Źródło: Edgar Allan Poe, dostępny w internecie: Wikimedia.org, licencja: CC BY 3.0. Online-skills.
1
Ważne daty
09.04.1906 – narodziny Victora Vasarely’ego
1925 – rozpoczęcie przez artystę studiów medycznych w Budapeszcie
1927 - 1930 – okres studiów studiuje w Podolini‑Volkmann Academy, a następnie w Műhely
1930 - 1935 – emigracja Vasarely'ego do Paryża
1937 – pierwsze dzieło op‑artu – Zebra Vasarely'ego
1955 – publikacja Żółtego manifestu
1964 – pierwsze użycie terminu op‑art w Time Magazine
1965 – otwarcie wystawy The Responsive Eye w Museum of Modern Art w Nowym Yorku
1971 – otwarcie wystawy Vasarely’ego w Gordes we Francji
15.03.1997 – śmierć artysty w Paryżu
Op‑art - nowe zjawisko w sztuce
Op Art (skrót od Optical Art [czytaj: optikal art]) to ruch artystyczny, który pojawił się w latach 60. XX wieku. Jest to odrębny styl sztuki, który tworzy iluzję ruchu. Dzięki zastosowaniu precyzji i matematyki, kontrastu i abstrakcyjnych kształtów, dzieła sprawiają złudzenie trójwymiarowości. Jako oficjalny ruch op‑art trwał około trzech lat. Nie oznacza to jednak, że po 1969 roku, w trzy lata po powstaniu ruchu, artyści zrezygnowali z tworzenia prac „optycznych”.
Op‑artOp‑artOp‑art to skrót od angielskiego pojęcia optical art (sztuka optyczna). Termin ten w kontekście sztuki pojawił się po raz pierwszy w 1964 roku w recenzji zamieszczonej w Time Magazine, dotyczącej wystawy prac artysty o polskich korzeniach Juliana Stańczaka pt. Optical Paintings. Od tego momentu nazwę tę wykorzystywano do opisywania geometrycznych kompozycji, które wykorzystywały złudzenia optyczne w celu wywołania konkretnych reakcji u widzów. Op‑art nie miał charakteru samodzielnego stylu, możemy o nim myśleć raczej jako o kierunku w sztuce – sposobie tworzenia dzieł malarskich. Najczęściej prace te wywoływały u odbiorców wrażenie ruchu, wibracji, migotliwości. Efekty uzyskiwano przede wszystkim za pomocą znanych i opisanych w latach 60. (np. przez Rudolfa Arnheima) mechanizmów percepcji złudzeń optycznych. Artyści op‑artowi garściami czerpali z osiągnięć współczesnej sobie teorii Gestalt i psychofizjologii widzenia. Początkowo do tworzenia dzieł op‑artu wykorzystywano przede wszystkim kolor biały i czarny. Technika ta pozwalała na stosunkowo łatwe operowanie kontrastem oraz relacją figura‑tło. Następnym etapem było wprowadzenie koloru, dzięki czemu twórcy mogli wykorzystać pełnię mechanizmów percepcji.
RZBHScYisYSjL
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Wen‑Ying Tsai „Superimposed Painting- Random Field”. Na czerwonym tle znajduje się zielony kwadrat z wyciętymi kółkami różnej wielkości. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Obraz Wen‑Ying Tsai jest typowym przykładem sztuki op‑artu opierającej się na silnym kontraście kolorystycznym. Zestawienie czerwieni i zieleni wywołuje wrażenie głębi w obrazie oraz iluzję ruchu.
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Wen‑Ying Tsai „Superimposed Painting- Random Field”. Na czerwonym tle znajduje się zielony kwadrat z wyciętymi kółkami różnej wielkości. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Obraz Wen‑Ying Tsai jest typowym przykładem sztuki op‑artu opierającej się na silnym kontraście kolorystycznym. Zestawienie czerwieni i zieleni wywołuje wrażenie głębi w obrazie oraz iluzję ruchu.
Wen-Ying Tsai, Superimposed Painting- Random Field, pigmenty Day-glo, płyta pilśniowa, drewno, płótno, 1963, wikimedia.org, CC BY-SA 4.0.
Obraz Wen‑Ying Tsai jest typowym przykładem sztuki op‑artu opierającej się na silnym kontraście kolorystycznym. Zestawienie czerwieni i zieleni wywołuje wrażenie głębi w obrazie oraz iluzję ruchu.
Zestawienia barw i figur zaczerpnięte z op‑artu są często wykorzystywane we wzornictwie przemysłowym. Kompozycje te są na tle atrakcyjne wizualnie, często stają się dominującym elementem ubrań, mebli i wystrojów wnętrz.
R14ROD9aeB6Jf
Ilustracja przedstawia dzieło Ryszarda Anuszkiewicza „Deep-Magenta-Square”. Na środku obrazu umieszczony jest różowy kwadrat. Od niego we wszystkich kierunkach odchodzą fioletowe linie. Całość sprawia wrażenie głębi.
Ryszard Anuszkiewicz, Deep-Magenta-Square, 1978, D. Wigmore Fine Art gallery, Nowy Jork, USA, wikedia.org, domena publiczna.
Victor Vasarely – ojciec op‑artu
Artyście przyświecała idea stworzenia uniwersalnego, zrozumiałego dla wszystkich, wizualnego przekazu. Wierzył on, że obraz może być tak samo dobrym środkiem komunikacji jak język. Twierdził, że jego prace bywają nawet lepszym nośnikiem znaczeń niż język, ponieważ nie odzwierciedlają podziałów politycznych i klasowych. Vasarely inspirował się m.in. abstrakcją geometryczną, dokonaniami szkoły Bauhausu oraz twórczością takich artystów jak: Wassily Kandinsky, Paul Klee i László Moholy‑Nagy. Wpływ na jego twórczość miał także rozwój współczesnej technologii.
Po przeprowadzce do Paryża w 1930 roku Vasarely intensywnie pracował. Za dnia jako najemny grafik tworzył dla dużych firm wzory użytkowe, plakaty i reklamy, w nocy zaś starał się przekształcać grafikę użytkową w oryginalną i wizjonerską sztukę. W jego pracach charakteryzowały się wizualne niejednoznaczności, które bezpośrednio nawiązywały do iluzji optycznychIluzja optycznailuzji optycznych. Jednymi z pierwszych przykładów takich prac są: Zebra (1937) oraz Tygrys (1938). W obu dziełach wykorzystane zostały takie elementy jak silny kontrast oraz bistabilna (niejednoznaczna) kompozycja. To właśnie te dwie prace po wielu latach zostały uznane przez krytyków i historyków sztuki za pionierskie dla op‑artu. Pierwsza ważna wystawa artysty odbyła się w 1944 roku podczas otwarcia galerii Denise René. Jego rysunki i grafiki (łącznie 150) zostały jednak przyjęte bez entuzjazmu, w konsekwencji czego Vasarely postanowił porzucić technikę graficzną na rzecz malarstwa. Pomimo zmiany techniki, artysta pozostał grafikiem, co było zauważane w starannej kompozycji jego dzieł. W kolejnych latach abstrakcyjne prace Vasarely’ego jeszcze trzykrotnie wystawiane były w Paryżu.
RIEQnoqD3nEQk
Czarno-biała fotografia przedstawia Victora Vasarely w młodości. Zdjęcie wykonano około 1930 roku. Ukazuje młodego mężczyznę ubranego w ciemny garnitur. Włosy ma ciemne zaczesane do tyłu. Siedzi na krześle, ramię lewej ręki ma przewieszone przez oparcie krzesła. W dłoniach trzyma otwartą książkę. W tle znajduje się mebel z dużym przezroczystym wazonem z kwiatami.
Victor Vasarely w młodości, ok. 1930, wikimedia.org, domena publiczna.
Dzięki licznym kontaktom z ówczesnym środowiskiem artystycznym Vasarely mógł obserwować, co działo się we współczesnym mu paryskim świecie sztuki. Jednakże nie podążał on za podpatrzonymi trendami – abstrakcja geometryczna w jego wydaniu miała unikalny charakter. Artysta nigdy nie zapomniał o przyświecających mu ideach stworzenia uniwersalnego języka.
Jego styl zmieniał się stopniowo: w latach 30. tworzył figuratywne przedstawienia, w okresie między 1940‑50 – malarskie abstrakcje geometryczne, a późne lata 40. przyniosły fascynację „wewnętrzną geometrią natury”. Podsumowanie twórczych poszukiwań stanowiło opublikowanie w 1955 roku Żółtego manifestu (Manifeste Jaune), w którym artysta zawarł swoją własną wizję sztuki, gdzie terminy takie jak obraz i rzeźba stały się anachroniczne. Twierdził on, że bardziej adekwatną kategorią opisu i podziału dzieł sztuki jest jej wielowymiarowość.
Najbardziej znaczące osiągnięcia artysty przypadają na dekadę pomiędzy 1960 a 1970. W tym okresie uczestniczył on w najważniejszych projektach i otrzymywał prestiżowe zamówienia. Pod koniec lat 50. Vasarely zyskał międzynarodowe uznanie dzięki swoim op‑artowym pracom. W latach 60. otrzymał wiele nagród; wystawiał swoje prace między innymi w Nowym Jorku, Brukseli i Paryżu. Dzieła Vasarely'ego były także prezentowane na słynnej wystawie The Responsive Eye w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku. Na zorganizowanej z wielkim przepychem w 1965 roku ekspozycji pokazywano prace wszystkich najważniejszych artystów z kręgu op‑artu, takich jak Richard Anuszkiewicz, Wen‑Ying Tsai, Bridget Riley and Getulio Alviani.
W początkach lat 60. Vasarely doszedł do technicznej perfekcji w tworzeniu tzw. „struktur optycznych”. Dzięki wykorzystaniu materiałów takich jak farba przemysłowa, aluminium, szkło czy błona fotograficzna, był w stanie stworzyć niemal iluzjonistyczne, pełne ruchu kompozycje. Za pomocą tych narzędzi do 1965 roku namalował dwie serie obrazów pt. Alfabet plastyczny (Alphabet Plastique) i Planetarny folklor (Folklore Planetaire). Obie serie wykonane były w oparciu o konsekwentne zmiany kolorów i zestandaryzowane, modularne formy. W latach 70. doskonalił swoją technikę, inspirując się badaniami empirycznymi z różnych obszarów wiedzy. W tym czasie artysta tworzył serie obrazów pt. Gestalt i Vega – dzieł określających jego własny alfabet wizualny.
R185767EK75UX
Ilustracja przedstawia grafikę Viktora Vasarely, Bez tytułu z „Hołd dla Picassa”. Na tle w różnych odcieniach koloru niebieskiego i fioletowego, przechodzących od jasnego do ciemnego, znajdują się kropki w podobnych kolorach. Kropki są ułożone w rzędach, jedna przy drugiej i zajmują całą powierzchnię ilustracji. Kropki tworzą efekt trójwymiarowości -tworzą wypukłe kule w lewym dolnym i prawym górnym rogu, a w pozostałych dwóch rogach znajdują się kształty wklęsłe. Dodatkowo na ilustracji został umieszczony interaktywny punkt: 1. Węgierski artysta uzyskał iluzjonistyczne efekty dzięki precyzyjnym kombinacjom linii, geometrycznym kształtom, a także kolorom i cieniom. Kompozycja przykuwa wzrok poprzez pełną iluzji głębię, ruch i trójwymiarowość.
Ilustracja przedstawia grafikę Viktora Vasarely, Bez tytułu z „Hołd dla Picassa”. Na tle w różnych odcieniach koloru niebieskiego i fioletowego, przechodzących od jasnego do ciemnego, znajdują się kropki w podobnych kolorach. Kropki są ułożone w rzędach, jedna przy drugiej i zajmują całą powierzchnię ilustracji. Kropki tworzą efekt trójwymiarowości -tworzą wypukłe kule w lewym dolnym i prawym górnym rogu, a w pozostałych dwóch rogach znajdują się kształty wklęsłe. Dodatkowo na ilustracji został umieszczony interaktywny punkt: 1. Węgierski artysta uzyskał iluzjonistyczne efekty dzięki precyzyjnym kombinacjom linii, geometrycznym kształtom, a także kolorom i cieniom. Kompozycja przykuwa wzrok poprzez pełną iluzji głębię, ruch i trójwymiarowość.
Viktor Vasarely, „Feny”, 1973 r., Muzeum Thyssen Bornemisza, Madryt,
Hiszpania, museothyssen.org, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29
ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Viktor Vasarely, Bez tytułu z „Hołd dla Picassa”, Sitodruk, Muzeum Sztuki Nowoczesnej MoMA, Nowy Jork, dostępny w internecie: https://www.moma.org/collection/works/60254 [dostęp 18.06.2021], licencja: CC BY 3.0.
RsMi7pLqtWPyX
Ilustracja interaktywna przedstawia wolno stojącą rzeźbę Victora Vasarely. Rzeźba wykonana jest z porcelany. Kształtem przypomina pochyloną cyfrę osiem. Składa się z małych, kolorowych rombów. Dzieło znajduje się na trawniku. W tle widoczne są liczne drzewa oraz fragment budowli. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Rzeźba Vasarely’ego to przykład dzieła op‑artu, które jest figurą niemożliwą. Artysta dzięki umiejętnemu zestawieniu ze sobą romboidalnych kształtów oraz barw dopełniających uzyskał efekt iluzji trójwymiarowości. W rezultacie ulegamy złudzeniu głębi, widząc w figurze dwie prostopadłościenne przestrzenie, w których znajdują się sześciany.
Ilustracja interaktywna przedstawia wolno stojącą rzeźbę Victora Vasarely. Rzeźba wykonana jest z porcelany. Kształtem przypomina pochyloną cyfrę osiem. Składa się z małych, kolorowych rombów. Dzieło znajduje się na trawniku. W tle widoczne są liczne drzewa oraz fragment budowli. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Rzeźba Vasarely’ego to przykład dzieła op‑artu, które jest figurą niemożliwą. Artysta dzięki umiejętnemu zestawieniu ze sobą romboidalnych kształtów oraz barw dopełniających uzyskał efekt iluzji trójwymiarowości. W rezultacie ulegamy złudzeniu głębi, widząc w figurze dwie prostopadłościenne przestrzenie, w których znajdują się sześciany.
Victor Vasarely, rzeźba, 1977, porcelana, Pécs, Węgry, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0.
Rr9S8wV6v4YmW
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Victora Vasarely „Supernowa”. Obraz ukazuje czarne tło podzielone białymi liniami na setki malutkich kwadratów. Jest to kratownica. W miejscach niektórych kwadratów artysta umieścił koła białe i czarne, mniejsze i większe. W niektórych miejscach białe linie są cieńsze lub grubsze. Całość tworzy złudzenie optyczne. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. W pracy Supernowa Vasarely odwołuje się do znanego w optyce złudzenie Hermana. Artysta zestawiając ze sobą silnie kontrastujące elementy na planie kratownicy, uzyskał efekt iluzji pojawiania się ciemnych punktów w miejscach przecięcia białych linii. W swoim obrazie Vasarely jednocześnie poddaje analizie i dowartościowuje znaczenie iluzji optycznych w sztuce.
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Victora Vasarely „Supernowa”. Obraz ukazuje czarne tło podzielone białymi liniami na setki malutkich kwadratów. Jest to kratownica. W miejscach niektórych kwadratów artysta umieścił koła białe i czarne, mniejsze i większe. W niektórych miejscach białe linie są cieńsze lub grubsze. Całość tworzy złudzenie optyczne. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. W pracy Supernowa Vasarely odwołuje się do znanego w optyce złudzenie Hermana. Artysta zestawiając ze sobą silnie kontrastujące elementy na planie kratownicy, uzyskał efekt iluzji pojawiania się ciemnych punktów w miejscach przecięcia białych linii. W swoim obrazie Vasarely jednocześnie poddaje analizie i dowartościowuje znaczenie iluzji optycznych w sztuce.
Victor Vasarely, Supernowa, olej na płótnie, 1959-61, Tate Modern, Londyn, wikimedia.org CC BY-SA 4.0.
Op‑Art nawiązuje do stylu Bauhausu [czytaj: bałhałsu]. Wnika w przestrzeń publiczną i jest widoczny np.: na budynkach. Widzowie w pracach artystów op‑art'u mogą dostrzec ruch - wrażenie jest spowodowane subiektywnym odczuwaniem kolorów i wzorów. Victor Vasarely [czytaj: Wiktor Wasareli] (1906 - 1997) wcześnie wykorzystał te środki do perfekcji.
R15b6EUewLmr5
Ilustracja przedstawia dzieło Victora Vasarely „Ríu-Kíu-C”. Na ilustracji znajdują się wzory czarno-białe. Składają się one głównie z kresek i tworzą różne kształty. Dzieło umieszczone jest na murze biblioteki Wydziału Prawa i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Bonn. Poniżej widoczny jest fragment budynku oraz trawnika.
Victor Vasarely, Ríu-Kíu-C, 1967-69, fasada Juridicum – biblioteka Wydziału Prawa i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Bonn, Niemcy, wikimedia.org, CC BY-SA 2.0 DE.
R1ASe2lD6AknS
Ilustracja przedstawia dzieło Victora Vasarely „Zebra”. Na czarnym tle, za pomocą białych pasów, zostały przedstawione dwie zebry. Zwierzęta wyglądają, jakby się ze sobą bawiły.
Źródło: Victor Vasarely, dostępny w internecie: In the Labyrinth of Modernism at Städel Museum, https://pl.pinterest.com/ideas/victor-vasarely/922912635796, tylko do użytku edukacyjnego.
RDjy1CpXmoszu
Ilustracja przedstawia muzeum w Aix-en-Provence we Francji, poświęcone twórczości Wiktora Vasarely'ego. Budynek kształtem przypomina składaną harmonijkę. Na kwadratowych ścianach muzeum widoczne są wielkie koła, białe na czarnym tle lub czarne na białym tle.
Victor Vasarely (projekt), John Sonnier i Dominique Ronsseray (architekci), budynek Fundacji Vasarely'ego, 1973-76, Aix en Provence, Francja, wikipedia.org, domena publiczna.
RRHGEL7TISgck
Ilustracja przedstawia Victora Vasarely w towarzystwie dwóch innych mężczyzn w pomieszczeniu w siedzibie Fundacji Vasarely'ego. Za mężczyznami, na granatowej ścianie widoczne jest duże dzieło. Jest to figura złożona z małych rombów w różnych odcieniach koloru niebieskiego.
Victor Vasarely w siedzibie Fundacji Vasarely'ego, 1977, Aix en Provence, Francja, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0.
Działanie złudzenia optycznego
Zgodnie z definicją słownikową, przyglądając się złudzeniom optycznym (nazywanym również iluzjami optycznymi), przypisujemy oglądanym przedmiotom właściwości, których fizycznie nie posiadają. Innymi słowy, złudzenia optyczne są zjawiskami percepcyjnymi, a nie fizycznymi; ich twórcy wykorzystują mechanizmy naszej percepcji. Głównymi narzędziami budowania złudzeń optycznych są: cień, kontrast, manipulacje kolorem i kształtem. Zasadniczo złudzenia optyczne możemy podzielić na złudzenia związane z mechanizmami działania naszego oka, figury bistabilne (wieloznaczne) oraz tzw. figury niemożliwe.
R4PpO23Qc8h9T
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Richarda Gregory'ego „Złudzenia ściany kawiarni”. Na ilustracji znajduje się kratownica. Składa się ona z białym oraz czarnych kwadratów tej samej wielkości. W każdym kolejnym rzędzie kwadraty są przesunięte o pół względem rzędu wyżej. Całość sprawia wrażenie, jakby linie poziome, które dzielą poszczególne rzędy zwężały się do boków. W rzeczywistości są one względem siebie równoległe. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Iluzja wtórnie opisana przez Richarda Gregory’ego. Jeden z pracowników jego laboratorium miał zainspirować się sposobem ułożenia cegieł na ścianie odwiedzanej przez siebie kawiarni przy St. Michael's Hill w Bristolu. Wciąż nie do końca znamy sposób działania tej iluzji; badacze twierdzą, że determinującym ją elementem jest kontrast.
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Richarda Gregory'ego „Złudzenia ściany kawiarni”. Na ilustracji znajduje się kratownica. Składa się ona z białym oraz czarnych kwadratów tej samej wielkości. W każdym kolejnym rzędzie kwadraty są przesunięte o pół względem rzędu wyżej. Całość sprawia wrażenie, jakby linie poziome, które dzielą poszczególne rzędy zwężały się do boków. W rzeczywistości są one względem siebie równoległe. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Iluzja wtórnie opisana przez Richarda Gregory’ego. Jeden z pracowników jego laboratorium miał zainspirować się sposobem ułożenia cegieł na ścianie odwiedzanej przez siebie kawiarni przy St. Michael's Hill w Bristolu. Wciąż nie do końca znamy sposób działania tej iluzji; badacze twierdzą, że determinującym ją elementem jest kontrast.
Richard Gregory, Złudzenia ściany kawiarni, 1973, wikimedia.org, domena publiczna.
Rodlyad9XSSqD
Ilustracja przedstawia przykład wykorzystania iluzji Richarda Gregorego w dużej skali, na biurowcu przy 1010 La Trobe Street w Melbourne w Australii. Na fotografii został przedstawiony przeszklony budynek. Jego boczna ściana ma formę kratownicy składającej się z ułożonych naprzemienne białych i czarnych prostokątów szkła. Dodatkowo na elewacji zostały umieszczone dwa, duże, niebieskie okręgi. Przed biurowcem widoczna jest ruchliwa ulica.
Przykład wykorzystania iluzji R. Gregory'ego w dużej skali, biurowiec przy 1010 La Trobe Street, Melbourne, Australia, flickr.com, CC BY 3.0.
R4hbHCbbjzBpN
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Louisa Alberta Neckera „Sześcian Neckera”. Na jasnym tle narysowane są czarną kreską wszystkie krawędzie sześcianu. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Gdy patrzymy na sześcian, trudno jest jednoznacznie wskazać, gdzie dokładnie znajduje się jego tylna ściana. Efekt ten został osiągnięty poprzez usunięcie z kompozycji wszelkich wskazówek dotyczących głębi figury.
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Louisa Alberta Neckera „Sześcian Neckera”. Na jasnym tle narysowane są czarną kreską wszystkie krawędzie sześcianu. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Gdy patrzymy na sześcian, trudno jest jednoznacznie wskazać, gdzie dokładnie znajduje się jego tylna ściana. Efekt ten został osiągnięty poprzez usunięcie z kompozycji wszelkich wskazówek dotyczących głębi figury.
Louis Albert Necker, Sześcian Neckera, 1832, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0.
RUPyj8nSsYHb2
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Ludimara Hermanna „Złudzenie Hermanna”. Czarne tło zostało podzielone na liczne kwadraty przy pomocy poziomych i pionowych białych linii. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Przyglądając się kompozycji, zauważymy w niej migoczące szare punkty na skrzyżowaniach białych pasów. Iluzja ta związana jest z obniżoną aktywnością komórek siatkówki oka, gdy przyglądamy się silnie skontrastowanym zestawieniom barwnym (mechanizm hamowania obocznego).
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Ludimara Hermanna „Złudzenie Hermanna”. Czarne tło zostało podzielone na liczne kwadraty przy pomocy poziomych i pionowych białych linii. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Przyglądając się kompozycji, zauważymy w niej migoczące szare punkty na skrzyżowaniach białych pasów. Iluzja ta związana jest z obniżoną aktywnością komórek siatkówki oka, gdy przyglądamy się silnie skontrastowanym zestawieniom barwnym (mechanizm hamowania obocznego).
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Williama Ely Hilla „Moja żona i moja teściowa”. Rysunek wykonany ołówkiem, ukazuje zarówno twarz młodej i starej kobiety, w zależności od punktu widzenia. Młoda kobieta ma na głowie duży kapelusz i odwrócona jest prawie tyłem do widza. Starsza kobieta ma chustę na niewielkim kapeluszu i odwrócona jest w lewą stronę, profilem do widza. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Figury niejednoznaczne to jedno z wielu narzędzi, jakie wykorzystują artyści w swoich pracach. W tym przypadku uważnie przyglądając się kompozycji, dostrzec możemy jednocześnie twarz młodej i starej kobiety.
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Williama Ely Hilla „Moja żona i moja teściowa”. Rysunek wykonany ołówkiem, ukazuje zarówno twarz młodej i starej kobiety, w zależności od punktu widzenia. Młoda kobieta ma na głowie duży kapelusz i odwrócona jest prawie tyłem do widza. Starsza kobieta ma chustę na niewielkim kapeluszu i odwrócona jest w lewą stronę, profilem do widza. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Figury niejednoznaczne to jedno z wielu narzędzi, jakie wykorzystują artyści w swoich pracach. W tym przypadku uważnie przyglądając się kompozycji, dostrzec możemy jednocześnie twarz młodej i starej kobiety.
William Ely Hill, Moja żona i moja teściowa, Puck (magazine), ilustracja z 6 listopada 1915, wikimedia.org, domena publiczna.
R1bpwIOFMxmDX
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Jospeha Jastrowa „Kaczka czy królik?”. Na ilustracji wykonanej czarną kreską na białym tle, w zależności od punktu widzenia, widoczne są kaczka lub królik. Kaczka ma otwarty dziób i głowę skierowaną w lewo. Królik ma głowę skierowaną w prawo. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Iluzja Jastrowa (kaczko‑królik) jest jedną z najbardziej znanych i rozpoznawalnych figur bistabilnych, głównie za sprawą opracowań sporządzonych prac E. H. Gombricha i R. Arnheima. Obaj wspomniani badacze twierdzili, że nie da się jednocześnie „widzieć” obu przedstawionych na ilustracji zwierząt.
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Jospeha Jastrowa „Kaczka czy królik?”. Na ilustracji wykonanej czarną kreską na białym tle, w zależności od punktu widzenia, widoczne są kaczka lub królik. Kaczka ma otwarty dziób i głowę skierowaną w lewo. Królik ma głowę skierowaną w prawo. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Iluzja Jastrowa (kaczko‑królik) jest jedną z najbardziej znanych i rozpoznawalnych figur bistabilnych, głównie za sprawą opracowań sporządzonych prac E. H. Gombricha i R. Arnheima. Obaj wspomniani badacze twierdzili, że nie da się jednocześnie „widzieć” obu przedstawionych na ilustracji zwierząt.
Joseph Jastrow, Kaczka czy królik?, 1899, wikimedia.org, domena publiczna.
RRhEXgYt4r7B7
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Edgara Rubina „Waza Rubina”. Obraz podzielony jest na dwie części. Po lewej stronie, na białym tle widoczna jest żółta waza. Po prawej stronie na czarnym tle widoczna jest biała waza o dokładnie takim samym kształcie, jak żółta. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Waza Rubina to klasyczny przykład relacji figura‑tło. W tym konkretnym przypadku nasza percepcja podąża za tym elementem, który bardziej skupia uwagę. Zasada figura‑tło jest powszechnie wykorzystywana we wzorach użytkowych.
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Edgara Rubina „Waza Rubina”. Obraz podzielony jest na dwie części. Po lewej stronie, na białym tle widoczna jest żółta waza. Po prawej stronie na czarnym tle widoczna jest biała waza o dokładnie takim samym kształcie, jak żółta. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Waza Rubina to klasyczny przykład relacji figura‑tło. W tym konkretnym przypadku nasza percepcja podąża za tym elementem, który bardziej skupia uwagę. Zasada figura‑tło jest powszechnie wykorzystywana we wzorach użytkowych.
Edgar Rubin, Waza Rubina, 1915, wikimedia.org, domena publiczna.
RegjmwOgCVGSQ
Ilustracja interaktywna przedstawia znak drogowy ze stanu Idaho w USA. Znak jest w kolorze brązowym z białym fragmentem z lewej strony, na którym widnieje brązowy napis IDAHO. W prawym górnym rogu, na brązowym tle, znajduje się biała cyfra trzy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Waza Rubina to klasyczny przykład relacji figura‑tło. W tym konkretnym przypadku nasza percepcja podąża za tym elementem, który bardziej skupia uwagę. Zasada figura/tło jest powszechnie wykorzystywana we wzorach użytkowych.
Ilustracja interaktywna przedstawia znak drogowy ze stanu Idaho w USA. Znak jest w kolorze brązowym z białym fragmentem z lewej strony, na którym widnieje brązowy napis IDAHO. W prawym górnym rogu, na brązowym tle, znajduje się biała cyfra trzy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Waza Rubina to klasyczny przykład relacji figura‑tło. W tym konkretnym przypadku nasza percepcja podąża za tym elementem, który bardziej skupia uwagę. Zasada figura/tło jest powszechnie wykorzystywana we wzorach użytkowych.
Znak drogowy ze stanu Idaho w USA, wikimedia.org, domena publiczna.
Bridget Riley [czytaj: bridżet rajli] od dzieł achromatycznych przeszła do chromatycznych, ale nadal tworzy w stylu op‑artu. Jej zawiłe, stylowe abstrakcje geometryczne wywołują wrażenie wibracji lub ruchu. Kolor, jego intensywność i tonalność (stopnie światła i ciemności) są relacyjne i zależą od praw fizyki oraz od sposobu, w jaki oko i mózg postrzegają zjawiska wizualne. Kompozycje artystki oparte są na kontraście i różnej skali szarości, nasyceniu kolorów.
R1ZOMtlDE882u
Obraz namalowany jest w stylu op‑art. Przedstawia układ cienkich niebieskich i czerwonych linii na białym tle, w układzie poziomym. Obraz jest geometryczny, dynamiczny, nie jest jednolity. Linie wywołują wrażenie falowania i ruchu. Przeważają linie niebieskie, zaś czerwonych jest zdecydowanie mniej. Dodatkowo na ilustracji znajduje się interaktywny punkt. 1. Krzywe generują falujące pola światła i ruchu.
Obraz namalowany jest w stylu op‑art. Przedstawia układ cienkich niebieskich i czerwonych linii na białym tle, w układzie poziomym. Obraz jest geometryczny, dynamiczny, nie jest jednolity. Linie wywołują wrażenie falowania i ruchu. Przeważają linie niebieskie, zaś czerwonych jest zdecydowanie mniej. Dodatkowo na ilustracji znajduje się interaktywny punkt. 1. Krzywe generują falujące pola światła i ruchu.
Bridget Riley [czytaj: bridżet rajli], „Seria 1”, akryl na płótnie, 1979 r., Muzeum Izraela, Jerozolima, Izrael, reddit.com, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Bridget Riley, Seria 1, Akryl na płótnie, Muzeum Izraela, Jerozolima, dostępny w internecie: https://www.reddit.com/r/museum/comments/7ct86p/bridget_riley_streak_2_1979/ [dostęp 7.10.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
R9K6Gg2BnoFpI
Obraz namalowany jest w stylu op‑art. Przedstawia symetryczny układ krótkich kolorowych pasków, ułożonych ukośnie, stykających się ze sobą. Wszystkie paski ułożone są skośnie w tę samą stronę – lewa część jest niżej, a prawa wyżej. Dodatkowo paski pogrupowane są w równe, pionowe linie. Obraz wywołuje wrażenie wibracji i ruchu, jest dynamiczny. Kolory są nasycone, intensywne. Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Nataraja to termin z mitologii hinduskiej, oznacza Władcę Tańca. Odnosi się do hinduskiego boga Śiwy, którego taniec jest źródłem wszelkiego ruchu we wszechświecie; użycie przez Riley terminu Nataraja odnosi się do rytmu, który jest głównym elementem obrazu. 2. Powierzchnia jest podzielona pionowo i ukośnie, tworząc wiele dyskretnych obszarów koloru. Złożoność relacji kolorystycznych jest ogromna. Wiele kolorów występuje w aż dwudziestu różnych odcieniach. Pozycja każdego z tych elementów została starannie oceniona pod względem zgodności, kontrastu i proporcji.
Obraz namalowany jest w stylu op‑art. Przedstawia symetryczny układ krótkich kolorowych pasków, ułożonych ukośnie, stykających się ze sobą. Wszystkie paski ułożone są skośnie w tę samą stronę – lewa część jest niżej, a prawa wyżej. Dodatkowo paski pogrupowane są w równe, pionowe linie. Obraz wywołuje wrażenie wibracji i ruchu, jest dynamiczny. Kolory są nasycone, intensywne. Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Nataraja to termin z mitologii hinduskiej, oznacza Władcę Tańca. Odnosi się do hinduskiego boga Śiwy, którego taniec jest źródłem wszelkiego ruchu we wszechświecie; użycie przez Riley terminu Nataraja odnosi się do rytmu, który jest głównym elementem obrazu. 2. Powierzchnia jest podzielona pionowo i ukośnie, tworząc wiele dyskretnych obszarów koloru. Złożoność relacji kolorystycznych jest ogromna. Wiele kolorów występuje w aż dwudziestu różnych odcieniach. Pozycja każdego z tych elementów została starannie oceniona pod względem zgodności, kontrastu i proporcji.
Bridget Riley [czytaj: bridżet rajli], „Nataraja”, olej na płótnie, 1993 r., Muzeum Tate [czytaj: tejt], Londyn, Wielka Brytania, tate.org.uk, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Bridget Riley, Nataraja, Olej na płótnie, Galeria Tate, Londyn, dostępny w internecie: https://www.tate.org.uk/art/artworks/riley-nataraja-t06859 [dostęp 7.10.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Bibliografia
De Palma Brian , The Responsive Eye, 1966
Lancaster John, Introducing Op Art, Batsford Limted, London 1973
Morgan Robert C., Vasarely, Naples Museum of Art, New York 2004
Popper Frank, From Technological to Virtual Art, Leonardo Books, MIT Press, 2007
Seitz William C., The Responsive Eye (exhibition catalog), New York: Museum of Modern Art 1965
Op‑art
Op‑art
kierunek w sztuce zapoczątkowany w latach trzydziestych przez węgierskiego artystę Victora Vasarely’ego. Nurt wpisuje się w szerszą kategorię sztuk abstrakcyjnej. Głównymi źródłami inspiracji dla op‑artu były neoimpresjonizm, kubizm, futuryzm, konstruktywizm i dada. Pojęcie to po raz pierwszy pojawiło się w kontekście sztuki wykorzystującej iluzje optyczne w Time Magaizne, w 1964 roku. Dzieła op‑artu mają za zadanie przekazać odbiorcom określone idee poprzez oszukiwanie naszych zmysłów. Do głównych reprezentantów op‑artu zaliczyć możemy Victora Vasarely’ego, Richarda Anuszkiewicza, Wen‑Ying Tsai’ego, Bridget Riley and Getulio Alvianiego.
Iluzja optyczna
Iluzja optyczna
przyglądając się iluzją optycznym przypisujemy oglądanym przedmiotom właściwości, których fizycznie nie posiadają. Nie są znane mechanizmy działania wszystkich złudzeń optycznych. Ogólnie powiedzieć możemy że moją one charakter zjawisk percepcyjnych a nie fizycznych.
