Żyzny Półksiężyc, arab. Al‑Hilāl al‑Khaṣīb, ang. Fertile Crescent, kraina stanowiąca najżyźniejszą część obszaru Bliskiego Wschodu; biegnie łukiem od Zat. Perskiej, obejmując ziemie Iraku, Syrii, Jordanii, Libanu, Palestyny i Izraela, po płw. Synaj (Egipt); czasem do Żyznego Półksiężyca jest zaliczany Cypr; miejsce narodzin najstarszych cywilizacji ludzkich oraz trzech świat. religii monoteistycznych: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu; obecnie jest zamieszkany głównie przez ludność arabską oraz przez Żydów, Kurdów i ludy tureckie.

Amoryci - akadyjskie Amurru, plemiona zachodniosemickie, które w XXV–XXI w. p.n.e. napływały z Pustyni Syryjskiej na tereny Mezopotamii; masowa migracja Amorytów do południowej Mezopotamii na przełomie XXI i XX w. p.n.e. przyczyniła się do upadku sumeryjskiego państwa II dyn. z Ur; Amoryci przejęli przewodnictwo polityczne w większości miast Sumero‑Akadu — z głównymi ośrodkami w Isin, Larsie oraz Babilonie, który w XVIII w. p.n.e., w okresie panowania dynastii amoryckiej (Hammurabi), stał się stolicą największej potęgi militarnej Bliskiego Wschodu (w XVI w. p.n.e. dynastia ta uległa Kasytom). Język amorycki jest znany jedynie z imion własnych. Plemiona Amorytów, po osiedleniu się, porzuciły własny język i przejęły mezopotamskie pismo klinowe oraz prawdopodobnie język akadyjski.

Nabuchodonozor II, Nebokadnezar II, z dynastii chaldejskiej, data ur. nieznana, zm. 562 p.n.e., Babilon, król Babilonii od 605 p.n.e., syn Nabopolasara II; panowanie Nabuchodonozora było okresem hegemonii państwa chaldejskiego na Bliskim Wschodzie; pokonał Egipcjan pod Karkemisz (605), ugruntował władzę w Syrii, opanował powstanie w Judzie (586 zburzenie Jerozolimy, uprowadzenie ludności do tzw. niewoli babilońskiej); narzucił zwierzchnictwo Fenicji (po długotrwałym oblężeniu 585–575 pokonał Tyr); występował jako rozjemca w konflikcie lidyjsko‑medyjskim; rozwinął szeroką działalność budowlaną w Babilonie: oprócz budowli monumentalnych — świątynia boga Marduka, droga procesyjna Marduka z bramą bogini Isztar — wiele budowli o znaczeniu strategicznym (m.in. mur wschodni na l. brzegu Eufratu).

nawadnianie, zabieg melioracyjny (melioracje), polegający na uzupełnianiu wody w glebie w celu poprawienia warunków wilgotnościowych i zaopatrzenia roślin w wodę (nawadnianie zwilżające).

Sargon I Wielki, Sargon z Agade (Akadu), data ur. nieznana, zm. ok. 2284 r. p.n.e., założyciel i od ok. 2334 król Akadu, pierwszego organizmu państwowego w Mezopotamii; ok. 2340 zdobył władzę w mieście Kisz, następnie opanował Sumer, Elam, Syrię, w podbojach dotarł do Azji Mniejszej i Morza Śródziemnego; założyciel stolicy państwa — miasta Akad; doprowadził kraj do rozkwitu; uregulował w całym państwie sieć kanałów nawadniających, przeprowadził reformę systemu miar i wag, zorganizował stałą armię; przyczynił się do umocnienia dominującej roli stolicy — Akadu.