Ćwiczenia
Teksty źródłowe do ćwiczeń
Pieśń porannaKiedy ranne wstają zorze,
Tobie ziemia, Tobie morze,
Tobie śpiewa żywioł wszelki,
Bądź pochwalon, Boże wielki!A człowiek, który bez miary
Obsypany Twemi dary,
Coś go stworzył i ocalił,
A czemużby Cię nie chwalił?Ledwie oczy przetrzeć zdołam,
Wnet do mego Pana wołam.
Do mego Boga na niebie,
I szukam go koło siebie.Wielu snem śmierci upadli,
Co się wczora spać pokładli:
My się jeszcze obudzili,
Byśmy Cię, Boże, chwalili!Źródło: Franciszek Karpiński, Pieśń poranna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1991, s. 16.
Pieśń wieczornaWszystkie nasze dzienne sprawy
przyjm litośnie Boże prawy,
A gdy będziem zasypiali,
niech Cię nawet sen nasz chwali.Twoje oczy obrócone
dzień i noc patrzą w tę stronę,
Gdzie niedołężność człowieka
Twojego ratunku czeka.Odwracaj nocne przygody,
Od wszelakiej broń nas szkody,
Miej nas zawsze w swojej pieczy,
Stróżu i Sędzio człowieczy.A gdy już niebo osiędziem,
Tobie wspólnie śpiewać będziem,
Boże w Trójcy niepojęty,
Święty, na wiek wieków Święty.O Najświętsza Matko droga
Proś za nami w niebie Boga
Proś i czuwaj wciąż nad nami
Ze świętymi aniołamiA za dzień Ci dziękujemy
O szczęśliwą noc prosimy
Byś nas zawsze błogosławił
A po śmierci duszę zbawił.Źródło: Franciszek Karpiński, Pieśń wieczorna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1991, s. 21.
Wyjaśnij, co zdecydowało o dużej popularności utworów zawartych w zbiorze Pieśni nabożne Franciszka Karpińskiego.
Opisz obrazy człowieka oraz Boga wyłaniające się z Pieśni porannej oraz Pieśni wieczornej Franciszka Karpińskiego.
Opisz relację łączącą człowieka i Boga w Pieśni wieczornej Franciszka Karpińskiego. Podaj emocję, na której ta relacja jest oparta.
Według badaczki Joanny Gorzelany najważniejszymi cechami poezji religijnej Karpińskiego są: sakralność, dydaktyzm, emocjonalność, prostota oraz perswazyjność. Bazując na dołączonym w sekcji „Przeczytaj” schemacie, uzasadnij to twierdzenie w kontekście utworów Pieśń poranna i Pieśń wieczorna.
Tekst źródłowy do ćwiczeń
Pieśń o Narodzeniu PańskimBóg się rodzi, moc truchlejetruchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończonyMa granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami;
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między namiI mieszkało między nami.Cóż masz, niebo, nad ziemianyziemiany?
Bóg porzucił szczęście twoje,
Wszedł między lud ukochany,
Dzieląc z nim trudy i znojeznoje;
Niemało cierpiał, niemało
żeśmy byli winni sami,
A słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami,
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.Potem i królekróle widziani
Cisną się między prostotąprostotą,
Niosąc dary Panu w danidani;
MirrąMirrą, kadzidło i złoto;
Bóstwo to razem zmieszało
Z wieśniaczymi ofiarami,
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainękrainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą,
Dom nasz i majętność całą,
I TwojeTwoje wioski z miastami!
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.Źródło: Franciszek Karpiński, Pieśń o Narodzeniu Pańskim, dostępny w internecie: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesn-o-narodzeniu-panskim.html.
Uzasadnij, że pieśń Franciszka Karpińskiego jest przykładem liryki podmiotu zbiorowego.
Wyjaśnij budowę gramatyczną frazy „żeśmy byli winni sami”. W tym celu przeanalizuj schemat.

Podaj przykłady środków stylistycznych zastosowanych w pieśni Franciszka Karpińskiego oraz określ, jakie pełnią funkcje.
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto. Pieśń jest odtworzeniem biblijnego przekazu na temat narodzin Jezusa. Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg się rodzi, moc truchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto. Jezus został ukazany w pieśni zgodnie z franciszkańską ideą ubóstwa. Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg się rodzi, moc truchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto. W pieśni występują wątki patriotyczne. Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg się rodzi, moc truchleje;
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony;
Wzgardzony, okryty chwałą,
śmiertelny, Król nad wiekami., 2. Podnieś rękę, Boże Dziecię!
Błogosław krainę miłą,
W dobrych radach, w dobrym bycie,
Wspieraj Jej siłę Swą siłą., 3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano;
Cóż jest, czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy! was to spotkało,
Witać Go przed bogaczami.
, 4. Potem i króle widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani;
Mirrą, kadzidło i złoto.
Wyjaśnij, jaki obraz Boga wyłania się z pieśni.
Wyjaśnij, dlaczego Franciszek Karpiński wprowadził do pieśni wątek patriotyczny. Sformułuj dwa argumenty, zwracając uwagę na schemat argumentowania.





