Po zapoznaniu się z wierszami Krzysztofa Kamila Baczyńskiego oraz definicjami gatunków wierszy religijnych (słownik sekcji „Dowiedz się”) podaj utwór, który twoim zdaniem najlepiej oddaje modlitewny charakter wypowiedzi poety. Uzasadnij swój wybór, powołując się na budowę wiersza, wykorzystane środki językowe oraz sposób obrazowania.
R1ZJN9RZ3X4JP
(Uzupełnij).
Polecenie 2
Wybierz wiersz, który według ciebie najlepiej przedstawia stosunek podmiotu lirycznego do okrucieństw wojny. Uzasadnij swój wybór. Przywołaj cytaty.
RVE3KU1N2NGPJ
(Uzupełnij).
Wiersze religijne Krzysztofa Kamila Baczyńskiego
RJDU9QJ15BT7L
Prezentacja.
Polecenie 3
Porównaj poetycką przypowieść Krzysztofa Kamila Baczyńskiego o stworzeniu świata z malarską interpretacją Stanisława Ignacego Witkiewicza. Odpowiedz na pytanie, czy zauważasz podobieństwa między obiema wizjami? Uzasadnij swoją odpowiedź.
RF4TOLBL2LQ42
(Uzupełnij).
Polecenie 4
Odpowiedz na pytanie, czy obraz Roberta Hendersona Blytha Obraz człowieka mógłby się stać plastyczną ilustracją Psalmu 4. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Uzasadnij swoją odpowiedź.
R1L24VACK3H86
(Uzupełnij).
Tekst do ćwiczeń
R195MGZKH61GN
Źródło: Krzysztof Kamil Baczyński, Modlitwa do Bogarodzicy, [w:] tegoż, Utwory zebrane, t. 2, oprac. A. Kmita‑Piorunowa, Kraków 1979, s. 107.
Krzysztof Kamil BaczyńskiModlitwa do Bogarodzicy
Któraś wiodła jak bór pomruków ducha ziemi tej skutego w zbroi szereg, prowadź nocne drogi jego wnuków, byśmy milcząc umieli umierać.
Któraś była muzyki deszczem, a przejrzysta jak świt i płomień, daj nam usta jak obłoki niebieskie, które czyste – pod toczącym się gromem.
Która ziemi się uczyłaś przy Bogu, w której ziemia jak niebo się stała, daj nam z ognia twego pas i ostrogi, ale włóż je na człowiecze ciała.
Któraś serce jak morze rozdarła w synu ziemi i synu nieba, o, naucz matki nasze, jak cierpieć trzeba.
Która jesteś jak nad czarnym lasem blask – pogody słonecznej kościół, nagnij pochmurną broń naszą, gdy zaczniemy walczyć miłością.
21 III 44 r.
6 Źródło: Krzysztof Kamil Baczyński, Modlitwa do Bogarodzicy, [w:] tegoż, Utwory zebrane, t. 2, oprac. A. Kmita-Piorunowa, Kraków 1979, s. 107.
R1QCGXG3TUR2X
Ćwiczenie 1
Spośród podanych określeń zaznacz te, które trafnie charakteryzują podmiot liryczny wiersza. Możliwe odpowiedzi: 1. indywidualista, 2. patriota, 3. osoba wierząca, 4. tchórz, 5. syn, 6. żołnierz, 7. przedstawiciel zbiorowości, 8. ateista
R1NRRGXQXJABZ
Ćwiczenie 2
Przyporządkuj osobom pojawiającym się w wierszu stawiane przed nimi zadania. Bogarodzica Możliwe odpowiedzi: 1. Uczyć umierania, 2. Umierać, 3. Wskazywać drogę, 4. Walczyć, 5. Uzbrajać się, 6. Rozbroić Żołnierze Możliwe odpowiedzi: 1. Uczyć umierania, 2. Umierać, 3. Wskazywać drogę, 4. Walczyć, 5. Uzbrajać się, 6. Rozbroić
Przyporządkuj osobom pojawiającym się w wierszu stawiane przed nimi zadania. Bogarodzica Możliwe odpowiedzi: 1. Uczyć umierania, 2. Umierać, 3. Wskazywać drogę, 4. Walczyć, 5. Uzbrajać się, 6. Rozbroić Żołnierze Możliwe odpowiedzi: 1. Uczyć umierania, 2. Umierać, 3. Wskazywać drogę, 4. Walczyć, 5. Uzbrajać się, 6. Rozbroić
R17JO2RC6BS8B
Ćwiczenie 3
Spośród poniżej zapisanych relacji zachodzących między ludźmi zaznacz te, które zostały ukazane w wierszu Baczyńskiego. Możliwe odpowiedzi: 1. matka – dziecko, 2. dowódca – podkomendny, 3. oskarżony – sędzia, 4. wierzący – bóstwo
Ćwiczenie 4
Wypisz z tekstu wiersza Modlitwa do Bogarodzicy przykład:
Sprawdź w słowniku terminów literackich definicje środków stylistycznych.
- porównanie: usta jak obłoki niebieskie, - kontrast: nad czarnym lasem blask, - peryfraza: syn ziemi i syn nieba; pogody słonecznej kościół, - epitet kolorystyczny: obłoki niebieskie, czarny las.
Ćwiczenie 5
Wyjaśnij, czemu służą wymienione w ćwiczeniu nr 4 środki stylistyczne. Przywołaj odpowiednie przykłady.
RCZ2KDQ78LP9E
(Uzupełnij).
Przyjrzyj się każdemu ze środków stylistycznych (porównanie, kontrast, peryfraza, epitet kolorystyczny) i odpowiedz na następujące pytania:
kogo lub co określa dany środek (np. „usta jak obłoki niebieskie”, co znaczy, że usta są jak obłoki niebieskie),
jakie emocje lub obrazy wywołuje to określenie (np. lekkość, czystość, podniebność),
jak ten środek wpisuje się w główne tematy wiersza (modlitwa, wojna, naród, Maryja) — w jaki sposób wzmacnia sens całego utworu.
Przykładowa odpowiedź: występujące w wierszu Baczyńskiego porównania pozwalają oddać niecodzienny, boski obraz Matki Boskiej: „przejrzysta jak świt i płomień”, ale równocześnie pokazują ogrom tragizmu postaci: „któraś serce jak morze rozdarła”. Inwokacyjne zwroty do Matki Boskiej oraz anafory („któraś”) upodobniają modlitwę do litanii: „Któraś wiodła”, „Któraś była”, „Która […] się uczyłaś”, „Któraś serce […] rozdarła”, „Która jesteś”. W wierszu pojawiają się także peryfrazy, np. „syn ziemi, syn nieba”. Wszystkie te środki służą modlitewnej stylizacji utworu.
Ćwiczenie 6
Zapoznaj się ze wspomnianym w wykładzie prof. Jacka Głażewskiego wierszem Józefa Wittlina Stabat Mater. Opisz wymieniane w utworze obrazy matki oraz określ, w jaki sposób nawiązują one do motywu Stabat Mater.
Józef WittlinStabat Mater
Stała matka boleściwa – na rynku, Przy swym martwym powieszonym synku.
Stała w świata przeraźliwej pustce Polska matka w służącowskiej chustce.
Nie płakała i nic nie mówiła, Zimne oczy w zimne zwłoki wbiła.
Wisiał martwy, z wszystkiego wyzuty, Niemcy przedtem zabrali mu buty.
Będą w butach jej syna chodzili Po tej ziemi, którą pohańbili.
Po tej ziemi, która umęczona Stoi – patrzy – i milczy – jak ona.
Stabat Mater, Mater Dolorosa, Gdy jej synów odcina z powroza. Kładła w groby, głuche jak jej noce, Martwe swego żywota owoce. Stabat Mater, Mater Nostra, Polonia Z cierni miała koronę na skroniach.
R18JDUDXRJZVQ
(Uzupełnij).
1 Źródło: Józef Wittlin, Stabat Mater, [w:] Ryszard Matuszewski Szarota, Poezja polska 1939–1996. Antologia, Warszawa 1998, s. 59.
Wiersz Józefa Wittlina powstał w czasie II wojny światowej. Weź pod uwagę, że jeden z opisywanych wizerunków matki jest wizją o charakterze metaforycznym.
Józef Wittlin opisuje dwa obrazy matki: realnej kobiety oraz metaforycznego obrazu Polski. W pierwszym z nich pokazuje matkę bolejącą nad zwłokami powieszonego syna, co jest bezpośrednim odniesieniem do motywu Stabat Mater. Kobieta jest bez sił, nie jest w stanie okazywać na zewnątrz targających nią emocji. Stoi niema, nie płacze. Największym problemem staje się fakt, że jej syn został pozbawiony butów, w których chodził po ziemi, „która stoi umęczona / Stoi – patrzy – i milczy – jak ona”. Do ziemi tej poeta nawiązuje w drugiej części wiersza, w której pojawia się obraz umęczonej Polski określanej jako „Stabat Mater, Mater Nostra” – Matki, której niejednokrotnie już przyszło żegnać jej synów. To spersonifikowany obraz Polski - kobieta z koroną cierniową na głowie. Poeta nawiązuje tym obrazem do romantycznych (mesjanistycznych) wizji Polski jako cierpiącej Matki Boskiej (ale też Jezusa w cierniowej koronie) i odkupicielki narodów.