Tutaj znajdziesz informacje i przykłady dotyczące wybranych rodzajów faktury:
w rzeźbie
: gładka, chropowata, szorstka, połyskująca, błyszcząca, lśniąca, matowa, zróżnicowana, non finito
w malarstwie: gładka, chropowata, nierówna,

bg‑green

Faktura w rzeźbie

bg‑gray2

Dlaczego faktura rzeźby może być zróżnicowana?

Powierzchnia rzeźby zależy od sposobu jej wykończenia, stopnia wypolerowania, materiału, z którego jest wykonana, a także użytych narzędzi, które pozostawiają na surowcu ślady. Twórca może nadać swojemu dziełu dowolną formę i fakturę.

Artysta może zostawić dzieło nieskończone, wtedy określa się fakturę jako non finitonon finitonon finito. Współcześni rzeźbiarze, poza tradycyjnymi materiałami – marmurem czy drewnem, korzystają często z metali, szkła, materiałów odzyskanych lub tworzyw sztucznych. Wśród tworzyw, najbardziej popularne współcześnie są żywice, którym można nadawać dowolną fakturę.

R1a7ChqXNA3hd
Przykładowe określenia faktury w rzeźbie, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Przykładowe określenia faktury w rzeźbie, ilustracja, licencja: CC BY 3.0.

Współczesna rzeźba, ze względu na możliwości techniczne, znacznie poszerza możliwości w zakresie opracowania powierzchni. Wykorzystanie nietypowych materiałów, ich łączenie pozwala na prezentowanie licznych przykładów niespotykanych dotąd faktur.

bg‑green

Faktura w rzeźbie

bg‑gray2

Jak może wyglądać rzeźba o gładkiej i połyskującej fakturze?

RLU5ALL65KN1O
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Gładka, błyszcząca faktura rzeźby”.
Przykład 1

Na ilustracjach są następujące rodzaje faktur:
na górze z lewej
Henry Moore [czytaj: hełnri moo] w rzeźbie z brązu pt.: „Matka i dziecko” zastosował fakturę jednolitą, gładką i połyskującą.
na górze z prawejGetulio Alviani [czytaj: dżetulio alwjani], współczesny twórca amerykański, przedstawiciel sztuki optycznej (op‑art) oraz kinetycznej, wykorzystał gładką i metaliczną blachę aluminiową, szczotkując jej powierzchnię.
Uzyskał efekt lśniącej faktury i wrażenie falowania;
na dole z lewej: dzięki stosowaniu celuloidu, silikonów i innych tworzyw sztucznych współcześni artyści tworzą hiperrealistyczne rzeźby, których faktura łudząco przypomina ludzką skórę. Ron Mueck [czytaj: ron młek] w gigantycznych rozmiarów rzeźbie Maska II (Autoportret) w wierny, realistyczny sposób oddał swoje podobieństwo;
na dole z prawej: „Tulipany” to gigantyczna, wielobarwna, lakierowana rzeźba uproszczonych kwiatów o gładniej, lśniącej fakturze. Amerykański artysta Jeff Koons [czytaj: dżef kuns], uważany za symbol kultury konsumpcyjnej lat 80. często przedstawia w swojej twórczości gigantycznych rozmiarów przedmioty i zwierzęta ze stali nierdzewnej.

Ćwiczenie 1
R1GY98zWeREAh
Z podanych poniżej informacji wybierz te, które dotyczą dzieła.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 1
R15K8ZR1BQAS1
Możliwe odpowiedzi: 1. Impast, 2. Iluzjonizm, 3. Dukt. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑green

Faktura w rzeźbie

bg‑gray2

Jak może wyglądać rzeźba o chropowatej i matowej fakturze?

R1MLOE7CXGUCV
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Chropowata faktura rzeźby”.
Przykład 2

Na ilustracjach są następujące rodzaje faktur: na górze z lewej: faktura rzeźby jest nierówna, zróżnicowana, chropowata;
na górze z prawej: jedną z najważniejszych oprócz smukłości rzeźb Alberta Giacomettiego [czytaj: alberta dżjakomettiego], włoskiego artysty uznawanego często za twórcę z pogranicza ekspresjonizmu i surrealizmu, jest ich chropowata faktura.
Jego dzieła sprawiają wrażenie niedokończonych. Nierówna powierzchnia rzeźb, jakby pomarszczonych, dodaje ekspresji;
na dole z lewej i prawej: Magdalena Abakanowicz zasłynęła z tzw. abakanówAbakanabakanów, czyli artystycznych tkanin. Do „Pleców” użyła natomiast jutowego materiału utwardzonego żywicami. Te korpusy posiadają spękaną, chropowatą fakturę o strukturze płótna.

bg‑green

Faktura w rzeźbie

bg‑gray2

Jak może wyglądać rzeźba o fakturze non finitonon finitonon finito?

Przykład 3
RVQ5834M6CLE71
Gianluca Giarrizzo, „Crema I”, 2019 r., Nowojorska Akademia Sztuki, Nowy Jork, Stany Zjednoczone
Źródło: dostępny w internecie: https://nyaa.edu [dostęp 9.06.2022], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Jednym z przykładów zastosowania non finito we współczesnej rzeźbie jest twórczość Gianluca Giarrizzo [czytaj: dżianluka dżiaricco].

To artysta amerykański, tworzący najczęściej w kamieniu (głównie rzeźby akty).

W swoich pracach niektóre fragmenty wykonuje w sposób realistyczny, pozostałe pozostawiając niewykończone.

Ćwiczenie 2
R4DQZODU1SRQ2
Przyporządkuj dzieła do cech faktury.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R1O39EN2GKLU3
Wskaż, którego pojęcia dotyczy opis:

„Powierzchnia dzieła sztuki (obrazu, rysunku, rzeźby, tkaniny itp.) zmienna w zależności od tworzywa, techniki, użytego narzędzia oraz indywidualnych cech twórcy. (...) zależy m.in. od podobrazia, rodzaju farby, narzędzia (np. pędzel, szpachla, grzebień) czy dodanych materiałów (np. piasek, wióry).” Możliwe odpowiedzi: 1. Faktura, 2. Impast, 3. Kolaż
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑green

Faktura w malarstwie

bg‑gray2

Jaka może być faktura w malarstwie?

R1QPQ3K5BPCOM
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Wyrazista faktura kolażu”.

Na fakturę w malarstwie wpływa wiele czynników, takich jak:

  • użyte narzędzia;

  • rodzaje farb i sposób ich nakładania;

  • technika malarska;

  • wybrane podobrazie czy inne podłoże.

Artysta może tymi samymi farbami osiągnąć efekt wyrazistej, grubej i impastowejImpastimpastowej faktury lub zastosować laserunekLaseruneklaserunek, wykończyć pracę, pokrywając ją połyskującym werniksem albo nadać powierzchnię matową.

R1BazB6MOU8vf
Przykładowe określenia faktury w malarstwie, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Przykładowe określenia faktury w malarstwie, ilustracja, licencja: CC BY 3.0.

Inną fakturę uzyska stosując różne narzędzia: pędzle, nakładając farbę szpachląSzpachla, szpachelkaszpachlą, czy rozcierając ją palcami.

Na fakturę ma także wpływ rodzaj i przygotowanie podłoża (ściana, mur, płótno, deska, rodzaj gruntuGrunt malarskigruntu i jego powierzchnia).

Obrazy o grubej, wyrazistej fakturze można wykonać techniką impastu. Farbę nakłada się wówczas grubymi warstwami, a powstała na powierzchni podobrazia struktura wynika z zastosowanych narzędzi, których ślady są widoczne.
Inna więc będzie faktura pozostawiona przez szczecinowy pędzel, inna po nałożeniu farby malarską szpachelką.

Do nakładania fakturowego farby można używać nietypowych narzędzi: noża, patyka, a nawet widelca, łyżki czy łopatki lub tym wszystkim, na co pozwoli  inwencja twórcza.

Tworzeniu faktury służą także specjalne pasty i żele, które nakłada się na podłoże lub dodaje się do farby.

Do obrazów fakturowych najczęściej stosuje się technikę olejną lub farby akrylowe. Artyści często eksperymentują, by uzyskać nietypową powierzchnię, mieszają grunt lub farbę z piaskiem, trocinami, doklejają na powierzchnie różne materiały, stosują kolażKolażkolaż.

bg‑green

Faktura w malarstwie

bg‑gray2

Jakie są sposoby na uzyskanie faktury gładkiej obrazu?

R1XMD63OJ8V2E
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Faktura gładka w malarstwie i grafice”.

Gładką fakturę, która pozwoliła na uzyskanie efektów plastycznych graniczących z iluzjonizmemIluzjonizmiluzjonizmem stosowali w swoich dziełach np. przedstawiciele surrealizmu czy hiperrealizmu.

Przykład 4

Na ilustracjach są następujące rodzaje faktur:
na górze z lewej: dzieło surrealistyczne pt.: „Kuszenie św. Antoniego”, w którym artysta Salvador Dalí zadbał o precyzyjne, wręcz fotograficzne odwzorowanie elementów. Taki efekt gładkiej faktury jest możliwy do uzyskania między innymi dzięki użyciu do malowania pędzli z włosia sobolowego;
na górze z prawej: Wojciech Fangor w „M17” zastosował plamy barwne nieostre, rozmazane. Faktura jest gładka i równa. Brak śladów narzędzia malarskiego oraz niewidoczna jest również faktura płótna.
na dole z lewej: obrazy w technice akwareli nie powstają na gładkim papierze, ale ze względu na sposób malowania i ilość nakładanej farby, fakturę możemy określić jako gładką. Cienka warstwa wodnej farby tworzy efekt przezroczystości i delikatnej, subtelnej oraz laserunkowej warstwy barwnej. Taki efekt stosuje w swoich pracach np. Barbara Nicholls [czytaj: barbara nikols], współczesna artystka nakładająca na rozłożone na podłodze prace pigment i wodę, a następnie poddająca je procesowi moczenia w basenach, przechylania i poruszania papierem;
na dole z prawej: hiperrealiści malują za pomocą pędzla lub aerografu. W obrazach stosują płynne przejścia jednego koloru (gradacja).  Ron Kleemann [czytaj: ron klimen] skupił się na detalach, refleksach odbicia światła. Faktura jest gładka, lśniąca, a płynne przejścia zostały wykonane metodą laserunku.

RVC8H2L979RR6
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Obrazy cechujące się starannym wykończeniem i gładką powierzchnią”.
Ćwiczenie 3
R121PT6UX71G5
Wskaż dzieło, któremu odpowiadają podane cechy faktury:
faktura gładka, faktura lśniąca
Źródło: ORE, licencja: CC BY 3.0.
RXGZUL17JCBP6
Wskaż, które z wymienionych określeń faktury dzieła odnoszą się do malarstwa. Możliwe odpowiedzi: 1. Non finito, 2. Gładka, 3. Chropowata, 4. Wypolerowana, 5. Wypukła
Źródło: ORE, licencja: CC BY 3.0.
bg‑green

Faktura w malarstwie

bg‑gray2

W jaki sposób można uzyskać fakturę chropowatą obrazu?

RB4ZXL44QOM86
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Faktura impastowa w malarstwie”.
Ćwiczenie 4

Odpowiedz na pytanie. Czy fakturę impastową można uzyskać za pomocą farb akwarelowych? Swoją odpowiedź uzasadnij.

R3RY4utxSvilv
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5

Wykonaj farbami akrylowymi pracę plastyczną na dowolny temat (może być to abstrakcja), w której uzyskasz wyrazistą, impastową fakturę.

Swoją pracę wyślij nauczycielowi e‑mailem lub wgraj ją tutaj.

R1UlY7OAoKDpv
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Zróżnicowana faktura pojawia się w pracach malarzy abstrakcyjnego ekspresjonizmu. Nierówną i chropowatą, pełną zacieków i zgrubień powierzchnię m. in w wyniku stosowanej techniki drippinguDrippingdrippingu [czytaj: dripingu], posiadają dzieła Jacksona Pollocka [czytaj: dżeksona poloka], reprezentujące kierunek abstrakcjonizmu niegeometrycznego.

Przykład 5

Na ilustracjach są następujące rodzaje faktur:
na górze z lewej: na jednolitym tle artysta umieścił warstwy farby, nakładanej cienkimi strużkami, które są porozlewane po całej powierzchni obrazu. Faktura jest niejednolita, chropowata;
na górze z lewej: obrazy Willema de Kooninga [czytaj: łilema de kuninga] cechuje silna ekspresja wyrażona przez kolor i wyrazistą fakturę. W dziełach widoczny jest duktDuktdukt pędzla prowadzonego w różnych kierunkach, a także grubo nałożonej na płótno farby, co sprawia wrażenie efektu trójwymiarowości powierzchni dzieła;
na dole z lewej: ciekawy efekt uzyskuje się, malując na powierzchni, która posiada już swoją wyraźną fakturę. Jej chropowatość pozwala uzyskać ciekawe efekty o zróżnicowanej lub jednolitej fakturze. Na muralu namalowanym na chropowatej ścianie wykonanym przez łódzką firmę Good Looking Studio [czytaj: gud luking studio] widoczna jest faktura tynku, z wyraźnymi wypukłościami;
na dole z prawej: dzięki zastosowaniu różnych folii i tkaniny, na którą została nałożona farba, faktura kolażu Barbary Locketz jest zróżnicowana, chropowata i gładka przez co dodaje ekspresji dziełu, a pozagniatane materiały ożywiają powierzchnię obrazu.

Ćwiczenie 6
R1O488VA5Q5611
Ilustracja do ćwiczenia nr 6, kirklandmuseum.org, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Ilustracja do ćwiczenia nr 6, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
R74MJZ1SNNG1U
Wymień dwa materiały, które wpłynęły na zróżnicowaną, nierówną fakturę w poniższym kolażu.
Źródło: ORE, licencja: CC BY 3.0.
R1ARBKOTXDE35
Na podstawie wiedzy zdobytej z animacji, wskaż, które zdania określają gładką fakturę w malarstwie i grafice.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 7
R396XRQB19213
Zaznacz cechy faktury zamieszczonego dzieła.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
RH62FPFTH7GS2
Możliwe odpowiedzi: 1. To sposób malowania obrazu, polegający na wylewaniu farby na jego powierzchnię i umiejętnym poruszaniu nim, w celu uzyskania nietypowych efektów, tworzonych przez zasychające zacieki, 2. To kładzenie obok siebie podobnych w formie, jednakowej wielkości małych plamek czystego koloru, dzięki czemu powierzchnia obrazu stwarza wrażenie barwnej wibracji. technika malowania, 3. To przezroczysta warstwa farby położona na powierzchni obrazu olejnego lub temperowego, zmieniająca zabarwienie partii pokrytej laserunkiem. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑green

Faktura w innych dziedzinach sztuki

bg‑gray2

Na przykład faktura w muzyce

Pojęcie faktury muzycznej związane jest z organizacją materiału dźwiękowego w przestrzeni muzycznej. Fakturę rozróżnia się biorąc pod uwagę różne kryteria.

Ze względu na aparat wykonawczy wyróżnia się, m.in.:

  • fakturę wokalną ;

  • fakturę instrumentalną;

Ze względu na liczbę i sposób koordynacji planów brzmieniowych wyodrębnia się:

  • fakturę jednogłosową;

  • fakturę wielogłosową.

Ze względu na cechy planów brzmieniowych wyróżnia się, m.in.::

  • fakturę masywną, skomplikowaną, zagęszczoną;

  • fakturę prostą, delikatną, rozrzedzoną,

Więcej informacji na temat faktury w muzyce znajdziesz tutaj:

Non finito
Non finito

technika rzeźbiarska, polegająca na celowym niewykańczaniu rzeźby w całości lub w poszczególnych partiach dla uzyskania określonego efektu artystycznego; stosowana np. przez Michała Anioła.

Abakan
Abakan

typ tkaniny dekoracyjnej stworzony na początku lat 60. XX w. przez M. Abakanowicz; nazwany od nazwiska artystki; cechuje go wielka skala i silnie reliefowa, faktura.

Non finito
Non finito

technika rzeźbiarska, polegająca na celowym niewykańczaniu rzeźby w całości lub w poszczególnych partiach dla uzyskania określonego efektu artystycznego; stosowana np. przez Michała Anioła.

Impast
Impast

w malarstwie (głównie olejnym, rzadziej temperowym) wypukłe nałożenie farby pędzlem lub szpachlą.

Laserunek
Laserunek

cienka warstwa półprzezroczystej farby położona na powierzchni np.: obrazu olejnego; wzbogacająca kolorystykę dzieła poprzez zmianę zabarwienia warstw już istniejących.

Szpachla, szpachelka
Szpachla, szpachelka

szpachtla, spatula, szeroki nóż malarski w kształcie wydłużonej łopatki; używany w malarstwie olejnym do wygładzania, zbierania lub nakładania farby.

Grunt malarski
Grunt malarski

podkład przeznaczony do pierwszego malowania podłoża w celu zmniejszenia jego chłonności i poprawy przyczepności kolejnych warstw.

Kolaż
Kolaż

technika artystyczna na płaszczyźnie i wykonane w tej technice dzieło; kolaż polega na łączeniu za pomocą odpowiednich spoiw (pierwotnie kleju) form wyciętych z zadrukowanego papieru, szczątków roślin i zwierząt, fragmentów wyrobów ręcznych i maszynowych z formami namalowanymi na płótnie lub narysowanymi na tekturze; pierwsze kolaże (1912) zrealizowali równocześnie G. Braque [czytaj: brak] i P. Picasso [czytaj: pikasso]; techniką kolażu posługiwali się również futuryści, dadaiści, surrealiści.

Iluzjonizm
Iluzjonizm

dążenie do oddania, możliwie najwierniejszego, złudzenia rzeczywistości, np. za pomocą mistrzowsko stosowanych skrótów, perspektywy linearnej i malarskiej oraz światłocienia. Przykładem może być malowanie na powierzchni ściany lub sklepienia elementów architektonicznych, scen figuralnych, pejzaży itp., w taki sposób, aby stworzyć złudzenie jak największej przestrzeni.

Dripping
Dripping

sposób malowania obrazu, polegający na wylewaniu farby na jego powierzchnię i umiejętnym poruszaniu nim, w celu uzyskania nietypowych efektów, tworzonych przez zasychające zacieki.

Dukt
Dukt

(łac. ductus - „prowadzenie ciał”), w malarstwie niejako odpowiednik charakteru pisma; widoczny w strukturze malowidła, charakterystyczny dla danego malarza sposób pociągnięć pędzla lub szpachelki.