Zastanów się, jakie wartości stara się przekazać nauczyciel i w jaki sposób są one odbierane przez jego uczniów.

W wierszu „O nauczaniu cnoty” Leopold Staff ukazuje nauczyciela jako duchowego przewodnika, który z pogodą ducha i cierpliwością stara się przekazać swoim uczniom wartości moralne i duchowe, takie jak miłość, pokora, prostota i harmonia z naturą. Prowadzi ich w „wonne gaje” i dzieli się swoją mądrością, jednak jego wysiłki spotykają się z obojętnością i niezrozumieniem – uczniowie zasypiają podczas nauk i nie doceniają jego starań. Mimo to nauczyciel nie zraża się, kontynuuje swoją misję, a jego postawa odzwierciedla chrześcijańskie wartości poświęcenia i bezinteresownej miłości.

Zwróć uwagę na zastosowane przez poetę środki stylistyczne, takie jak epitety, metafory, kontrast, ironię. Zastanów się, jak te środki wpływają na przedstawienie postaci nauczyciela i jego relacji z uczniami.

Poeta wykorzystuje liczne epitety, takie jak „wonne gaje”, „krzew marzeń”, „słowa słodkie”, „szat bieli”, które tworzą idylliczny obraz nauczania i podkreślają duchowy charakter relacji między mistrzem a uczniami. Metaforyczne przedstawienie nauki jako prowadzenia uczniów w „wonne gaje” czy „oplatania krzewu marzeń w tęsknoty powoje” nadaje procesowi dydaktycznemu wymiar poetycki i symboliczny. Kontrast i ironia - wiersz ukazuje kontrast między wysiłkiem nauczyciela a brakiem zaangażowania uczniów. Mimo że nauczyciel stara się przekazać wartości duchowe, uczniowie są „nieczujni” i „posnęli”. Ironia pojawia się w ich reakcji na nauki mistrza, gdy mówią: „Dobry nasz mistrz znów wczoraj prawił mową chorą…”, co podkreśla ich niezrozumienie i brak docenienia jego starań.

W wierszu „O nauczaniu cnoty” Leopolda Staffa warto zwrócić uwagę na postać nauczyciela, który z cierpliwością i spokojem przekazuje uczniom wartości moralne, nie oczekując wdzięczności.

Filozofia stoicka ukazuje się w postawie nauczyciela, który mimo braku zrozumienia ze strony uczniów („Ale uczniowie moi – nieczujni – posnęli”) zachowuje spokój i kontynuuje swoje działania. Jego cierpliwość i akceptacja losu są zgodne z zasadami stoicyzmu, który głosi opanowanie emocji i życie zgodne z cnotą.

Filozofia franciszkańska przejawia się w prostym i pokornym życiu nauczyciela, jego bliskości z naturą („Wiodę ich w wonne gaje, w zachodu czas złoty”) oraz w miłości do ludzi. Nauczyciel dzieli się z uczniami nie tylko wiedzą, ale i codziennym chlebem („I za grosz dwoje ryby i chleba pięcioro / Kupiwszy, strawą łamię się z rzeszą tułaczą…”), co odzwierciedla franciszkańską postawę miłości i służby bliźnim.

Zwróć uwagę na obrazy i symbole użyte przez poetę w wierszu „Modlitwa”. Zastanów się, jakie znaczenia mogą mieć takie wyrażenia jak „wątła mojej duszy zieleń” czy „rozpięty na krzyżu konania”. Pomyśl, do jakich biblijnych postaci lub wydarzeń mogą się one odnosić i jakie emocje lub idee wyrażają.

W wierszu „Modlitwa” Leopold Staff posługuje się bogatą metaforyką i symboliką, czerpiącą z tradycji biblijnej i chrześcijańskiej.  Poprzez zastosowanie metafor i symboli zakorzenionych w tradycji biblijnej, poeta wyraża pragnienie zachowania duchowej czystości i nadziei mimo doświadczeń życiowych. Wiersz Staffa ukazuje głęboką duchową refleksję, w której cierpienie staje się drogą do oczyszczenia i odnowy. Metafory i symbole:

• „Wątła mojej duszy zieleń” - metafora ta przedstawia duszę jako delikatną roślinę, wymagającą ochrony przed zniszczeniem. Zieleń symbolizuje życie, nadzieję i duchową świeżość.

• „Rozpięty na krzyżu konania” - obraz ten nawiązuje do ukrzyżowania Chrystusa, symbolizując cierpienie i ofiarę. Podmiot liryczny identyfikuje się z cierpiącym Zbawicielem, co podkreśla głębię jego duchowych przeżyć.

• „Matka Boleściwa” -  odniesienie do  Matki Boskiej Bolesnej, która w tradycji katolickiej jest symbolem współcierpienia i współodkupienia. Jej obecność w wierszu wskazuje na poszukiwanie pocieszenia i przewodnictwa w cierpieniu.

• „Świt nowy” symbolizuje nadzieję, odrodzenie i nowe życie. W kontekście wiersza oznacza duchowe przebudzenie i wyjście z mroku cierpienia ku światłu wiary.

Zwróć uwagę na źródła filozofii antycznej i biblijnej. Wyszukaj parafrazę słów Terencjusza, antycznego filozofa. Przypomnij okoliczności powstawania kultury biblijnej.

W wierszu Przedśpiew można dostrzec postawę humanistyczną podmiotu lirycznego, natomiast w Modlitwie jego głęboką wiarę wynikającą z tradycji łacińskiej. Filozofia nie pozostaje w opozycji do siebie, choć wywodzi się z odmiennych tradycji (antyk, Biblia). Poeta w obu wierszach wyznaje filozofię złotego środka i harmonii. Elementy różniące oba utwory to sposób afirmacji życia: pogłębiona refleksja wynikająca z wiary (Modlitwa) lub estetyczny zachwyt nad naturą i egzystencją ludzką (Przedśpiew).

Przykłady: W wierszu Modlitwa i Przedśpiew można dostrzec pochwałę prawdziwego życia jako wspólne dla obu utworów, na co wskazują przykładowe cytaty:

Modlitwa: mojej duszy zieleń […] /Czuł jej aromat balsamiczny, świeży

Przedśpiew: A jednak śpiewać będę wam pochwałę życia

Wiersz Modlitwa i Przedśpiew różnią podstawy filozofii, co widać w przykładowych cytatach:

Modlitwa: Lecz niech mi wiara, […] /Wskaże dal, gdzie się świt nowy odkrywa.

Przedśpiew: Żyłem i z rzeczy ludzkich nic nie jest mi obce.]

Przypomnij sobie, o jakich uczuciach pisali młodopolscy twórcy, jakie nastroje wyrażali, jakich wartości poszukiwali, w jaki sposób walczyli z lękami i niepokojami epoki, w jakiej konwencji je opisywali.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi zostały wspomniane następujące wątki: silne namiętności, próba przełamania dekadencji, skupienie na przeżyciach wewnętrznych, poszukiwanie we wnętrzu duchowej siły, koncepcja nadczłowieka, pejzaż wewnętrzny.

Zastanów się, czy podmiot liryczny wiersza sam decyduje o swoim losie, jakich uczuć doznaje, jakie są jego pragnienia, jakie działania podejmuje.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi pojawiły się następujące informacje: umiłowanie mocy, poczucie własnej siły, silna i wolna wola, wykorzystywanie własnego potencjału, odczuwanie silnych, gwałtownych emocji, euforia.

Zastanów się do jakich młodopolskich nurtów odwołuje się każdy z wierszy?

Poczucie pełni jest utworem bardzo ekspresyjnym, nacechowanym emocjonalnie, podmiot liryczny doświadcza gwałtownych uczuć, co wyrażone zostaje także za pomocą środków stylistycznych. O nauczaniu cnoty jest wierszem spokojnym, refleksyjnym. Różnią się zatem owe utwory pod względem nastroju w nich panującego i emocji towarzyszących podmiotowi lirycznemu.

Pierwszy z nich stanowi polemikę z nastrojami dekadenckimi, drugi silnie zakorzeniony jest w tradycji franciszkańskiej i do niej się odwołuje. To poniekąd stanowi ich punkt styczny, oba bowiem są apoteozą życia i siły, oba też odwołują się do potęgi natury, choć jest ona ukazana w odmienny sposób.

Pamiętaj, że poezja młodopolska jest bardzo zróżnicowana. W które z jej prądów wpisuje się twórczość Staffa, a którym się przeciwstawia?

Staff zajmuje opozycyjne stanowisko wobec dekadentyzmu, próbuje wyzwolić się od jego wpływu, choć jego młodzieńcza twórczość nie jest wolna od tych tendencji. Poszukuje harmonii, nie jest zatem jednoznacznie radosny, dostrzega bowiem także cierpienie i poczucie niedosytu. Czerpie inspiracje z symbolizmu, a także literatury wcześniejszej – renesansowej oraz starożytnej. To poeta trzech epok, okres Młodej Polski jest więc tym, który go formuje jako twórcę.