Satyra prawdę mówi

R1QFA2A8AEV2R

Rysunek wykonany czarnym piórem przedstawia grupę ludzi przyglądających się siedzącemu po lewej stronie człowiekowi o oślich uszach, który ocenia obrazy leżące i stojące przed nim. Na głowie ma kapelusz z rondem, spod którego wyrastają uszy osła. Mężczyzna prawą ręką wskazuje na obraz prezentowany przez człowieka kujcającego za obrazem. Stojący obok mężczyźni, przyglądają się scenie. Jeden z nich niesie kolejny obraz do oceny. Rysunek, to szkic wykonany zamasztytymi pociągnięciami pióra.

Satyra jako gatunek literacki wywodzi się ze starożytności, ale termin ten w znaczeniu ogólnym wiąże się również z prześmiewczym, krytycznym stosunkiem do otaczającej rzeczywistości. W Polsce w XVIII wieku satyra stała się jednym z najważniejszych gatunków o przesłaniu dydaktyczno‑moralizatorskim, prezentującym celowo przejaskrawiony obraz społeczeństwa, jego wad i obyczajów. Autorzy oświeceniowych satyr, w tym sam Ignacy Krasicki, który traktował satyry także jako literaturę rozrywkową, chętnie posługiwali się komizmem, ironiąironiaironią i hiperboląhiperbolahiperbolą, aby tym dosadniej zaprezentować ośmieszane typy ludzkie i ich przywary. Pouczanie i napominanie miało jednak odbywać się bez ataków personalnych. Nie należało również krytykować instytucji publicznych i zasad ustroju Rzeczypospolitej. Satyry nie mogły więc być paszkwilamipaszkwilpaszkwilami czy pamfletamipamfletpamfletami, czyli utworami zniesławiającymi i szkalującymi konkretną osobę. Należało pisać je starannym stylem, ale bliskim mowie potocznej. Jednorodność stylistyczna, zachowanie zasady decorumdecorumdecorum oraz jasność i przejrzystość wypowiedzi przy użyciu odpowiednich środków artystycznego przekazu miały gwarantować osiągnięcie celów perswazyjnychperswazjaperswazyjnych. Satyry mogły przyjmować różne formy: dialogu (Żona modna, Pijaństwo), dialogu ujętego w cudzysłów (Do króla) lub monologu (Świat zepsuty).

Satyry(1779) Ignacego Krasickiego

R184GGPR8Z39X

Obraz przedstawia scenę rodzajową dziejącą się w pomieszczeniu bez okien. W komnacie, przy owalnym stole siedzi grupa dwunastu mężczyzn, którzy piją alkohol i palą fajki. Widzimy angielskich dżentelmenów w różnym stadium upojenia alkoholowego. Na ścianach wiszą ich kapelusze - czarne trikorny. Na stole stoi wielka misa z ponczem, walają się porozrzucane kieliszki, fragmenty szkła, flasze po alkoholu. Przed stołem leży młody mężczyzna z rozbitą głową, który właśnie spadł z krzesła. Drugi, stojący obok niego z przekrzywioną peruką, ledwo trzyma się na nogach, opierając się o krzesło. Mężczyźni o czymś żywo rozprawiają, dwóch z nich śpi przy stole. Pod ścianą, z prawej strony stoi stół z zegarem wskazującym dwadzieścia minut po pierwszej w nocy. Pod stołem leżą liczne butelki po alkoholu.

Ignacy Krasicki napisał dwadzieścia dwie satyry, które składają się na dwa zbiory. Krytykował w nich sarmatyzmsarmatyzmsarmatyzm oraz bezmyślne naśladowanie zachodnich mód i obyczajów. Stworzył całą galerię karykaturalnych postaci: dworzan, żon modnych, fircykówfircykfircyków, graczy, pseudointelektualistów, przekupnych sędziów, okrutnych panów i osób niestroniących od alkoholu. Zgodnie z przyjętą konwencją gatunkową ośmieszał przywary, ale unikał ataków personalnych, dzięki czemu satyry poety miały uniwersalnąuniwersalnyuniwersalną wymowę, mimo że były związane z sytuacją społeczną i polityczną Rzeczypospolitej w XVIII wieku. Do najsłynniejszych satyr Ignacego Krasickiego należą: Do króla, Palinodia, Świat zepsuty, Żona modna. Wraz z końcem XVIII wieku satyry przestały pełnić swoje funkcje dydaktyczne i rozrywkowe. Trudno było ośmieszać i piętnować wady narodu, który utracił niepodległość. Funkcje satyryczne zaczęła więc pełnić publicystyka.

O autorze

R13K7U1FH6MHJ

Ilustracja przedstawia portret mężczyzny. Siedzi on na krześle jest ubrany w sutannę, na piersiach ma krzyż zawieszony na łańcuchu. Na głowie perukę z epoki. Jest to młody , tęgi mężczyzna.

RP22R8ZXR7S3N

Na ilustracji herb Krasickich. Tarcza jest podzielona na dwie części. Z lewej strony na białym polu znajduje się róg jeleni czerwony. Z prawej strony na czerwonym tle znajduje się srebrny róg tura. Zwieńczeniem herbu jest złota korona wysadzana drogocennymi kamieniami. Nad koroną znajduje się srebrny hełm ze złotym wisiorkiem na szyi i w złotej koronie na głowie. Z korony wystają róg turzy i jeleni. Po dwóch stronach tarczy są trzymacze w kolorach białym i czerwonym.

Ignacy Krasicki (1735–1801) – poeta polskiego oświecenia. Był blisko związany z obozem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który powierzył mu między innymi opracowanie programu „Monitora” – pierwszego polskojęzycznego czasopisma. Jest uważany za najwybitniejszego przedstawiciela klasycyzmu w polskiej literaturze. Do najbardziej znanych utworów Xięcia Biskupa Warmińskiego należą: Hymn do miłości ojczyzny (1774), Myszeida (1775), pierwsza polska powieść nowożytna Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki (1776), Monachomachia(1778), Bajki i przypowieści(1779), Satyry (cz. I, 1779), Antymonachomachia (1780),Wojna chocimska(1780) oraz wiele innych. Do dziś uznaje się go za wnikliwego obserwatora ludzkich zachowań z zacięciem dydaktycznym i moralizatorskim.

Słownik