Pod lupą nowej wiedzy

Land artLand artLand art był odpowiedzią na komercjalizację sztuki w latach sześćdziesiątych XX wieku. Proces szczególnie uwidocznił się na terenie USA. Pomiędzy 1960 a 1970 rokiem o poziomie sztuki decydowała jej popularność oraz miejsce jej prezentacji. Wielu artystów tworzyło głównie z myślą o zaspokojeniu potrzeb marszandówMarszandmarszandów oraz wielkich instytucji, muzeów, galerii. Formą buntu oraz alternatywą takiej formy miała być sztuka funkcjonująca poza obiegiem galeryjno‑muzealnym i komercyjnym, ulotna i nieprzeznaczona na sprzedaż.

Pionierskim działaniem minimalistycznym, które uznane zostało za pionierskie dla land artu był projekt amerykańskiego rzeźbiarza i scenografa Isamu Noguchi. W 1941 roku wykonał on model placu zabaw pt. Contoured Playground (Wyprofilowany plac zabaw). Sam artysta nigdy nie wiązał swojego projektu ze sztuką ziemi. Mimo to przygotowana przez rzeźba stała się inspiracją dla późniejszych twórców.

Drugą ważną dla zrozumienia genezy sztuki ziemi postacią jest Alan Sonfist. Zasłynął zrealizowaną od 1965 roku instalacją Time Landscape (Pejzaż czasu). W jednej w nowojorskich dzielnic artysta zasadził drzewa, które istnieją tam do dziś. Jego celem było przywrócenie ogromnej metropolii jej rdzennego pejzażu, sprzed procesu industrializacji. Circles of Time (Kręgi czasu), które zaczęły powstawać w 1986 roku w Villa Celle, opowiadają o historii toskańskiego krajobrazu. Koncentryczne kręgi reprezentują nowy kamień milowy w wykorzystaniu ziemi: pierwotny las, pierwsi osadnicy, Grecy, Rzymianie i wreszcie pierścień łączący rzeźbę z okolicznymi polami uprawnymi.

W 1968 roku jeden z najbardziej znanych artystów sztuki ziemi Robert Smithson zorganizował wystawę Earthworks (Prace ziemi) w galerii Dwan w Nowym Jorku. Swoje prace pokazało tam 14 artystów, między innymi Robert Smithson, Claes Oldenburg i Herbert Bayer. Ze względu na monumentalne rozmiary prac, w większości były one prezentowane w postaci fotografii.

Kolejnym ważnym dla upowszechnienia się sztuki ziemi wydarzeniem była zorganizowana w  Andrew Dickson White Museum of Art w 1969 wystawa pt. Earth Art (Sztuka ziemi), w której udział wzięli między innymi: Walter De Maria, Jan Dibbets, Hans Haacke, Michael Heizer, Neil Jenney, Richard Long, David Medalla, Robert Morris, Dennis Oppenheim, Robert Smithson i Günther Uecker.

Najbardziej znanym i jednocześnie uznanym dziełem sztuki ziemi jest Spiral Jetty (Spiralna grobla) Roberta Smithsona z 1970 roku. Artysta na północno -wschodnim brzegu Wielkiego Słonego Jeziora w stanie Utah usypał wielką (około 450 metrów długości i 4,5 metra szerokości) spiralę złożoną z błota, kryształów soli, ziemi i skał bazaltowych. Spirala nieustannie zmienia formę, gdy oddziałują na nią natura, przemysł i czas.

Kluczowym dla land artu tekstem jest opublikowany w 1968 roku przez Roberta Smithsona w czasopiśmie Artforum artykuł The Sedimentation of the Mind: Earth Projects (Sedymentacja umysłu: projekty ziemi). Autor dookreślił w nim krytyczne ramy nowego nurtu. Wskazał trzy propozycje sposobu rozumienia współczesnej mu sztuki ziemi: pierwsza interpretowała land art jako wyzwanie przeciw tradycyjnemu rozumieniu rzeźby – zdaniem artysty sztuka powinna przemijać wraz z czasem; drugi argument dotyczył pozornego związku sztuki ziemi z konwencjonalnym rozumieniem pojęciem pejzażu i natury – jego zdaniem pustynia jest mniej naturalna niż koncepcja [artysty], dzięki, której powstaje miejsce pozbawione barier; trzeci argument dotyczył zainteresowania współczesnych artystów problemami miejsca i przestrzeni, zrozumianych zarówno jako fizyczne lokalizacje, jak i konceptualna relacja widza. Innym, mniej znanym, wodnym dziełem sztuki Smithsona jest Broken Circle (Przerwane koło) w Emmen w Holandii. Praca składa się z dwóch części: Broken Circle (Przerwanego koła) – piasku dokoła skały, znajdującego się na brzegu jeziora w centrum starego kamieniołomu i Spiral Hill (Spiralnego wzgórza), znajdującego się na północ od niego.

Niezwykle istotnym twórcą działającym w nurcie land artu jest artysta bułgarskiego pochodzenia – Christo (właściwie: Christo Władimirow Jawasze. Artysta zasłynął przede wszystkim z działań ambalażAmbalażambalaż (fr. emballage) i skupił się na opakowywaniu różnych elementów istniejących w przestrzeni. Pracował wspólnie z żoną, która była jednocześnie managerem artysty. W 1969 roku Christo i Jeanne‑Claude otoczyli wybrzeże Little Bay w Sydney w Australii. Był największym jednostkowym dziełem sztuki, jakie kiedykolwiek powstało w tym czasie. Po początkowym oporze ze strony władz i opinii publicznej, reakcje były w dużej mierze pozytywne i miały ogromny wpływ na sztukę w Australii.

Christo (Christo Vladimirov Javacheff) [czytaj: kristo wladimir jawszet] i j Jeanne‑Claude Denat de Guillebon [czytaj: żane klode denat de guileborn] w 1991 roku stworzyli w przestrzeni publicznej instalację „Parasole”, składającą się z 3100 parasoli, które rozmieścili na terenie Kalifornii i Japonii. Dzieło zaliczane jest do land artu (sztuki ziemi), nowego działania artystycznego opartego na wykorzystaniu środowiska naturalnego jako tła dzieła artystycznego. Ilustracja prezentuje instalację z Japonii. Kompozycja pracy jest wieloelementowa, rytmiczna, luźna.

RTSZU6MQDGTGO

Ilustracja przedstawia pracę artystyczną na tle środowiska naturalnego - zielonego terenu uprawnego, gdzieniegdzie poprzeplatanego domkami. Znajdują się tam też krzewy i drzewa. Umieszczono tam niebieskie, duże parasole, w różnych odległościach od siebie. Parasole stoją na betonowych podstawach. Jest słoneczny dzień. Parasole rzucają cień. W tle rośnie las.

Jednym ze słynniejszych działań artystów jest opakowanie Reichstagu w Berlinie. Przy wsparciu przewodniczącego Parlamentu Rity Süssmuth, Christo i Jeanne‑Claude pracowali, aby przekonać wybranych posłów do Parlamentu, przechodząc od urzędu do urzędu, pisząc listy wyjaśniające do każdego z 662 delegatów oraz niezliczone rozmowy telefoniczne i negocjacje. 25 lutego 1995 r. Po 70‑minutowych obradach w Parlamencie, Bundestag pozwolił na kontynuację projektu.

R1VVG75BK73AH

Ilustracja przedstawia fotografię z działania Christa i Jeanne‑Claude, pt.: „Opakowanie Reichstagu”. Zdjęcie ukazuje pokryty syntetyczną tkaniną budynek od strony narożnej. Tkanina zasłania całą bryłę Reichstagu. Jest udrapowana i związana w dwóch miejscach. Na placu przed budowlą przechadzają się ludzie. W tle widać niebieskie niebo.

Andy Goldsworthy to artysta pracujący z naturą w sposób bardzo bezpośredni, tworzący rzeźby z materiałów takich jak lód, liście, kamienie czy gałęzie, które istnieją tylko przez chwilę, a potem znikają pod wpływem czasu, pogody i zmian w krajobrazie. W jego pracach często pojawia się motyw pustki, koła lub otworu, który nadaje formie głębię i kieruje uwagę na to, co ulotne, co zmienia się i co nie może zostać zatrzymane. Goldsworthy podkreśla, że pracuje w pełnej zgodzie z miejscem, nie przynosi niczego z zewnątrz, nie zabiera niczego po zakończeniu działania, dzięki czemu jego realizacje wyglądają jak część naturalnego porządku, jakby powstały same z siebie. Fascynuje go moment, w którym natura zaczyna przejmować dzieło, kiedy konstrukcja rozpada się, kiedy woda zmienia kształt formy, kiedy światło wydobywa z niej nowe znaczenia. Przemijanie z 1988 roku ilustruje jego sposób myślenia o sztuce jako o krótkim doświadczeniu, które trwa tylko tyle, ile pozwala mu otaczający świat.

Land art stanowi istotny etap przemian sztuki drugiej połowy XX wieku, w którym redefinicji ulega zarówno pojęcie dzieła, jak i jego relacja z przestrzenią oraz odbiorcą. Przeniesienie działań artystycznych poza instytucje muzealne i galeryjne prowadzi do zerwania z tradycyjnym modelem prezentacji i odbioru sztuki, a jednocześnie do poszerzenia jej pola o realne środowisko naturalne. Interwencje artystów w krajobraz ukazują nowe rozumienie tworzywa, którym staje się sama ziemia, przestrzeń i czas. Działania te mają charakter procesualny i często ulegają przemianom pod wpływem czynników naturalnych, co podkreśla ich nietrwałość oraz zależność od dynamiki środowiska. W konsekwencji dzieło przestaje być zamkniętym obiektem, a staje się zdarzeniem rozciągniętym w czasie i przestrzeni. Istotnym aspektem pozostaje również refleksja nad relacją człowieka z naturą oraz nad sposobami jej przekształcania. Land art ujawnia napięcie między ingerencją a współistnieniem, między działaniem a obserwacją, co prowadzi do pogłębionej świadomości środowiskowej i kulturowej.