Teksty źródłowe do ćwiczeń

1
Franciszek Karpiński Pieśń poranna

Kiedy ranne wstają zorze,
Tobie ziemia, Tobie morze,
Tobie śpiewa żywioł wszelki,
Bądź pochwalon, Boże wielki!

A człowiek, który bez miary
Obsypany Twemi dary,
Coś go stworzył i ocalił,
A czemużby Cię nie chwalił?

Ledwie oczy przetrzeć zdołam,
Wnet do mego Pana wołam.
Do mego Boga na niebie,
I szukam go koło siebie.

Wielu snem śmierci upadli,
Co się wczora spać pokładli:
My się jeszcze obudzili,
Byśmy Cię, Boże, chwalili!

poranna Źródło: Franciszek Karpiński, Pieśń poranna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1991, s. 16.
1
Franciszek Karpiński Pieśń wieczorna

Wszystkie nasze dzienne sprawy
przyjm litośnie Boże prawy,
A gdy będziem zasypiali,
niech Cię nawet sen nasz chwali.

Twoje oczy obrócone
dzień i noc patrzą w tę stronę,
Gdzie niedołężność człowieka
Twojego ratunku czeka.

Odwracaj nocne przygody,
Od wszelakiej broń nas szkody,
Miej nas zawsze w swojej pieczy,
Stróżu i Sędzio człowieczy.

A gdy już niebo osiędziem,
Tobie wspólnie śpiewać będziem,
Boże w Trójcy niepojęty,
Święty, na wiek wieków Święty.

O Najświętsza Matko droga
Proś za nami w niebie Boga
Proś i czuwaj wciąż nad nami
Ze świętymi aniołami

A za dzień Ci dziękujemy
O szczęśliwą noc prosimy
Byś nas zawsze błogosławił
A po śmierci duszę zbawił.

wieczorna Źródło: Franciszek Karpiński, Pieśń wieczorna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1991, s. 21.
RNKO85VU58F9Q1
Ćwiczenie 1
Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz w tabeli Prawda, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub Fałsz – jeśli jest fałszywe. Zbiór Pieśni nabożnych Franciszka Karpińskiego powstał na zamówienie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Pieśni nabożne Franciszka Karpińskiego były adresowane przede wszystkim do odbiorców dobrze wykształconych, obytych z literaturą. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zbiór Pieśni nabożnych miał był narzędziem edukacyjnym, pozwalającym ludowi uczestniczyć w życiu kulturalnym kraju. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zbiór Pieśni nabożnych składa się z parafraz utworów biblijnych zaadaptowanych przez Franciszka Karpińskiego do potrzeb polskiego czytelnika. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Treść i forma Pieśni nabożnych były zgodne z ideowymi założeniami polskiego oświecenia. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Obraz Boga w Pieśniach Franciszka Karpińskiego często korespondował w ludowymi wyobrażeniami, nawiązywał do folkloru. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 2

Wyjaśnij, co zdecydowało o dużej popularności utworów zawartych w zbiorze Pieśni nabożne Franciszka Karpińskiego.

R12NU2TDBP1V2
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 3

Opisz obrazy człowieka oraz Boga wyłaniające się z Pieśni porannej oraz Pieśni wieczornej Franciszka Karpińskiego. 

RXM8QEOX87XAT
. Pieśń poranna. Pieśń wieczorna. Obraz Boga. (Uzupełnij). (Uzupełnij). Obraz człowieka. (Uzupełnij). (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 4

Opisz relację łączącą człowieka i Boga w Pieśni wieczornej Franciszka Karpińskiego. Podaj emocję, na której ta relacja jest oparta.

RXG7V2A1885GT
(Uzupełnij).
RNJ423A96BP63
Ćwiczenie 5
Wśród podanych określeń zaznacz te, które oddają nastrój Pieśni porannej oraz Pieśni wieczornej Franciszka Karpińskiego. Możliwe odpowiedzi: 1. refleksyjny, 2. żałobny, 3. melancholijny, 4. podniosły, 5. nostalgiczny, 6. pogodny
1
Ćwiczenie 6

Według badaczki Joanny Gorzelany najważniejszymi cechami poezji religijnej Karpińskiego są: sakralność, dydaktyzm, emocjonalność, prostota oraz perswazyjność. Bazując na dołączonym w sekcji „Przeczytaj” schemacie, uzasadnij to twierdzenie w kontekście utworów Pieśń poranna i Pieśń wieczorna.

R1CEZ61CK4SZ7
(Uzupełnij).
R15ODPZTKXMMJ1
Ćwiczenie 7
Wybierz definicję, która najpełniej oddaje charakter Pieśni wieczornej oraz Pieśni porannej Franciszka Karpińskiego. Możliwe odpowiedzi: 1. Utwór wierszowany, najczęściej stroficzny, o charakterze pochwalno‑panegirycznym lub dziękczynnym, utrzymany w patetycznym stylu, opiewający wybitną postać, wydarzenie, uroczystość, instytucję czy wzniosłą ideę., 2. Uroczysta i podniosła pieśń pochwalna, sławiąca bóstwo, bohaterskie czyny, wielkie idee i otoczone powszechnym szacunkiem wartości i instytucje., 3. Wypowiedź religijna mająca charakter indywidualnego bądź zbiorowego zwrotu do Boga – zawiera skierowane do niego pochwały, opiewa jego wielkość i wspaniałość, zawiera prośby, wznosi błagania, a niekiedy zbliża się do formy rozmyślania o jego właściwościach., 4. Pieśń lamentacyjna o charakterze elegijnym, wyrażająca żal z powodu czyjejś śmierci, rozpamiętująca czyny i myśli zmarłego oraz zawierająca pochwałę jego zalet i zasług.

Tekst źródłowy do ćwiczeń

Franciszek Karpiński Pieśń o Narodzeniu Pańskim

Bóg się rodzi, moc truchlejetruchlećtruchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończonyMa granice nieskończonyMa granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami;
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między namiA Słowo Ciałem się stało I mieszkało między namiI mieszkało między nami.

Cóż masz, niebo, nad ziemianyziemianyziemiany?
Bóg porzucił szczęście twoje,
Wszedł między lud ukochany,
Dzieląc z nim trudy i znojeznójznoje;
Niemało cierpiał, niemało
żeśmy byli winni sami,
A słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.

W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami,
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.

Potem i królekrólekróle widziani
Cisną się między prostotąprostotaprostotą,
Niosąc dary Panu w danidańdani;
MirrąmirrąMirrą, kadzidło i złoto;
Bóstwo to razem zmieszało
Z wieśniaczymi ofiarami,
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.

Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainękrainękrainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą,
Dom nasz i majętność całą, 
TwojeTwojeTwoje wioski z miastami!
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.

karp Źródło: Franciszek Karpiński, Pieśń o Narodzeniu Pańskim, dostępny w internecie: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesn-o-narodzeniu-panskim.html.
truchleć
Ma granice nieskończony
A Słowo Ciałem się stało I mieszkało między nami
ziemiany
znój
króle
prostota
dań
mirrą
krainę
Twoje
RLJRPBNH8AZQF
Ćwiczenie 8
Wskaż cechy gatunkowe kolędy, które występują w Pieśni o Narodzeniu Pańskim. Możliwe odpowiedzi: 1. kontarfakturowanie, 2. modlitewny charakter, 3. prosta forma wierszowa, 4. odwołania do kultury ludowej, 5. bogactwo środków artystycznego wyrazu, 6. łączenie elementów metafizycznych z namacalnymi
1
Ćwiczenie 9

Uzasadnij, że pieśń Franciszka Karpińskiego jest przykładem liryki podmiotu zbiorowego.

RKA9ST1L84B2T
(Uzupełnij) (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 10

Wyjaśnij budowę gramatyczną frazy „żeśmy byli winni sami”. W tym celu przeanalizuj schemat.

R4KGRATJREX7V
R1BVDGBK228C5
(Uzupełnij).
11
Ćwiczenie 11

Podaj przykłady środków stylistycznych zastosowanych w pieśni Franciszka Karpińskiego oraz określ, jakie pełnią funkcje.

R1XSVQ6JO8QFR
środek stylistyczny – przykład – funkcja: 1. Antyteza. Przykład (uzupełnij). Funkcja (Uzupełnij). 2. Oksymoron. Przykład (uzupełnij). Funkcja (Uzupełnij). 3. Wykrzyknienie (eksklamacja). Przykład (uzupełnij). Funkcja (Uzupełnij). 4. Pytanie retoryczne. Przykład (uzupełnij). Funkcja (Uzupełnij).
R1BE2BRJGCZP2
Ćwiczenie 12
Zapoznaj się ze sformułowaniami, które dowodzą, że Pieśń o Narodzeniu Pańskim jest poetyckim wykładem na temat tajemnicy narodzin Boga‑człowieka, a następnie dopasuj zdania do ilustrujących je cytatów z utworu. Pierwsza strofa utworu zbudowana jest z wyraźnie podkreślonych antytez. Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg się rodzi, moc truchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto. Pieśń jest odtworzeniem biblijnego przekazu na temat narodzin Jezusa. Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg się rodzi, moc truchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto. Jezus został ukazany w pieśni zgodnie z franciszkańską ideą ubóstwa. Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg się rodzi, moc truchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto. W pieśni występują wątki patriotyczne. Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg się rodzi, moc truchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto.
1
Ćwiczenie 13

Wyjaśnij, jaki obraz Boga wyłania się z pieśni.

R1MXDQP6Q4S1J
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 14

Wyjaśnij, dlaczego Franciszek Karpiński wprowadził do pieśni wątek patriotyczny. Sformułuj dwa argumenty, zwracając uwagę na schemat argumentowania.

R1KABAVC1OMSN
R1S2NOZ9RR5AD
Argument 1 (Uzupełnij) Argument 2 (Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 15
Zapoznaj się z galerią przedstawiającą pocztówki bożonarodzeniowe. Wybierz ilustrację, która twoim zdaniem koresponduje z wymową Pieśni o Narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego. Uzasadnij swój wybór, przytaczając odpowiednie cytaty z wiersza.
Zapoznaj się z galerią przedstawiającą pocztówki bożonarodzeniowe. Wybierz ilustrację, która twoim zdaniem koresponduje z wymową Pieśni o Narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego. Uzasadnij swój wybór, przytaczając odpowiednie cytaty z wiersza.
R4BRKXDCOLL9B
(Uzupełnij).
Praca domowa
Na podstawie Pieśni o Narodzeniu Pańskim przygotuj scenariusz dramy, którą będzie można przedstawić w klasie.
Na podstawie Pieśni o Narodzeniu Pańskim przygotuj scenariusz dramy, którą będzie można przedstawić w klasie.