[gr. ageírein [czytaj: agejrejn] ‘gromadzić’], w starożytnej Grecji centralny plac polis — miejsce życia religijnego, politycznego i gospodarczego.

(franc. bordure)1) ozdobny pas obramiający tkaninę, stanowiącą zamkniętą całość dekor. (arrasy, gobeliny, kobierce, kilimy, makaty); 2) niekiedy obrzeżenie stosowane w podobnie rozwiązanych kompozycjach malarskich (np. iluminacjach), rzeźbiarskich i graficznych.

(gr.) lniany ubiór starożytnych Greków pochodzenia jońskiego znany od czasów Homera. W okresie archaicznym chiton krojono kloszowo, bogato plisowano, w okresie klasycznym dwa proste kawałki tkaniny zszywano na bokach i spinano na ramionach fibulami; w okresie hellenistycznym chitony przepasywano pod piersiami oraz wydłużano je z tyłu.

(wł. zoccoló) postument; najniższy nadziemny człon budowli lub poszczególnych elementów architektonicznych (np. kolumny, filaru, portalu), stanowiący ich podstawę konstrukcyjną albo wyłącznie wizualną, na ogół wysunięty uskokowo w stosunku do górnych partii muru, często wyodrębniony odmiennym materiałem, fakturą (np. boniowaniem) i osobnym gzymsem zw. cokołowym. W większych budynkach występuje na całej dolnej kondygnacji zw. wówczas przyziemiem cokołowym. Stosowany do czasów rzymskich; od renesansu stał się ważnym elementem architektury, zwłaszcza w budownictwie pałacowym.

porządek w architekturze greckiej o przysadzistej, zwartej formie. Charakterystyczny jest dla niego kapitel złożony z echinusa i abakusa, fryz tryglifowo‑metopowy oraz brak bazy.

lico budynku, jedna z zewnętrznych jego ścian wraz ze wszystkimi występującymi na niej elementami. Elewacja określa się według położenia względem stron świata lub otoczenia (frontowa, tylna, boczna, ogrodowa); elewacja starannie zaprojektowana, w której znajduje się główne wejście (w pałacach także elewacja od strony ogrodu), nazywa się. Wygląd elewacji warunkuje konstrukcja, użyty budulec i funkcje budynku. O ukształtowaniu elewacji decydują podziały pionowe (pilastry, lizeny itp.), poziome (gzymsy, fryzy), otwory (okna, loggie), wykusze, balkony, faktura (różnicowanie budulca i tynków, okładzin itp.). Pionowy człon elewacji, ciągnący się przez całą jej wysokość i odpowiadający jednej osi pionowej, nazywa się (segmentem). Elewację pozbawioną otworów nazywamy ślepą.

(z wł. (pittura a) fresco 'malowanie na świeżym tynku'); alfresco, buon fresco: 1) technika malarstwa ściennego, polegająca na malowaniu na mokrym tynku, pokrytym kilku warstwami zaprawy, farbami z pigmentów odpornych na alkaliczne działanie wapna, rozprowadzonymi wodą deszczową; 2) malowidło wykonane tą techniką; spoiwem staje się tu samo podłoże na skutek przemiany wapna gaszonego pod wpływem dwutlenku węgla z powietrza w krystaliczny węglan wapnia, który wiąże cząsteczki farby; malowidło wykonuje się częściami, nakładając ostatnią warstwę zaprawy intonaco tylko na taką część powierzchni, jaką można zamalować w ciągu dnia.

(fr.  frise [czytaj: fris]; hiszp. friso , frisar [czytaj: frizo, frizar] - wyżłabiać) pozioma część belkowania w porządkach klasycznych zawarta między architrawem a gzymsem; w porządku doryckim składa się z tryglifów i metop, w innych porządkach jest gładka lub zdobiona motywami ornamentów albo figur.; 2) poziomy pas dekoracyjny, stosowany w architekturze (fryzy płaskorzeźbione, ceramiczne, malowane) i w innych dziedzinach sztuki (malarstwo, grafika, rzemiosło artystyczne).

walka synów Ziemi (Gai) –Gigantów z bogami Olimpu o władzę nad światem i zajęcie miejsca na Olimpie.

(palestra) w starożytnej Grecji zespół budowli przeznaczony do ćwiczeń gimnastycznych, początkowo drewnianych, od IV w. p.n.e. kamiennych, częściowo krytych.

porządek w architekturze greckiej o smukłych, lekkich proporcjach. Kolumna w porządku jońskim spoczywa na bazie. Charakterystyczną częścią kapitelu jest woluta (ślimacznica). Fryz joński ma formę ciągłą.

[łac. canon ‘prawidło’, ‘przepis’; gr. kanṓn ‘pręt (mierniczy)’, ‘miara’, ‘reguła’, ‘prawidło’, ‘wzorzec’], szt. plast. reguła, wzorzec, zasada kompozycyjna stosowana w przedstawieniach ciała ludzkiego, układach kompozycyjnych, w konstrukcji proporcji budowli;

[łac.], pionowa podpora architektoniczna o przekroju kolistym lub wielokątnym, pełniąca również funkcje dekoracyjne; składa się z trzech części: głowicy, trzonu i bazy, lub przynajmniej z dwóch pierwszych.

porządek w architekturze greckiej, w którym głowica miała kształt kosza okolonego rzędami liści akantu, z 4 wolutami z każdej strony; płyta gzymsu, wsparta konsolkami, była zdobiona od spodu kasetonami.

(franc. mosaiąue, wł. mosaico (quadro) - obraz w stylu mozaikowym, przedstawiający motywy geometryczne i roślinne) technika dekoracyjna zaliczana do malarstwa monumentalnego, polega na układaniu wzoru z drobnych, różnego kształtu barwnych kamieni, szkła i ceramiki na odpowiednio przygotowanym podłożu (świeża zaprawa wapienna, cement, mastyks).

termin architektoniczny oznaczający budowlę z rzędem ośmiu kolumn na froncie

[gr.], w starożytnej Grecji typ małej świątyni (wyjątkowo skarbca) z portykiem, zwykle czterokolumnowym, tylko w pronaosie.

(franc. relief, z wł. riliero) kompozycja rzeźbiarska, wydobyta z płaszczyzny płyty kamiennej, drewnianej lub metalowej, z pozostawieniem w niej tła; przeznaczona do oglądania wyłącznie od frontu; uzyskana techniką rzeźbienia, kucia, odlewania itp. W. zależności od stopnia wypukłości kompozycji relief dzieli się na płaski (płaskorzeźba, płaskoryt , bas‑relief) - gdy kompozycja występuje niezbyt mocno przed płaszczyznę tła, wypukły (wypukłorzeźba, haut‑relief) - gdy kompozycja występuje bardzo wydatnie przed płaszczyznę tła, i wklęsły (wklęsłorzeźba) - gdy płaszczyzna tła występuje przed wykonaną w głąb kompozycją.

[łac. ‘miejsce święte’], miejsce o szczególnym znaczeniu kultowym, najczęściej świątynia lub jej najważniejsza część.

(gr.) gł. budowla halowa, mająca od frontu kolumnadę, z tyłu zamknięta ścianą (często z drzwiami prowadzącymi do dobudowanych magazynów i składów), występująca od V w. p.n.e.; w miastach hellenistycznych stoy obiegały cztery boki rynku, tworząc rodzaj perystylu; wznoszono je z reguły na dziedzińcach gimnazjonów i palestr; często otaczały baseny w portach, tworzyły zamknięcie mola lub biegły jako trakty spacerowe wzdłuż dróg

rozłożenie i wzajemne przenikanie się świateł i cieni stosowane w rysunku, malarstwie i grafice w celu wydobycia efektu trójwymiarowości.

(gr. triglyphos – trójwrąb) – element fryzu świątyni w porządku doryckim, prostokątna płyta ozdobiona trzema pionowymi żłobieniami, umieszczana naprzemiennie z metopami, lecz zawsze w narożach fryzu, na osi kolumn i symetrycznie między kolumnami; szerokość tryglifu była w świątyni greckiej wielkością stałą, podstawowym modułem, regulatorem proporcji całej budowli