Pomyśl, które rzeźby wyglądają tak, jakby celowo pozostawiono je niedokończone, z fragmentami gładkimi i innymi wciąż surowymi, jakby wyłaniały się z bloku materiału.

Zwróć uwagę na rzeźbę, która najbardziej przypomina impresjonistyczne malarstwo: pełna ruchu, migotliwa, z miękkim modelunkiem, bardziej skupiona na wrażeniu niż na idealnym wykończeniu.

Pomyśl, które określenie dotyczy malarskiej techniki polegającej na rozbijaniu barw na drobne plamki lub kreski, tak aby oko widza scalało je dopiero z pewnej odległości.

Zwróć uwagę na charakterystyczne cechy rzeźb młodopolskich: ekspresję, symbolizm, deformację, miękkie modelowanie, nastrojowość; spróbuj skojarzyć, który twórca słynął z monumentalnych, ekspresyjnych form, który z subtelnych portretów, a który z symbolicznych przedstawień pełnych emocji.

Zwróć uwagę, która rzeźba wygląda jak postać częściowo wyłaniająca się z kamienia, z miękkim, płynnym modelunkiem i charakterystycznym gestem opadania — to może naprowadzić Cię na właściwy tytuł i autora.

Pomyśl, który twórca słynął z monumentalnych, ekspresyjnych grup rzeźbiarskich, a który tworzył bardziej kameralne, realistyczne sceny; zwróć uwagę na materiał, sposób modelowania i charakter przedstawionych postaci.

Pomyśl, która z rzeźb ma miękkie, płynne linie, organiczne kształty i dekoracyjny, falujący rytm typowy dla secesji, a która bardziej skupia się na wrażeniu chwili, nastroju, świetle i impresji, czyli cechach impresjonizmu.

Zwróć uwagę na odejście od realistycznego modelunku, wykorzystanie surowej i nieobrobionej bryły, asymetrię, szkicowość oraz zainteresowanie ruchem i światłem. Uwzględnij przykłady dzieł Laszczki, Szymanowskiego i Dunikowskiego.

Schemat odpowiedzi:

Teza: rzeźba Młodej Polski wyraźnie odchodzi od akademickich zasad.

Argumenty:

• swobodniejsze i szkicowe modelowanie bryły; 

•  eksponowanie faktury i kontrastowanie powierzchni opracowanych z surowymi; 

• odejście od symetrii i klasycznych, zamkniętych kompozycji; 

• zainteresowanie ruchem, światłem, ekspresją i indywidualnym sposobem kształtowania formy; 

Przykłady: 

• Zrozpaczona,

• Mickiewicz po improwizacji,

• Tchnienie,

• Fatum;

Wniosek: zerwanie z akademizmem nie oznaczało odrzucenia warsztatu, lecz podporządkowanie go indywidualnej wizji artysty.

Przeanalizuj, w jaki sposób ograniczenie detalu, deformacja postaci, wyłanianie się figury z bryły lub nadanie jej płynnego, ekspresyjnego kształtu wpływa na znaczenie dzieła.

Schemat odpowiedzi: 

Teza: deformacja i uproszczenie zwiększały możliwości wyrażania emocji, nastroju i treści symbolicznych; 

Przykłady z cechami

• Laszczka – Zrozpaczona: kontrast gładkiego ciała i surowej bryły wzmacnia ekspresję oraz pokazuje wyłanianie się formy; 

• Szymanowski – Mickiewicz po improwizacji: asymetria, dynamiczna poza i surowa bryła podkreślają dramatyzm oraz stan natchnienia; 

• Dunikowski – Tchnienie: uproszczone, kanciaste bryły nadają przedstawieniu wymiar uniwersalny i metafizyczny; 

• Dunikowski – Fatum / Kobiety brzemienne: syntetyczna forma pozwala skoncentrować uwagę na idei i ekspresji; 

Wniosek: forma została podporządkowana wyrażaniu przeżyć, idei i symbolicznych znaczeń.

Uwzględnij odejście od tradycyjnego wartościowania materiałów oraz różnorodność tworzyw wymienionych w materiale. Zwróć uwagę na Tchnienie Dunikowskiego.

Schemat odpowiedzi: 

Teza: nowatorstwo rzeźby Młodej Polski obejmowało nie tylko formę, lecz także sposób traktowania materiału; 

Nowatorstwo:

• przełamanie tradycyjnego podziału materiałów na „szlachetne” i „niegodne”; 

• możliwość wykorzystywania gliny, wosku, gipsu, marmuru, jaspisu, onyksu, granitu, metalu i drewna; 

• eksperymentowanie z nowymi formami, konstrukcjami i technologiami; 

Przykład z uzasadnieniem: 

• Dunikowski – Tchnienie: wykorzystanie blachy miedzianej i stworzenie uproszczonej, niemal abstrakcyjnej formy; 

• materiał przestaje być wyłącznie tworzywem do odtworzenia rzeczywistości, a staje się aktywnym elementem ekspresji dzieła. 

Wniosek: eksperymenty materiałowe i technologiczne zwiększyły swobodę twórczą oraz przyczyniły się do modernizacji języka rzeźby.

Zestaw cechy impresjonizmu widoczne u Laszczki, Pugeta i Ostrowskiego z cechami secesji obecnymi m.in. u Szymanowskiego. Nie poprzestawaj wyłącznie na wymienieniu cech, ale wyjaśnij ich funkcję.

Schemat odpowiedzi:

Cechy z przykładami

• impresjonizm: rozedrgana faktura, kontrasty powierzchni, efekty światłocieniowe, szkicowość, próba uchwycenia ruchu i chwilowego wrażenia; 

• Laszczka, Puget, Ostrowski: faktura i sposób opracowania powierzchni tworzą zmienność efektów świetlnych; secesja: płynna, falista linia, asymetria, miękkość modelunku, formy organiczne i wrażenie ruchu; 

• Szymanowski: falista forma i płynny kontur dynamizują kompozycję; 

Zestawienie

• podobieństwo: oba sposoby odchodzą od statycznej, akademickiej bryły i wykorzystują światło, fakturę lub ruch do ożywienia formy; 

• różnica: impresjonizm koncentruje się przede wszystkim na wrażeniowości, fakturze i efektach światła, natomiast secesja na stylizacji, płynnej linii, asymetrii i organiczności formy.

Wniosek: oba kierunki przyczyniły się do odejścia od tradycyjnego realizmu, ale każdy stworzył odmienny sposób modernizacji języka rzeźby.