Ważne daty

Postmodernizm jako reakcja na modernizm

Nurt postmodernistyczny wyłonił się w latach 60. XX wieku jako reakcja na modernizm, który ascetyczną formą, prostotą i oszczędnością przestał fascynować zarówno odbiorców, jak i wzbudzał coraz mniejszy aplauz wśród młodych architektów, którzy widzieli w nim przewidywalność i powtarzalność. Modernistyczne hasło „mniej znaczy więcej” (Ludwig Mies van der Rohe: „less is more”) musiało ustąpić myśli „im mniej, tym nudniej” (Robert Venturi: „less is bore”). Termin postmodernizm pojawił się po raz pierwszy już w 1945 roku w wypowiedzi Josepha Hudnuta jako post‑modern house, jednak za właściwą datę jego narodzin uznaje się rok 1965, kiedy ukazała się publikacja Jane Jacobs The Death and Life of Great American Cities i Roberta Venturiego Complexity and Contradiction in Architecture (Złożoność i sprzeczność w architekturze) oraz Learning from Las Vegas. To właśnie Robert Venturi w swojej książce z 1966 roku wypowiedział się o zmierzchu modernizmu.

Antropologiczny charakter strukturalizmu

Klasycznym przykładem strukturalizmu Alda van Eycka jest dom dziecka w Amsterdamie (1955‑1960), przeznaczony dla 125 dzieci w różnym wieku. W jego obrębie znajdowały się mieszkania dla personelu, szpital, pomieszczenia usługowe. Budynek składa się z 328 małych jednostek, zgrupowanych wokół kilku patio i dziedzińca. Cechą architektury jest powtarzalność modułów. Kopuły były bezpośrednim odniesieniem do architektury ludu Dogonów w Mali, którzy uważają swoje pełne siedlisko za odbicie natury – kosz, dom, wioska i wszechświat są zorganizowane według tych samych zasad.

W architekturze strukturalizm pojawił się na przełomie lat 60. i 70. XX wieku podczas kongresu CIAM XI w 1959 roku w Otterlo (Holandia). Członkowie Team X postulowali stworzenie nowego myślenia o architekturze oraz odcięciu się od idei głoszonych przez Gropiusa oraz Miesa van der Roha i opowiadali się za zwrotem w kierunku antropologii i filozoficznych teorii Claude’a Levi‑Straussa, który podejmował problem zachowań ludzkich i stosunków społecznych. Do najwybitniejszych przedstawicieli strukturalizmu w architekturze należą: Aldo van Eyck, Piet Blom, Joop van Stigt, Herman Hertzberger.

Przykładem strukturalizmu jest Central Management Building Hermana Hertzbergera - budynek biurowy w centrum Apeldoorn. Projekt holenderskiego architekta pochodzi z 1972 roku został zbudowany z betonu i charakteryzuje się wykorzystaniem dziewięciu sześciokątnych elementów w kształcie sześcianu. Każdy usytuowany na piętrze element zawiera od czterech do ośmiu miejsc pracy, które są połączone ze sobą zarówno poziomo, jak i pionowo.

R5qAZkuCOQKeA

Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia budynek Central Management Building, zaprojektowany przez Hermana Hertzbergera. Fotografia przedstawia widok bryły obiektu znajdującego się przed ulicą Ukazuje zespół budowlany składający się z powtarzających się elementów. Poszczególne moduły biurowca zawierają proste elementy konstrukcji betonowych z wkomponowanymi w narożach szklanymi, dużymi oknami. Moduły tworzą konstrukcję o zwartej formie, z licznymi występami w pionach. i poziomach.

Styl High‑tech

High‑tech jest stylem w architekturze współczesnej, który cechuje się wykorzystywaniem nowych technologii w konstrukcji oraz technicznym wyposażeniu budynków. Twórcy nawiązują w projektach do industrialnej wyobraźni. W stylu high‑tech istotny jest sam obiekt jako dzieło sztuki, a nie jako funkcjonalny element zagospodarowania przestrzeni.

Jednym z pierwszych budynków high‑tech jest paryskie Centrum Pompidou (1972‑1977), zaprojektowane przez Renza Piano i Richarda Rogersa, zawdzięczające nazwę francuskiemu prezydentowi, który zainicjował powstanie budynku. Budynek mieści: Narodowe Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Ośrodek Wzornictwa Przemysłowego, Publiczną Bibliotekę Informacyjną, Instytut Badania i Koordynacji Akustyki i Muzyki (w podziemiach) oraz kino, sekcję dziecięcą, bary, restauracje. Projekt oparty został na idei złożonej z wiszących szklanych brył, których zmienne, ruchome wnętrza miały służyć prezentacji aktualnej problematyki artystycznej wszystkich gałęzi sztuki, ale w trakcie realizacji projekt zasadniczo zmieniono i szklane bryły są przytwierdzone do ziemi, a przewidywane ruchome podłogi zostały zamontowane na stałe.

W latach 1992‑1996 Frank Gehry współpracował z chorwackim architektem  Vlado Milunićem przy projekcie Tańczącego domu. Budynek położony jest na terenie o wielkim historycznym znaczeniu- w miejscu domu zniszczonego przez bombardowanie Pragi przez USA w 1945 roku. Wyróżnia się na tle otaczających go barokowych, gotyckich i secesyjnych budynków, z których słynie Praga.

W Paryżu znajduje się Parc de la Villette projektu Szwajcara Bernarda Tschumi. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł dekonstruktywizmu. Park zlokalizowany jest na terenie dawnej paryskiej rzeźni i targu zwierząt, zajmuje 55 hektarów. Został zaprojektowany jako miejsce, w którym natura i działalność człowieka łączą się ze sobą.

Kansai to międzynarodowy port lotniczy położony na sztucznej wyspie w japońskiej Zatoce Osaka. Lotnisko jest niezwykłe ze względu na długi budynek terminaluTerminalterminalu, liczący blisko 1,7 km. Kansai zostało otwarte 4 września 1994 roku, zbudowano je w celu zmniejszenia przeludnienia na międzynarodowym lotnisku w Osace. Głównym terminalem pasażerskim jest jednopiętrowy budynek o powierzchni 3 186 680 m², zaprojektowany komputerowo przez Renzo Piano Building Workshop.

Polskim przykładem budynku w stylu dekonstruktywizmu jest krzywy domek w Sopocie. Inspiracjami dla architektów były ilustracje i rysunki Jana Marcina Szancera i Per Dahlberga. Na parterze znajduje się pawilonPawilonpawilon handlowo‑gastronomiczny, a na pierwszym piętrze restauracja. Drugie piętro i poddasze zajmują pomieszczenia biurowe, galerie i pracownie artystyczne.

Styl Blob

Z dekonstruktywizmem związany jest Styl Blob (ang. Blob – kropelka, kleks), inaczej: architektura blobowa, blobizm, blobitektura, architektura typu blob. Plastyczność, abstrakcja, skojarzenia z naturalnymi, płynnymi kształtami, fantazyjne formy przypominające kroplę, kleks, powoli rozlewający się po powierzchni. Pojęcie architektura blobowa stało się popularne w połowie lat 90. XX wieku. Jednym z pierwszych, który zaczął używać terminu architektura typu blob był amerykański architekt Greg Lynn, od 1995 roku eksperymentujący z cyfrowym projektowaniem. Wkrótce wielu architektów i projektantów zaczęło tworzyć nowe i niezwykłe formy organicznej architektury. Architektura blobowa opiera się na możliwościach programów graficznych, tworzeniu projektów poprzez manipulacje komputerowe. Architekci tworzą formy poprzez manipulowanie algorytmami platformy modelowania komputerowego. Jednym z przykładów może być projekt tworzony przez Future Systems dla domu towarowego Selfridges Building z 2003 roku. Miał na celu przywołanie kobiecej sylwetki i słynnej sukienki chainmail zaprojektowanej przez Paco Rabanne w latach 60. XX wieku. Nowatorski wygląd miał wizualnie odmłodzić centrum Birmingham.

R1BG2jyYSpHIn

Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia Dom towarowy Selfridges Building, zaprojektowany przez Jana Kaplický’ego oraz Amandę Levete. Fotografia ukazuje ujęty z góry obiekt o obłych kształtach, pozbawionych załamań i krawędzi. Fasada jest zakrzywiona, owija się wokół rogu Moor Street i Park Street. Fasada kilkunastu tysięcy anodowanych, aluminiowych dysków zamontowanych na niebieskim tle. Za budowlą widoczny jest fragment zabudowy architektonicznej miasta.

Styl Blob w Polsce reprezentują Złote Tarasy w Warszawie – kompleks handlowo‑rozrywkowy zaprojektowany przez kalifornijską pracownię Jerde Partnership. Budowa rozpoczęła się pod koniec 2002 roku, a zakończona została w 2007 roku.Charakterystycznym elementem budynku jest falujący, szklany dach, inspirowany koronami drzew parkowych. Do kompleksu należą także połączone z Tarasami: multipleks, dwa biurowce o wygiętym kształcie oraz wieżowiec Tower. Złote Tarasy otrzymały nagrodę na Międzynarodowych Targach Nieruchomości Handlowych MAPIC w Cannes jako najlepszy projekt komercyjny na świecie, a także Europejską Nagrodę dla Najlepszej Stalowej Konstrukcji.

R1YyXfCN7NEgg

Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia Złote tarasy. zaprojektowane przez Jerde Partnershipa. Fotografia ukazuje widok od strony placu na wejście frontalne do obiektu wraz z otoczeniem architektonicznym. Na uwagę zasługuje widoczne szklany dach, którego organiczny, falisty kształt został zaprojektowany tak, aby przypominać starożytne zadaszenia koronujące parki warszawskie. Pofalowana forma dachu tworzy wciągające i wysoce zindywidualizowane przestrzenie poruszające się po tarasach. Po lewej stronie widoczne są inne obiekty handlowo-przemysłowe.

Budownictwo ekologiczne

Tworzenie budowli w oparciu o ideę dbałości o środowisko naturalne oraz ze świadomością pozytywnego oddziaływania bliskiej obecności natury na człowieka, m.in. oszczędne gospodarowanie surowcami, wykorzystywanie materiałów przyjaznych naturze, zmniejszanie poboru energii, zazielenianie budynków i przylegających do nich terenów. Przykładem jest pierwszy ekologiczny wieżowiec zbudowany w 1997 roku we Frankfurcie nad Menem z dużymi ogrodami założonymi na dziewięciu piętrach, otwartymi na jedną z trzech stron budynku (sky‑garden).

Slajd 1 z 2

RLFPXM0w84yVa1

Ilustracja przedstawia Commerzbank Tower we Frankfurcie nad Menem w Niemczech. Jest to najwyższy wieżowiec w Europie. Budynek jest cały oszklony. Dookoła widzimy inne, niższe budynki oraz drzewa.

RATuXLekA53Wa1

Ilustracja przedstawia Sky-garden na jednym z poziomów Commerzbank Tower. We wnętrzu znajdują się liczne drzewka oraz krzewy. Budynek jest oszklony. W środku znajduje się mnóstwo ludzi.

Postmodernizm jako styl w architekturze

Początki postmodernizmu w architekturze przypadają na lata 60. XX wieku i związane są głównie z krytyką modernizmu, w którym widziano podporządkowanie się idei o utopijnym charakterze, a za funkcjonalizm betonu i estetykę szkła uważano za nudne. Przełomem było ukazanie się publikacji Jane Jacobs The Death and Life of Great American Cities i Roberta Venturiego Complexity and Contraddiction in Architecture (Złożoność i sprzeczność w architekturze). Jacobs jako główną tezę stawiała dążenie do uproszczenia struktury, natomiast Venturi zwrócił uwagę na rolę wprowadzenia do architektury ironii.

Przełomowy moment nastąpił 15 lipca 1972 uważa się za symboliczny i spektakularny koniec modernizmu. Tego dnia miało miejsce wyburzenie 14 piętrowych wielkopłytowych apartamentowców w St. Louis, wzniesionych 20 lat wcześniej przez Minoru Jamasakiego. Pierwszym zagorzałym krytykiem modernizmu był Robert Venturi, amerykański architekt, który wpłynął na kształtowanie się tendencji postmodernistycznych. Poddał w wątpliwość słynną dewizę Ludwiga van der Rohe, słynnego mistrza modernizmu w architekturze „Mniej znaczy więcej” oraz potępił  obojętność wobec otoczenia i historii, opowiadając się tym samym za czerpaniem inspiracji z tradycji.  Postmoderniści wracali do tradycji, ale jej nie kopiowali, a dowolnie łączyli z nowoczesnymi. Stosowali współczesne materiały i konstrukcje, łącząc je z elementami stylów historycznych i dostosowując je do współczesnych funkcji obiektu.  Nie jest to zatem wierne kopiowanie, jak w eklektycznych projektach XIX wiecznych. Często architektura przyjmie charakter ironicznego żartu, wprowadzając nienaturalność w zestawieniach elementów dawnych i współczesnych, upraszczając formy i modyfikując je w dowolny sposób. Postmoderniści uważali, że architektura powinna być środkiem przekazu konkretnych treści, związanych z przeznaczeniem i funkcją budowli i wpływają na jej formę.

Architektoniczne przykłady postmodernizmu

Postmodernizm w historycznej odmianie odnosi się do nowego klasycyzmu, różnych odmian historyzmu, a także architektury późnego modernizmu z elementami tradycyjnymi. Był więc kierunkiem eklektycznym. Pomnikiem postmodernizmu określany bywa AT&T, budynek zaprojektowany przez architekta Philipa Johnsona i Johna Burgee, a powstający  w latach 1979‑1984. Stał się natychmiast kontrowersyjny ze względu na swój ozdobny otwarty frontonFrontonfronton. Bryła budowli przypomina chicagowskie drapacze chmur, ale jego zwieńczenie posiada klasyczny charakter – przerwany tympanon nawiązuje do barokowych lub neobarokowych zabytków. Wejście zostało zaprojektowane w renesansowej formie  przypominające kaplicę Pazzich. Wewnątrz pojawiają się natomiast formy średniowieczne: romańskie kolumny, sklepienia krzyżowe.

R1HGPG0c0l8dA

Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia fotografię wieżowca ATT Building w Nowym Jorku, zaprojektowany przez Philipa Johnsona i Johna Burgee'a. Budynek wyróżnia się pośród innych ukazanych na zdjęciach wielkością i zwieńczeniem. Znajduje się tutaj dekoracja w postaci przerwanego tympanonu, nawiązująca do stylów historycznych. Okna w fasadzie ułożone są symetrycznie.

Formy historyczne pojawiające się w architekturze postmodernistycznej często są uproszczeniami i zawierają zmodyfikowane elementy konstrukcyjne. Public Sevices w Portland, zaprojektowany przez Michaela Gravesa zawiera spłaszczone pilastry, dekorowane motywem załamującej się wstęgi, przypominającej girlandę. Architekt wprowadził do fasady także kolorową strukturę o trójdzielnym podziale: podstawa w kolorze turkusowym, środkowa z terakoty i górna – niebieska, nadając  symbolikę uprawnej ziemi, ogrodu i nieba.

RxINRFf2Wo9uh

Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia fotografię Portland Building, w Portland, zaprojektowaną przez Michaela Gravesa. Obejmuje widok z góry na bryłę budowli, znajdującej się na skrzyżowaniu ulic. Lewa, biała fasada posiada dekoracyjne pilastry zakończone kostkowymi głowicami, prawa pilastry zakończone girlandą. Po lewej i prawej stronie, w tle znajdują się inne budowle. Chodnikiem przed Portland Building przechadzają się ludzie.

Wyrazem sporu pomiędzy neomodernistami i tradycjonalistami stał się konkurs na opracowanie fasady nowego skrzydła National Gallery w Londynie. Projekt fasady  Roberta Venturiego i Denise’a Scotta Browna dostarczył jedno z najbardziej wyrafinowanych rozwiązań w architekturze publicznej okresu ponowoczesnego. W swoim rozwiązaniu połączył  modernizm, współczesną konstrukcję, angielski klasycyzm, stal, kamień i szkło, zachowując symbolikę, kontekst i kreatywność przestrzenną. Odniesienia klasyczne widoczne są w zastosowaniu pilastrów, belkowania, korynckiej kolumny, które wynikają ze stylu sąsiedniego budynku. Jednak te nawiązania są łamane – pomiędzy pilastrami pojawiły się nieregularne ślepe okna, gzymsGzymsgzymspod oknem urywa się, a prostokątne wejście nie łączy się z klasycznymi elementami.

RUiygVxoNwoOb

Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia fotografię Sainsbury Wing w Londynie, zaprojektowanego przez Roberta Venturiego. Większość kadru wypełnia lekko zakrzywiona fasada niewysokiego budynku. Monumentalizm elewacji podkreślają korynckie pilastry osadzone na wysokich cokołach. Pomiędzy nimi, sięgając prawie połowy wysokości budynku, znajduje się wnęka, która dodaje lekkości masywnemu obiektowi i sprawia wrażenie, że górna część elewacji została zawieszona nad ziemią. To wrażenie potęguje jeszcze silny kontrast między ciemną, nieoświetlona wnęka, a białą elewacją jaśniejącą w blasku słonecznego dnia. To nietypowe, nowoczesne rozwiązanie portyku wgłębnego. Budynek jest w zwartej zabudowie miejskiej, na pierwszym planie znajduje się fragment placu, po którym przechadzają się ludzie.

Postmodernizm, nawiązuje często do klasycznych rozwiązań, łącząc je z kiczem. Projektanci inspirowali się pop‑artem, zmierzając do konsumpcjonizmu i estetyki masowej. Charles Moore w Piazza d’Italia posłużył się fantazją i zaprojektował plac w formie wielu zapożyczeń z włoskiej architektury klasycznej. W realizacji artysty można dostrzec elementy bazyliki w Vicenzie Andrei Palladia, Fontanny di Trevi w Rzymie, elementy łuku triumfalnego. Architekt uzyskał efekt teatralnej scenografii, wprowadzając żywą, intensywną kolorystykę, neony, elementy ze stali nierdzewnej.

R1Nyf2Z3RHlKS

Prezentacja „Historyzujące odmiany postmodernizmu w architekturze” zawiera informacje na temat projektu zaprojektowanego przez Charlesa Moore'a Piazza de 'Italia. Zawiera omówienie szczegółów, które nawiązują do stylów historycznych. W prezentacji pokazanej są zbliżone na części fragmenty zespołu architektonicznego - łuki, kolumny, fontannę. inne detale architektoniczne. Projekt uwagi zwraca uwagę na kolorystykę uwzględnioną na intensywnych, czystych barwach. W tle na zdjęciu widoczne są inne budowle. Plazza de Itali, Nowy Orlean, Charles Moore, 1076‑79. Celem projektu Moore"a było zaprojektowanie miejsca, które wyraża tożsamość mieszkańców, w przeważającej części zasięgu włoskiego. kształt pałacu budzi przede wszystkim reminiscencję (wspomnienia i refleksje) geograficzne. W centralnym punkcie mamy mamy warstwowo ustopniowany zarys włoskiego buta, kompleks z Sycylią. równo rozmieszczone kulisy, obejmują przegląd kulturowych symboli włoskiej tożsamości. są to przede wszystkim kolumny, które są uporządkowane i nawet używane są systemy w historii sztuki nieznane. można tu znaleźć kolumny toskańskie, doryckie, jońskie, korynckie, mieszane. Wolfgang Welsch, Nasza postmodernistyczna moderna, Warszawa 1998 Znajdujący się na podłodze kontur mapy, kolumny i łuk nawiązujący do serii: element architektoniczny prezentowany przez renesansowego architekta, Sebasyiana Serlio, składający się z trzech przęseł między czterema kolumnami, z których środkowe przęsło jest wyróżnione łukowatym zwieńczeniem. Kapitele kolumn w nosy świecą neonami zmieniając to miejsce w bajkowo odrealnioną przestrzeń, ten efekt odwołujący się do charakterystycznych włoskich miast, placyków z fontannami, przy których wieczorami toczy się życie towarzyskie, został wzmocniony przez podświetlenie fontann. Eklektyzm Plazza de Italia polega raczej na przywoływaniu lokalnych tradycji niż czerpaniu ze znanych wzorców wielkiej architektury włoskiej. Multimedia: podkład muzyczny: spokojna melodia w tle.

Prezentacja „Historyzujące odmiany postmodernizmu w architekturze” zawiera informacje na temat projektu zaprojektowanego przez Charlesa Moore'a Piazza de 'Italia. Zawiera omówienie szczegółów, które nawiązują do stylów historycznych. W prezentacji pokazanej są zbliżone na części fragmenty zespołu architektonicznego - łuki, kolumny, fontannę. inne detale architektoniczne. Projekt uwagi zwraca uwagę na kolorystykę uwzględnioną na intensywnych, czystych barwach. W tle na zdjęciu widoczne są inne budowle. Plazza de Itali, Nowy Orlean, Charles Moore, 1076‑79. Celem projektu Moore"a było zaprojektowanie miejsca, które wyraża tożsamość mieszkańców, w przeważającej części zasięgu włoskiego. kształt pałacu budzi przede wszystkim reminiscencję (wspomnienia i refleksje) geograficzne. W centralnym punkcie mamy mamy warstwowo ustopniowany zarys włoskiego buta, kompleks z Sycylią. równo rozmieszczone kulisy, obejmują przegląd kulturowych symboli włoskiej tożsamości. są to przede wszystkim kolumny, które są uporządkowane i nawet używane są systemy w historii sztuki nieznane. można tu znaleźć kolumny toskańskie, doryckie, jońskie, korynckie, mieszane. Wolfgang Welsch, Nasza postmodernistyczna moderna, Warszawa 1998 Znajdujący się na podłodze kontur mapy, kolumny i łuk nawiązujący do serii: element architektoniczny prezentowany przez renesansowego architekta, Sebasyiana Serlio, składający się z trzech przęseł między czterema kolumnami, z których środkowe przęsło jest wyróżnione łukowatym zwieńczeniem. Kapitele kolumn w nosy świecą neonami zmieniając to miejsce w bajkowo odrealnioną przestrzeń, ten efekt odwołujący się do charakterystycznych włoskich miast, placyków z fontannami, przy których wieczorami toczy się życie towarzyskie, został wzmocniony przez podświetlenie fontann. Eklektyzm Plazza de Italia polega raczej na przywoływaniu lokalnych tradycji niż czerpaniu ze znanych wzorców wielkiej architektury włoskiej. Multimedia: podkład muzyczny: spokojna melodia w tle.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D7523FUAC

Historyzująca odmiana postmodernizmu nie zawsze korzystała z bezpośredniego nawiązania i zapożyczeń z dawnych stylów. Formę aluzji zastosował Johann Otto von Spreckelsen w łuku triumfalnym Grande Arche, budowanym w latach 1982‑1989 dla uczczenia ludzkości i idei humanitarnych, dokończonym po śmierci architekta przez Paula Andreu, a nawiązującym do Łuku Triumfalnego Jeana Françoisa‑Thérèse Chalgrina, poświęconego ofiarom wojen rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich. Postmodernistyczny projekt jest otwartym sześcianem o prawie idealnej konstrukcji.

R1Ryeev5MR1Ux

Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia fotografię Grande Arte, zaprojektowaną przez Johanna Ottona von Spreckelsena i Paula Andreu Budynek ma kształt sześcianu z wyciętym ramieniem. Ma ramę z betonu, pokrytą szkłem i marmurem. Wewnątrz mieści się restauracja. Po lewej stronie stoi rusztowanie. Przez przelot widoczne jest niebieskie niebo. Przed budowlą mieści się duży plac. Po obu stronach rozciąga się panorama miasta z innymi budynkami współczesnymi.

Z pojęciem postmodernizmu łączą się niekiedy inne nurty współczesnej architektury: neokonstruktywizm, dekonstruktywizm, czy high‑tech. Jednak ich nowatorskie rozwiązania nie łączą się z historyzująca odmiana ponowoczesności i są tematem odmiennych tendencji.

Charakterystyczne cechy współczesnej sztuki 

Przełamywanie konwencji, mieszanie gatunków, eklektyzm, dialog z innymi twórcami? Czy może przerysowanie, kpina i dystans? Wszystko to jest wyrazem podstawowych tendencji postmodernizmu: dekonstrukcji i kontestacji. Znaleźliśmy się u kresu postępu i wszystkie systemy wartości uznajemy za arbitralne. Odrzucamy teorie, które starają się całościowo zdefiniować człowieka. Zyskujemy świadomość sztuczności różnych konwencji i wdajemy się z nimi w grę. Określenie post‑modern pierwszy raz pojawiło się w architekturze. Było to poszukiwanie stylu, który nowoczesnym, ale często bezosobowym rozwiązaniom nada rys indywidualności. Architekci bawili się wieloma stylami z różnych epok i „puszczali oko” do innych twórców. Dokładnie to samo zaczęło się dziać w sztukach wizualnych i performatywnych, w literaturze i filmie.

Postmodernizm w architekturze

Słowo postmodernizmpostmodernizmpostmodernizm (w charakterystycznym dzisiaj znaczeniu) zostało po raz pierwszy użyte przez Josepha Hudnuta w tytule artykułu The Post‑Modern House (Dom ponowoczesny) z roku 1949 na określenie przełamywania tendencji charakterystycznych dla nowoczesnego (modernistycznego) budownictwa mieszkaniowego, czyli funkcjonalności i uniformizacjiuniformizacjauniformizacji. Kryzys stylu wymusiła poniekąd natura ludzka. W ujednoliconym formalnie środowisku człowiek czuje się wyizolowany, bez tożsamości i łatwiej zapada na depresję. Tożsamość wymaga różnicy − a więc człowiek potrzebuje czegoś, co będzie wyróżniać jego mieszkaniowe otoczenie. Styl postmodernistyczny zrodził się więc pierwotnie z potrzeby tego wyróżniania. Nie rezygnując z funkcjonalności i jednolitości formalnej, architekci zaczęli dodawać elementy wyróżniające. W latach siedemdziesiątych XX w. stało się to szerszą tendencją.

Na dzieła w pełni rozwiniętego postmodernizmu w architekturze składają się:

• funkcjonalność (cecha przejęta z modernizmu);

• indywidualny, niepowtarzalny motyw, bardzo często będący nawiązaniem do lokalnej historii lub geografii;

• subtelne rozwiązania, czytelne dla innych architektów.

Budynek postmodernistyczny jest więc wypadkową kilku podstawowych dążeń − ma być wygodny (praktyczny), budować lokalny koloryt i tożsamość i wreszcie stanowić wyrafinowany architektoniczny dialog (poprzez subtelną grę konwencjami i stylami) z innymi budowlami (architektami).

Architekturę ponowoczesną cechuje też pewien minimalizm − o ile modernizmmodernizmmodernizm miał ambicję przebudowy przestrzeni miejskiej na wielką skalę, o tyle ponowoczesność zadowala się generowaniem drobnych przesunięć w przestrzeni już zastanej. Stosuje więc takie narzędzia jak ornament, detal, rzeźba architektoniczna, symbol, nawiązania do form tradycyjnych, a także żart, paradoksparadoksparadoks, zaskoczenie.

Defragmentacja architektury – dekonstruktywizm

Dekonstruktywizm to ruch postmodernistycznej architektury, który pojawił się w latach 80. XX wieku. Nazwa pochodzi od idei dekonstrukcji francuskiego semiotyka Jacquesa Derridy, który uważał, że znaczenie danego tekstu wynika z różnicy pomiędzy użytymi słowami, a nie z odniesienia do rzeczy, które one oznaczają. Rozwój dekonstruktywizmu architektonicznego rozpoczął się w Stanach Zjednoczonych, gdy architekci zaczęli przekładać filozofię Derridy na język projektowania budynków. Ruch zapoczątkował Peter Eisenman (urodzony 1932), który zaczął tworzyć projekty domów rozczłonkowanych, przeciwstawnych geometrii klasycznego modernizmu. Architektura dekonstruktywizmu charakteryzuje się brakiem harmonii, ciągłości i symetrii, a głównym założeniem jest idea defragmentacji. W 1988 roku zorganizowano w Museum of Modern Art w Nowym Jorku pierwszą wystawę projektów dekonstruktywistycznych. Dekonstruktywizm pojawił się w dużych przedsięwzięciach budowlanych w latach 90., a jego głównymi przedstawicielami byli między innymi Peter Eisenman (urodzony  1932), Frank Gehry (urodzony  1929), Zaha Hadid (1950‑2016), Rem Koolhaas (urodzony 1944), Daniel Libeskind (urodzony 1946) i Bernard Tschumi (urodzony 1944).

W latach 1987‑1989 powstało Muzeum Vitra w Wiel‑am‑Rhein w Niemczech dla szwajcarsko‑niemieckiej fabryki mebli biurowych. Projektowali je między innymi Charles i Ray Eamesowie i Frank Gehry. O wyjątkowości budowli świadczą: zdekonstruowana forma oraz prowokujące fasady budynku. Światło wpada do wnętrza przez przeszklone dachy oraz wieże. Mimo skromnej skali, budynek Muzeum Vitra powstał jako programowe dzieło dekonstruktywizmu – kolaż wież, pochylni i sześcianów. Jego ekspresyjne formy nie są arbitralne, lecz zależą od ich funkcji i oświetlenia. Powierzchnia wystawiennicza – ok. 700 metrów kwadratowych rozciąga się na dwa piętra.

RrSQSKkv9y2UW

Ilustracja przedstawia czarno-białe plany Muzeum Vitra Franka Gehry'ego. Dwa schematy przedstawiają główną kondygnacje obiektu. Górny jest parterem, dolny piętrem. Plany ukazują podziały ścian, z zaznaczeniem ścian głównych . Na ilustracjach widocznych jest zarys bryły i kształty odbiegające od harmonijnego układu, dostępne wystające poza bryłę głównych elementów o nieregularnych kształtach. Po lewej stronie widoczna jest klatka schodowa. Wyrysowano elementy innej kondygnacji.

W latach 1990‑1993 powstał budynek remizy strażackiej fabryki mebli Vitra w Niemczech według projektu Zahy Hadid. To przykład pełnej dynamizmu betonowej formy architektonicznej. Konstrukcja obiektu składa się z szeregu płaszczyzn o ostrych kątach potęgujących wrażenie zamrożonego ruchu. Obecnie budynek pełni funkcję wystawienniczą.

RZnQ2thwboY5j

Ilustracja o kształcie poziomu prostokąta przedstawia remizę strażacką fabryki mebli Vitra Zaha Hadid. Fotografia ukazuje budynek od strony ulicy. Posiada on wąski, podłużny kształt, dostosowany do położenia przyulicznego. Nad wejściem znajduje się ukośne zadaszenie wsparte na metalowej konstrukcji. Fasada składa się z nieforemnych brył o różnych wielkościach, posiada prosty, zgeometryzowany kształt.

W 1989 roku Daniel Libeskind, amerykański architekt polskiego pochodzenia, wygrał konkurs na projekt Muzeum Żydowskiego w Berlinie. Muzeum liczy około 15 000 metrów kwadratowych i można do niego dotrzeć jedynie podziemnym przejściem ze znajdującego się w pobliżu starego budynku w stylu barokowym. W podziemiach zwiedzający natrafiają na trzy przecinające się skośne korytarze, z których jeden prowadzi do wyjścia, drugi przed budynek, a trzeci ku betonowej wieży. Budowla Daniela Libeskinda wyznaczyła nowe kryteria, ukazując wyjątkową zależność między treścią muzeum a jego architekturą. Charakterystyczne dla niego są: cynkowa powłoka oraz ukośne okna, a wewnątrz betonowa pustka.

R1B1PqxKg1h6Y

Ilustracja o kształcie prostokąta przedstawia trzy zdjęcia i schemat Muzeum Żydowskiego Daniela Libeskinda. Pierwsza ukazuje widok z lotu ptaka na muzeum i barokowy budynek oraz okoliczną zabudowę. Muzeum wyróżnia się szarym kolorem różnych obiektów. Drugą ilustracją w głównych częściach jest plan budowli. Schemat ukazuje kształt rzutu, oparty na zygzakowatej linii o nieregularnym kształcie. Trzecia ilustracja jest fotografią fasady budowli. Efekt połyskliwej, metalicznej powierzchni muzeum tworzy blacha cynkowa. Elewacje budynku poprzecinane są nieregularnymi szczelinami okien. Przed położeniem się są smukłe drzewa. Ostatnia fotografia ukazuje perspektywy ujęcia wnętrza obiektu, oparte na prostych konstrukcjach ścian i współczesnych rozwiązaniach ciemnych sufitów.

Wielkie realizacje dekonstruktywizmu

Muzeum Guggenheima w Bilbao to jeden z najbardziej znanych przykładów dekonstruktywizmu i stylu Blob. Jest połączeniem złożonych, skomplikowanych form. Frank Gehry nie tylko zrewolucjonizował sposób myślenia architektów i ludzi o muzeach, ale także pobudził gospodarkę Bilbao, o czym świadczy zdumiewający sukces muzeum. Budowa obiektu miała miejsce między październikiem 1993 a październikiem 1997 roku. Ze względu na matematyczną złożoność kształtu krzywoliniowego, architekt użył zaawansowanego oprogramowania CATIA, początkowo stosowanego w przemyśle lotniczym, aby wiernie oddać swoją koncepcję. Zewnętrzna ściana wykonana została z tytanu. Wykończenie z prawie 33.000 bardzo drobnych płyt tytanowych dało szorstki i organiczny efekt. Dwa pozostałe materiały użyte w budynku to wapień i szkło, które doskonale ze sobą harmonizują, tworząc niezrównany efekt wizualny.

Źródło: http://www.artinfo.pl/pl/blog/relacje/wpisy/efekt-bilbao-wizyta-w-muzeum-guggenheima2 (dostęp z dnia 31.03.2018)

W latach 1992‑1996 Frank Gehry współpracował z chorwackim architektem  Vlado Milunićem przy projekcie Tańczącego domu. Budynek położony jest na terenie o wielkim historycznym znaczeniu- w miejscu domu zniszczonego przez bombardowanie Pragi przez USA w 1945 roku. Wyróżnia się na tle otaczających go barokowych, gotyckich i secesyjnych budynków, z których słynie Praga.

W Paryżu znajduje się Parc de la Villette projektu Szwajcara Bernarda Tschumi. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł dekonstruktywizmu. Park zlokalizowany jest na terenie dawnej paryskiej rzeźni i targu zwierząt, zajmuje 55 hektarów. Został zaprojektowany jako miejsce, w którym natura i działalność człowieka łączą się ze sobą.

Kansai to międzynarodowy port lotniczy położony na sztucznej wyspie w japońskiej Zatoce Osaka. Lotnisko jest niezwykłe ze względu na długi budynek terminaluTerminalterminalu, liczący blisko 1,7 km. Kansai zostało otwarte 4 września 1994 roku, zbudowano je w celu zmniejszenia przeludnienia na międzynarodowym lotnisku w Osace. Głównym terminalem pasażerskim jest jednopiętrowy budynek o powierzchni 3 186 680 m², zaprojektowany komputerowo przez Renzo Piano Building Workshop.

Polskim przykładem budynku w stylu dekonstruktywizmu jest krzywy domek w Sopocie. Inspiracjami dla architektów były ilustracje i rysunki Jana Marcina Szancera i Per Dahlberga. Na parterze znajduje się pawilonPawilonpawilon handlowo‑gastronomiczny, a na pierwszym piętrze restauracja. Drugie piętro i poddasze zajmują pomieszczenia biurowe, galerie i pracownie artystyczne.