilkunastoletnia dziewczyna zaplata warkocz. Jest poważna, zagląda do stągwi. 2. W tle rozległy widok z kopcem Kościuszki. 3. A przyszłość́? A młodzi? Na studni cembrzynie Dziewczątko niebożę̨ usiadło, W jej żyłach z krwią̨ razem trucizny jad płynie, Rumieniec na twarz tę wybladłą Ni uśmiech młodości nie błyśnie dziewczynie. Wciąż̇ patrzy na wodne zwierciadło, Jak gdyby w niem przyszłość́ widziała tam na dnie – Tych wód tajemnicę czyż̇ ona odgadnie?… Lucjan Rydel, Zatruta studnia
Jacek Malczewski, „Zatruta studnia” (1906), olej/płótno; 84 x 109 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.
Polemika z Beniowskim Juliusza Słowackiego
W tryptyku Idź nad strumienie Malczewski przełożył fragment poematu Beniowski na język malarski. Okazją do złożenia hołdu była zapewne 100 rocznica urodzin poety. Twórczość Słowackiego od zawsze była obecna w malarstwie symbolisty.
Zgodnie z estetyką symbolizmu, Malczewski nie zilustrował słów poematu Słowackiego, a stworzył własną, równie zagadkową wizję. Wybrał dla niej formę tryptyku, w którym, zgodnie z tradycją sztuki sakralnej, część centralna była poświęcona adoracji Madonny. W akcie tym uczestniczą twory jego wyobraźni, bohaterowie innych dzieł - fauny, wędrowiec w szynelu, muza prowadząca uskrzydlonego Pegaza i chimera. Tronująca Madonna odbiega też od renesansowego pierwowzoru, jej modelką jest kobieta z ludu. Poziome skrzydła boczne rozwijają akt hołdu, włączając weń naturę. Wydają się być najpiękniejszym w malarstwie polskim wspomnieniem młodzieńczej miłości, tak malarza jak i poety, osadzonym w idyllicznym letnim pejzażu. Dwie zjawiskowe postacie kobiece zostały wtopione w sielski krajobraz pełen srebrzystych wierzb i olch, ujęte wśród gaju koralowych krzewów jarzębin. Artysta umiejętnymi zabiegami kompozycyjnymi stopniuje odcienie liryzmu. Przybliża i oddala postacie kobiece, rozrzedza i zagęszcza masę zieleni, tonuje też wysmakowaną pastelową gamę barwną. Tworzy również delikatną pajęczynę secesyjnej dekoracyjności, wydobywając silne akcenty wertykalne nagich pni drzew, spinających kompozycję całości.
Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005
Polemika ze Słowackim jest wyraźna::
Idź na strumienie, gdzie wianki koralów Na twoje włosy kładła jarzębina; Tam siądź i słuchaj tego wichru żalów, Które daleka odnosi kraina; I w pieśń się patrzaj tę - co jest z opalów, A więcej kocha ludzi, niż przeklina. I pomyśl, czy ja duszę mam powszedną? Ja - co przebiegłszy świat - kochałem jedną.” (J. Słowacki, Beniowski, pieśń IV, w. 489‑496)
R1FO71Q6MDNHK
Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Idź nad strumienie”. Ukazuje pejzaż z licznymi drzewami, drogą oraz dalekim widokiem z polami na horyzoncie. Drogą idzie kobieta w białej bluzce i czarnej spódnicy, usytuowana w lewej części obrazu.
Jacek Malczewski, „Idź nad strumienie” (lewa część tryptyku), 1909-10, Muzeum Narodowe w Warszawie, cyfrowe.mnw.art.pl, domena publiczna.
R13GQZC2EJP7O
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Idź nad strumienie”. Ukazuje kobietę z dzieckiem siedzących na szczycie powozu. Kobieta przypomina Madonnę z Dzieciątkiem. Pod jej stopami znajduje się rogal księżyca. Wokół powozu zgromadziły się fauny, chimery i Parki, anioły i personifikacje śmierci, aby oddać im cześć. Tłem jest szeroki i daleki pejzaż z polami.
Jacek Malczewski, „Idź nad strumienie” (środkowa część tryptyku), 1909-10, Muzeum Narodowe w Warszawie, cyfrowe.mnw.art.pl, domena publiczna.
R16UQTNBBPHG9
Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego „Idź nad strumienie”. Ukazuje idącego pastuszka w białej, długiej koszuli grającego na flecie. Otaczają go drzewa jarzębiny. Za pagórkowatym pejzażem rozciąga się widok z polami i innymi drzewami. Linia horyzontu jest płaska i rozmazana. W obrazie dominują jasne, rozbielone zielenie, ugry.
Jacek Malczewski, „Idź nad strumienie” (prawa część tryptyku), 1909-10, Muzeum Narodowe w Warszawie, cyfrowe.mnw.art.pl, domena publiczna.
Polecenie 4
Zapoznaj się z tryptykiem Malczewskiego Idź nad strumienie. Dokonaj interpretacji obrazów.
RaVk5nNIQePyH
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
Biograficzny cykl Moje życie
Moje życie to tryptyk będący autobiograficzną realizacją Malczewskiego. Cykl powstał w latach 1911‑1912 wątki biograficzne nie zawsze są bezpośrednie – najbardziej dosłownym cytatem z dzieciństwa artysty jest część środkowa. Malarz ponownie wraca do wątków, które niejednokrotnie pojawiły się w jego wcześniejszych dziełach – wspomina, dokonuje rozrachunku, a wszystko to czyni za pomocą znaczeń symbolicznych.
R11H82GSMKTF4
Ilustracja interaktywna o kształcie kwadratu przedstawia obraz Jacka Malczewskiego ,,Moje życie”. Ukazuje pejzaż z widokiem na czerwono‑brązowe morze. NA pierwszym planie znajduje się dziewczynka o blond włosach, zaplecionych w warkocze. Ogląda się za siebie, w stronę podróżującego po morzu człowieka. Naprzeciw niej, po lewej stronie znajduje się studnia. Plażę porasta nieliczna roślinność. Po lewej stronie widoczny jest konar drzewa. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Młody człowiek - artysta, czyli odmieniec, w swojskiej tradycji wioskowy wariat - wyrusza na podbój obcego świata. Wbrew jego brutalnym prawom, swe życie podporządkowuje zasadzie ustawicznego poszukiwania prawdy, piękna i dobra.(Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005). 2. Artysta przekłada tę wędrówkę na obraz pustego, martwego pola, na którego skraju umieszcza studnię - źródło poznania. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005) 3. Wody strzeże mała dziewczynka, swą niewinnością gwarantująca czystość źródła. Ta droga jest stale nadzorowana czujnym wzrokiem mitologicznych bogiń przeznaczenia - trzech Parek ukrytych pod ludowymi zapaskami. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005)
Ilustracja interaktywna o kształcie kwadratu przedstawia obraz Jacka Malczewskiego ,,Moje życie”. Ukazuje pejzaż z widokiem na czerwono‑brązowe morze. NA pierwszym planie znajduje się dziewczynka o blond włosach, zaplecionych w warkocze. Ogląda się za siebie, w stronę podróżującego po morzu człowieka. Naprzeciw niej, po lewej stronie znajduje się studnia. Plażę porasta nieliczna roślinność. Po lewej stronie widoczny jest konar drzewa. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Młody człowiek - artysta, czyli odmieniec, w swojskiej tradycji wioskowy wariat - wyrusza na podbój obcego świata. Wbrew jego brutalnym prawom, swe życie podporządkowuje zasadzie ustawicznego poszukiwania prawdy, piękna i dobra.(Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005). 2. Artysta przekłada tę wędrówkę na obraz pustego, martwego pola, na którego skraju umieszcza studnię - źródło poznania. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005) 3. Wody strzeże mała dziewczynka, swą niewinnością gwarantująca czystość źródła. Ta droga jest stale nadzorowana czujnym wzrokiem mitologicznych bogiń przeznaczenia - trzech Parek ukrytych pod ludowymi zapaskami. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005)
Jacek Malczewski, „Moje życie”, 1911-1912, Muzeum Narodowe w Warszawie, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1JNPH3Z5Z329
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Moje życie”. Ukazuje mężczyznę we wnętrzu z łysawą głową, skierowanego w lewą stronę i stojącego przy stole z tacami, na których stoją kieliszki. Po lewej stronie w tle znajdują się uchylone drzwi. Obok nich stoi chłopiec i podpiera się o oparcie krzesła. Na frontalnej ścianie wiszą płaszcze. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Do bezpiecznego, swojskiego dworu w Wielgiem przybył patrol rosyjskich wojskowych, ich płaszcze i pałasze wiszą w przedpokoju, gdzie służący przygotowuje kieliszki do poczęstunku. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005), 2. Mały chłopiec, sam Jacek Malczewski, z niepokojem i zaciekawieniem obserwuje tę scenę - ci obcy, wrogowie, są podejmowani w salonie przez dorosłych. Chłopiec gubi się w domysłach, w jego rajski świat dzieciństwa z klarownym podziałem dobra i zła brutalnie wkracza niezrozumiały kompromis świata dorosłych. Dom zostaje zhańbiony. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005)
Ilustracja interaktywna o kształcie poziomego prostokąta przedstawia obraz Jacka Malczewskiego
„Moje życie”. Ukazuje mężczyznę we wnętrzu z łysawą głową, skierowanego w lewą stronę i stojącego przy stole z tacami, na których stoją kieliszki. Po lewej stronie w tle znajdują się uchylone drzwi. Obok nich stoi chłopiec i podpiera się o oparcie krzesła. Na frontalnej ścianie wiszą płaszcze. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Do bezpiecznego, swojskiego dworu w Wielgiem przybył patrol rosyjskich wojskowych, ich płaszcze i pałasze wiszą w przedpokoju, gdzie służący przygotowuje kieliszki do poczęstunku. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005), 2. Mały chłopiec, sam Jacek Malczewski, z niepokojem i zaciekawieniem obserwuje tę scenę - ci obcy, wrogowie, są podejmowani w salonie przez dorosłych. Chłopiec gubi się w domysłach, w jego rajski świat dzieciństwa z klarownym podziałem dobra i zła brutalnie wkracza niezrozumiały kompromis świata dorosłych. Dom zostaje zhańbiony. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005)
Jacek Malczewski, „Moje życie” (środkowa część tryptyku), 1911-1912, Muzeum Narodowe w Warszawie, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
R1EN347U3M7PU
Ilustracja interaktywna o kształcie kwadratu przedstawia obraz Jacka Malczewskiego ,,Moje życie”. Ukazuje stojąca przy płocie nagą kobietę z kosą. Przygląda się jej stojący po prawej stronie mężczyzna w żołnierskim płaszczu przerzuconym przez ramię. Za płotem znajduje się pole, a dalej zabudowania wiejskie. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Trzeci obraz, sprowadzony do odwzorowania pejzażu dzieciństwa - dworu w Wielgiem, symbolizuje kres drogi utrudzonego kolejami życia wędrowca. W wyobraźni Malczewskiego finał ziemskiej wędrówki jest równoznaczny z powrotem do kraju dzieciństwa. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005), 2. Odzyskanie tego utraconego świata szczęśliwości jest możliwe tylko przez przekroczenie bramy, której strzeże piękna, młoda kobieta z kosą. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005), 3. Zwyczajny wiejski kołowrót, ruchoma, obrotowa brama urasta u Malczewskiego do symbolu granicy życia i śmierci. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005)
Ilustracja interaktywna o kształcie kwadratu przedstawia obraz Jacka Malczewskiego ,,Moje życie”. Ukazuje stojąca przy płocie nagą kobietę z kosą. Przygląda się jej stojący po prawej stronie mężczyzna w żołnierskim płaszczu przerzuconym przez ramię. Za płotem znajduje się pole, a dalej zabudowania wiejskie. Dodatkowo na ilustracji zostały zamieszczone informacje: 1. Trzeci obraz, sprowadzony do odwzorowania pejzażu dzieciństwa - dworu w Wielgiem, symbolizuje kres drogi utrudzonego kolejami życia wędrowca. W wyobraźni Malczewskiego finał ziemskiej wędrówki jest równoznaczny z powrotem do kraju dzieciństwa. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005), 2. Odzyskanie tego utraconego świata szczęśliwości jest możliwe tylko przez przekroczenie bramy, której strzeże piękna, młoda kobieta z kosą. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005), 3. Zwyczajny wiejski kołowrót, ruchoma, obrotowa brama urasta u Malczewskiego do symbolu granicy życia i śmierci. (Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005)
Jacek Malczewski, „Moje życie”, 1911-1912, Muzeum Narodowe w Warszawie, pinakoteka.zascianek.pl, CC BY 3.0.
Obrazy składające się na tryptyk różnią się nie tylko skomplikowaną treścią, ale także konwencją malarską - układem kompozycyjnym i kolorystyką. Środkowy, przedstawiający wnętrze, jest najbardziej realistyczny w wierności przekazu, z poprawnie wykreśloną perspektywą, zbliżeniem sceny do dolnej krawędzi. Również jego gama barwna jest stonowana i realna. Dwa obrazy skrajne ukazują sceny na tle pejzażowym. W lewym artysta operuje uproszczoną formą, wzmocnioną rozwiązaniem barwnym z wyraźnym podziałem planów w układzie horyzontalnym. Martwotę pustego pejzażu podkreśla jałowa, płomienna w tonacji ziemia. Obraz po prawej jest pejzażem najbardziej swojskim, z opustoszałym gumnem przy zabudowaniach dworskich. Jednak jego fascynująca, ograniczona do tonacji zimnych, srebrzystych zieleni gama barwna ujawnia inny, jakby senno‑marzeniowy wymiar tej sceny. Ostre akcenty wertykalne w postaci nagich pni drzew w obu skrajnych obrazach tryptyku spinają kompozycyjnie całość.
Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie. Galeria Malarstwa Polskiego. Przewodnik Multimedialny, płyta CD, 2005
Podsumowanie
Twórczość Jacka Malczewskiego stanowi jedno z najważniejszych osiągnięć malarstwa polskiego przełomu XIX i XX wieku. Artysta połączył w niej wątki patriotyczne, refleksję nad losem narodu oraz rozważania dotyczące sensu ludzkiej egzystencji i roli artysty. Wykorzystując język symboli, alegorii i fantastycznych wizji, stworzył oryginalny, łatwo rozpoznawalny świat przedstawień, w którym rzeczywistość historyczna splata się z wyobraźnią, mitologią i literaturą romantyczną. Malczewski podejmował tematy związane z historią Polski, doświadczeniem niewoli oraz nadzieją na odrodzenie ojczyzny, a równocześnie kierował uwagę ku sprawom uniwersalnym, takim jak przemijanie, los człowieka czy poszukiwanie prawdy i sensu życia. Jego obrazy ukazują również szczególne rozumienie powołania artysty, który poprzez sztukę próbuje odsłonić ukryte znaczenia rzeczywistości. Dzięki połączeniu refleksji historycznej, symbolicznej wyobraźni i indywidualnego języka malarskiego twórczość Malczewskiego stała się jednym z najpełniejszych wyrazów idei neoromantyzmu i symbolizmu w sztuce Młodej Polski.
