Ćwiczenia
W przytoczonym poniżej fragmencie powieści znajdź dwa synonimy wyrazu „zwyczaj”.
ChłopiA gdy skończyli, odprawować poczęli obrządki różne, jak to jest zwyczajnie przy oczepinach.
„Najpierw Jagusia musiała wkupywać się do gospodyń!
A potem jednym ciągiem odprawiali drugie ceremonie; aż parobcy uczynili długie powrósłopowrósło z nieomłóconej pszenicy i opasali nim wielgachne koło, które druhny pilnie trzymały i strzegły, a Jagusia stojała w pośrodku: chciał z nią któren tańcować, podchodzić musiał, wyrywać przez moc i hulać w kole, nie bacząc, że go ta i prażyły drugimi powrósłami po słabiźnie.
Zaś na dokończenie młynarzowa i Wachnikowa zaczęły zbierać na czepiec.Źródło: Władysław Stanisław Reymont, Chłopi, t. 1, Warszawa 2001, s. 198–199.
Na podstawie fragmentu powieści Władysława Reymonta przytoczonego w ćw. 1 uzupełnij zdania zgodnie z treścią lektury i cytatem.
Przeczytaj podany fragment powieści Chłopi, a następnie odpowiedz na pytanie, jakie zwyczaje towarzyszyły przygotowaniom do ślubu Jagny i Boryny.
ChłopiZ pół wsi szykowało się na wesele Borynowe z Jagną.
Między chałupami, przez oszroniałe sady biegały dziewczyny z pękami wstążek, a wełniakamiwełniakami i stroikami różnymi…
W chałupach był niemały rwetes przygotowań, przymierzań a przystrajań, że z gęsto powywieranych okien i drzwi buchały radosne głosy abo już te piosenki weselne.
A i w chałupie Dominikowej uczynił się gwałt i zamieszanie, jak to zwyczajnie w dzień taki!Dom był świeżo obielony, choć nieco oblazł z wapna na wilgoci, a widniał już z daleka, bo i umajony był jak na Świątki. Chłopaki jeszcze wczoraj nawtykali świerczyny w strzechę, to w szpary ścian, gdzie się ino dało, a całe opłotki od drogi do sieni wysypali jedliną – pachniało jak w borze na zwiesnę […]. Izba też była wybielona z nowa, wymyta, a komin przysłonięty modrą płachtą, cały zaś pułap i belki, poczerniałe ze starości, Jagusia suto przystroiła wycinankami. Maciej był przywiózł z miasta kolorowych papierów, a ona wystrzygnęła z nich kółek strzępiastych, to kwiatuszków, to cudaków różnych, jako: kiedy psy gonią owce, a pasterz z kijem za nimi leci, abo zaś i procesję całą, z księdzem, z chorągwiami, z obrazami i inne różności, że spamiętać trudno, a tak wszystko utrafione i foremne kiebykieby żywe, aż się ludzie wczoraj na rozplecinach dziwowali.
Źródło: Władysław Stanisław Reymont, Chłopi, t. 1, Warszawa 2001, s. 225.
Opisane w poprzednim ćwiczeniu przygotowania miały miejsce po rozplecinach, które odbyły się dzień wcześniej. Przeprowadź analizę słowotwórczą wyrazu, uzupełniając brakujące formy. Wskaż na podstawie budowy słowotwórczej wyrazu, co według ciebie oznaczał zwyczaj rozplecin.
Niektóre z obyczajów weselnych opisanych w Chłopach przetrwały do dziś. Wskaż znane ci współczesne obyczaje weselne i wyjaśnij, jak zmieniła się ich funkcja.
A ty, Jaguś, ojca, matkę przepraszaj —
Rozgłaszaj, flecie, rozgłaszaj!
A ty, Jaguś, siostry, braci przepraszaj!…” Możliwe odpowiedzi: 1. Pląsy i zabawy młodzieży podczas przebierania panny młodej, 2. Wyjście z rodzinnego domu do kościoła, 3. Błogosławieństwo rodzicielskie dla młodej pary, 4. Toast strzemiennego na pożegnanie, 5. Żarty i przycinki do pary młodych, 6. Zaproszenie do weselnej wieczerzy „A jadą, jadą, wozy kołaczą —
A moja Jaguś, po tobie płaczą…
Hej!
A da śpiewają, śpiewają sobie —
A da na smutek, Jagusiu, tobie…” Możliwe odpowiedzi: 1. Pląsy i zabawy młodzieży podczas przebierania panny młodej, 2. Wyjście z rodzinnego domu do kościoła, 3. Błogosławieństwo rodzicielskie dla młodej pary, 4. Toast strzemiennego na pożegnanie, 5. Żarty i przycinki do pary młodych, 6. Zaproszenie do weselnej wieczerzy „A dokoła, drużbeczkowie, dokoła;
Zapraszajcie dobrych ludzi do stoła!
[...]
A dyć my już poprosili — już siedzą.
Dajcie ino co dobrego — to zjedzą!” Możliwe odpowiedzi: 1. Pląsy i zabawy młodzieży podczas przebierania panny młodej, 2. Wyjście z rodzinnego domu do kościoła, 3. Błogosławieństwo rodzicielskie dla młodej pary, 4. Toast strzemiennego na pożegnanie, 5. Żarty i przycinki do pary młodych, 6. Zaproszenie do weselnej wieczerzy „Kle, kle, kle,
Twoja matka w piekle!
Co ona tam robi?
Dzieciom kluski drobi.
Co złego zrobiła?
Dzieci pomorzyła”. Możliwe odpowiedzi: 1. Pląsy i zabawy młodzieży podczas przebierania panny młodej, 2. Wyjście z rodzinnego domu do kościoła, 3. Błogosławieństwo rodzicielskie dla młodej pary, 4. Toast strzemiennego na pożegnanie, 5. Żarty i przycinki do pary młodych, 6. Zaproszenie do weselnej wieczerzy „Da żebym ja wiedziała,
Da że pójdziesz za wdowca,
Da uwiłabym ci wieniec,
Da z samego jałowca!” Możliwe odpowiedzi: 1. Pląsy i zabawy młodzieży podczas przebierania panny młodej, 2. Wyjście z rodzinnego domu do kościoła, 3. Błogosławieństwo rodzicielskie dla młodej pary, 4. Toast strzemiennego na pożegnanie, 5. Żarty i przycinki do pary młodych, 6. Zaproszenie do weselnej wieczerzy „Zbierajcie się, weselnicy, już nam czas!
Daleka droga,
Głęboka woda,
Ciemny las!
Zbierajcie się, weselnicy, już nam czas!
Znów się zabawimy,
Jutro powrócimy
Na popas!” Możliwe odpowiedzi: 1. Pląsy i zabawy młodzieży podczas przebierania panny młodej, 2. Wyjście z rodzinnego domu do kościoła, 3. Błogosławieństwo rodzicielskie dla młodej pary, 4. Toast strzemiennego na pożegnanie, 5. Żarty i przycinki do pary młodych, 6. Zaproszenie do weselnej wieczerzy
Napisz rozprawkę na temat: Tradycja – relikt przeszłości czy ważny element naszego życia? Rozważ problem, odwołując się do:
Chłopów Władysława Reymonta;
wybranej lektury obowiązkowej;
wybranych tekstów kultury.
Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć
co najmniej 400 wyrazów.
Wypisz obrzędy i tradycje opisane w Chłopach oraz przedstawione w ekranizacji powieści. Opisz szczegółowo jedno z wydarzeń.