Ćwiczenia
Wymień główne cechy języka ogólnego, które odróżniają go od gwar.
Przeanalizuj mapę myśli, a następnie zapoznaj się z podanym fragmentem tekstu i zdecyduj, którą z odmian języka ogólnego on reprezentuje – polszczyznę pisaną czy mówioną. Wypisz obecne w tej wypowiedzi cechy charakterystyczne dla wybranej odmiany języka.
Mapa myśli.
Elementy należące do kategorii Język ogólny
· Nazwa kategorii: Język mówiony
· Nazwa kategorii: Język pisany
Koniec elementów należących do kategorii Język ogólny
Elementy należące do kategorii Język mówiony
· Nazwa kategorii: Komunikacja dwutorowa, komunikat nadawany i odbierany w tym samym czasie (obecność nadawcy i odbiorcy, których role są przemienne – forma dialogu).
· Nazwa kategorii: Obecność elementów pozajęzykowych wnoszących nowe znaczenia (np. intonacja itp. oraz komunikaty niewerbalne: gestykulacja, mimika, mowa ciała).
· Nazwa kategorii: Komunikat powiązany z sytuacją, kontekstem.
· Nazwa kategorii: Cechy językowe:
a) Słownictwo: konkretne, często potoczne i ekspresywne, potocyzmy, wulgaryzmy, ubóstwo synonimów.
b) Części mowy: dużo zaimków wskazujących i nieokreślonych; wykrzykniki i partykuły.
c) Fleksja: brak imiesłowów przysłówkowych, równoważniki zdań.
d) Składnia: większa swoboda i prostota (tzw. potoki składniowe, czyli ciągi wyrazów, wyrażeń, zdań luźno powiązanych); dominacja zdań pojedynczych (nierozbudowanych); często brak wyraźnych granic między zdaniami, wypowiedzenia niedokończone, wtrącenia, elipsy.
e) Spójność wypowiedzi: ograniczona liczba wskaźników zespolenia, np. spójników; zwroty służące podtrzymywaniu kontaktu, bezpośrednie zwroty do odbiorcy i nadawcy.
· Nazwa kategorii: Może mieć charakter regionalny (gwara).
Koniec elementów należących do kategorii Język mówiony
Elementy należące do kategorii Język pisany
· Nazwa kategorii: Komunikat jednokierunkowy, forma monologu.
· Nazwa kategorii: Brak pozawerbalnych środków wyrazu.
· Nazwa kategorii: Cechy językowe:
1) Słownictwo: bogate, wyrazy różnorodne (abstrakcyjne), raczej neutralne, bogactwo synonimów.
2) Części mowy: przewaga rzeczowników i przymiotników.
3) Fleksja: obecność imiesłowów przysłówkowych.
4) Składnia: dbałość stylistyczna i składniowa, przemyślana kompozycja, zdania wielokrotnie złożone.
5) Spójność tekstu osiągana za pomocą zróżnicowanych wykładników, np. spójników, zaimków, celowych powtórzeń.
Koniec elementów należących do kategorii Język pisany
Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwonąNajpierw ona mi powiedziała, że ma dwie wiadomości dobrą i złą. Przechylając się przez bar. To którą chcę najpierw. Ja mówię, że dobrą. To ona mi powiedziała, że w mieście jest podobno wojna polsko‑ruska pod flagą biało‑czerwoną. Ja mówię, że skąd wie, a ona, że słyszała. To mówię, że wtedy złą. To ona wyjęła szminkę i mi powiedziała, że Magda mówi, że koniec między mną a nią. To ona mrugnęła na Barmana, że jakby co, ma przyjść. I tak dowiedziałem się, że ona mnie rzuciła. To znaczy Magda. Chociaż było nam dobrze, przeżyliśmy razem niemało miłych chwil, dużo miłych słów padło, z mojej strony jak również z niej. Z pewnością. Barman mówi, żebym kładł na niej laskę. Chociaż to nie jest tak proste. Jak dowiedziałem się, że tak już jest, chociaż raczej, że już nie ma, to nie było tak, żeby ona mi to powiedziała w szczere oczy, tylko stało się akurat na tyle inaczej, że ona mi to powiedziała poprzez właśnie Arletę. Uważam, że to było jej czyste chamstwo, prostactwo. I nie będę tego ukrywał, chociaż to była moja dziewczyna, o której mogę powiedzieć, że dużo zaszło między nami różnych rzeczy zarówno dobrych i złych. To przecież nie musiała mówić tego przez koleżankę w ten sposób, że ja się dowiaduję ostatni. Wszyscy wiedzą od samego początku, gdyż ona powiedziała to również innym. Mówiła, że ja to jestem raczej bardziej wybuchowy i że musieli mnie przygotować do tego faktu. [...] Tymczasem ja czuję tylko smutek bardziej niż cokolwiek. Jeszcze żal, że nie zostało mi to powiedziane w cztery oczy przez nią. Chociaż jedno słowo.
Źródło: Dorota Masłowska, Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną, Warszawa 2002.
Czy rozmowa za pośrednictwem komunikatora internetowego bliższa jest pisanej czy mówionej odmianie języka? Uzasadnij swoją odpowiedź.
Zapisz jedną ze swych rozmów z rówieśnikiem i wynotuj z niej cechy polszczyzny mówionej.
Podaj 10 cech charakterystycznych dla języka pisanego.
- Nazwa kategorii: język pisany
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii:
- Nazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii język pisany
- Elementy należące do kategorii język pisany
Zapoznaj się z poniższym fragmentem z kryminału Koniec świata w Breslau Marka Krajewskiego, a następnie wymień wszystkie wyrazy pełniące funkcję środków zespolenia.
Koniec świata w BreslauWyjął z kieszeni wczorajszą „Süddeutsche Zeitung” i jeszcze raz przeczytał informację o śmierci znanej berlińskiej aktorki teatralnej Sophie von Finckl. Pod nekrologiem znalazł się wywiad ze słynną skrzypaczką Elisabeth Körner, serdeczną przyjaciółką zmarłej. Pani Körner po raz pierwszy ujawniła w tym wywiadzie tajemnicę Sophie: otóż była ona już wcześniej zamężna, a jej mężem był wysoki funkcjonariusz wrocławskiej policji, Eberhard Mock. Anwaldt przeczytał to wszystko raz jeszcze i pomyślał o wybaczeniu. Potem wrzucił gazetę do trybów śmieciarki i zszedł w dół betonowymi schodami.
Źródło: Marek Krajewski, Koniec świata w Breslau, Warszawa 2003.
Pierwsza piosenkaPuch, zapach, pamięć nieskomplikowana.
Skorupka winniczka zgnieciona pod butem.
Dzwonecznik z utopioną muchą.
Kamień nad Kwisą. Jajecznica rankiem.
Ręczna robótka przy samochodzie,
jazda bez świateł po wąskiej ulicy.
Szelest tej kurtki, znajomy tak bardzo,
że o pomyłce nie może być mowy.
A jednak to tylko nerw pod powieką
drga bezradnie i dręczy.
Noc w ramach zemsty nie przychodzi wcale.Źródło: Edward Pasewicz, Pierwsza piosenka, [w:] tegoż, Dolna Wilda, Łódź 2002.
Odpowiedz na pytanie, do jakich cech języka mówionego odwołują się memy internetowe?
Przekształć tekst swojego mema w anegdotę napisaną zgodnie z regułami pisemnej odmiany języka.
Przeczytaj opowiadanie w gwarze śląskiej, a następnie przetłumacz je na język ogólny. W razie problemów ze zrozumieniem zajrzyj do słownika gwary śląskiej.
http://www.slownikslaski.pl
Tekst:
Dołwno, dołwno tymu rodzina Zefików pojechała na byzuch do familije z Ameryki. Ołma drapko napiykła na nociastku chleba, kołocza z posypkom, jabłkami i skorzicom. Synka my wysłali wymiynić klepoki na dolary. A mutraa poszła do sklepu kupić se richtich fajne szcewiki na wysokim abzacu. Ale miała problem, bo na takie nogi z ołomi to ciynszko cos napasować. Wszystko byłoby dobrze, keby niy problymy naszego Antka, kery nij mog dostać urlopu, bo łon jest ajzynbaniokym, no a kolej musi cijngym iść. W geszynku my kulipili fajny ausztojer ze złotym rantym. Mutra z Faurym, Bercikym i Olmóm polecieli fligrym, Gryjtka, ta mała sroła padała, że niy poleci, bo se boij i tak została doma. Jak my tam zajechali, to te auta na tych drogach tak titały,że aż szło by chnet kojtnąć. A naszemu Bericikowi to się tak podobały te piździki co tam tyz jeździóły po tych drogach i fartowi tak mrałczoł – bo łón to je taki przychlast do taty – że łon tyż taki chce. A to nij take proste, to nij tak wartko. Jak my tam juz zajechali, to nos poczęstowali cyjntlom łyski kapustom z ajnbrynóm, bo bez mała tam jest taki zwyczaj na Dzikim Zachodzie. Jak my już poświyntowali, to nasz fater se zrobiół taki epny, że ze szwagrym zaczli śpiwać i se kolybać. Tak se kolybali aż ławka zarwali. Mały Bercik polecioł po mały fałstlik i gwożdzie i drap to musieli naprawić. Tydzien drapko slecioł i musieli my się zbiyrać. Musieli my jszce coś ty naszy Gryjtce kupić za to co została doma i kupili my i take richtich fajne abcybildry z kwiatkoma i takom kolorowóm dyngóm. Jesderkusie jak ony się te abcybildry podobały, ale se tyz radowała, że my już przyjechali.
Słowniczek śląski
Abcybilder – naklejka
Abzac – obcas Ajnbryna – zasmażka
Ajzynbaniok – kolejarz
Ausztojer – wyprawka ślubna
Bezmała – ponoć
Cyjntla – 0,1 litra wódki
Epny – wielki
Dynga – tęcza Jezderkusie – o rany!
Klepoki – bilon Kojtnać – umrzeć
Nociastek – zakwas chlebowy
Oły – krzywe nogi
Piździk – motorower
Przychlast – pupil
Skorzica – cynamon
Titać – używać klaksonu
Faustlik – średni młote