Możesz skorzystać ze słownika synonimów.

Np.: smutek, złość, rozżalenie, bezradność.

Zlokalizuj cytat w tekście. Umieść go w kontekście całego akapitu.

Sprawdź, czy w twoich interpretacjach zostały uwzględnione wnioski dotyczące reguł panujących w obozie, instynktu przetrwania jako jedynego prawa obozowego, wątpliwości natury etycznej, uprzedmiotowienie człowieka.

Zastanów się, jakim instynktem kierowali się więźniowie obozów koncentracyjnych. Jaką rację mają żywi przed umarłymi?

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazły się następujące kwestie:

• racją, o której mowa w cytacie, jest racja przetrwania, instynkt, którym kierowali się więźniowie obozów,

• wobec wszechobecnej śmierci liczy się tylko życie,

• nie należy przejmować się śmiercią tysięcy, lecz skupić się na przetrwaniu,

• nie da się pomóc tym, którzy idą na śmierć. Jest się wobec tego bezradnym, więc nie warto podejmować żadnych działań, gdyż mogą one sprowadzić na jednostkę śmierć.

Sprawdź, czy w odpowiedzi została zawarta twoja opinia.

Zwróć szczególną uwagę na te fragmenty, w których bohaterowie rozmawiają o moralności obozowej, przedstawiają swoje wątpliwości. Przyjrzyj się również tym fragmentom, w których narrator wprost rozważa kwestie natury etycznej.

Przykładowe przykazanie więźnia: Przetrwaj.

Przykładowe przykazanie oprawcy: Żyd to zaraza, którą trzeba wyeliminować.

Możesz skorzystać z dostępnych źródeł drukowanych lub internetowych.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazły się następujące kwestie:

• rozwój nauki pozwolił na stworzenie środków chemicznych (np. cyklonu B), które stały się narzędziem eksterminacji Żydów,

• rozwój technologii usprawniał „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej” - budowano wydajniejsze krematoria, ludzi transportowano bardziej pojemnymi pociągami, itp.

• nieustannie optymalizowano proces zabijania na masową skalę,

• śmierć przestała być indywidualna, stała się masowa, „produkowana” jak w sprawnej fabryce,

• dokonano funkcjonalnego podziału pracy,

• w wyniku pogłębiającej się specjalizacji nastąpiło oddzielenie wykonawcy od wytworu.

Możliwe są również inne odpowiedzi.

Przed rozpoczęciem pracy, przemyśl kwestię, czy masz prawo oceniać ludzi, którzy przetrwali obóz kosztem innych.

Sprawdź, czy w twoim dialogu:

• zostały poruszone kwestie wątpliwości natury moralnej, zachowania człowieczeństwa w obozie,

• pojawiło się odniesienie do postępowania ludzi w obozie,

• wskazano na różnice między życiem w obozie i poza nim,

• znalazło się wytłumaczenie potencjalnych motywacji więźniów obozu.

Przeanalizuj historię zmian zachodzących w obozach. Przemyśl te zjawiska z perspektywy socjologicznej.

Na część tych pytań próbował odpowiedzieć Zygmunt Bauman w swej książce Nowoczesność i Zagłada. Przykładowo:

Propozycja wykonania polecenia:

1.  oprzyj się na przykładach z tekstu i krótkich cytatach, a w zakończeniu napisz 3–4 zdania, jak tytuł przygotowuje czytelnika na świat przedstawiony w opowiadaniu,

2.  wskaż i objaśnij funkcję formuły grzecznościowej „proszę państwa”, 

3.  zinterpretuj zderzenie tej uprzejmej formy z brutalnym dopełnieniem „do gazu” (paradoks, ironia),

4.  zwróć uwagę na budowę składniową (wezwanie/zawołanie + elipsa czasownika - pominięcie domyślnego czasownika np. proszę przejść/udać się/iść. 

1. Zwróć uwagę na bezpośrednie zwroty np. „Wyobraź sobie...”, „Gdybym Ci powiedział wtedy, gdy tańczyliśmy we dwoje...”

2. Zwróć uwagę na to jaką funkcję pełni w obozie, jak się odnosi do innych, jak odnajduje się w rzeczywistości obozowej.

3. Zwróć uwagę na opisy obozowych budynków i miejsc.

4. Zastanów się, jak nadzieja wpływała na ludzi i ich codzienność.

5. Weź pod uwagę rolę uczuć.

1.  Forma epistolarna.

2.  Tadek, fleger, ustawiony w obozie, ma znajomości, dobrze odżywiony, interesowny, zakochany, umie zadbać o siebie.

3.  Auschwitz, bloki mieszkalne, szpital, puff, biblioteka.

4.  Nadzieja pozwalała ludziom wierzyć, że przetrwają. Pragnienie i dążenie do przetrwania odbywało się nawet kosztem krzywdy lub śmierci drugiego człowieka.

5.  Pozwala zobaczyć pewne rozdwojenie. Okazywana miłość ukazuje człowieka, który jeszcze jest zdolny do uczuć, nie jest całkiem zlagrowany.

Zwróć szczególną uwagę na IV list do Marii.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazły się następujące elementy:

• żywopłot,

• biały domek,

• podwórko w wiejskim stylu,

• tablice z napisem „kąpiel”

• boks i trawniki przy blokach,

• wypłata w wysokości 2 marek dla najpilniejszych więźniów,

• musztarda w kantynie,

• kontrola wszy,

• muzyka,

• sport (boks),

• koce na łóżkach,

• niewielka porcja chleba, która nie wystarcza do przeżycia,

• czas pracy, podczas którego nie wolno robić absolutnie nic innego,

• praca (każda szufla ziemi, którą rzucamy na wał rowu),

• jedno z ostatnich zdań opowiadania jako tytuł opowiadania; jest ono wyrazem bezsilności Tadka, próbą złagodzenia obozowej rzeczywistości, swego rodzaju życzeniem, by rzeczywistość nie była prawdą; jest ono także oceną świata, który pozwolił na zaistnienie obozów zagłady.

Zapoznaj się z definicją behawioryzmu wskazana w „Słowniku” w sekcji „Dowiedz się”. Zwróć uwagę na następujące fragmenty: „Są i gdzie indziej kobiety: blok dziesiąty, doświadczalny. Tam się je sztucznie zapładnia (jak powiadają), szczepi się tyfus, malarię, robi się zabiegi chirurgiczne. Przelotnie widziałem tego, który tę robotę prowadzi: w zielonym myśliwskim ubraniu, w tyrolskim kapelusiku z natkanymi odznakami sportowymi, o twarzy dobrotliwego satyra. Podobno profesor uniwersytetu”;

„Jakże to jest, że nikt nie krzyknie, nie plunie w twarz, nie rzuci się. na pierś? Zdejmujemy czapkę przed esmanami wracającymi spod lasu, jak wyczytają, idziemy z nimi na śmierć i — nic? Głodujemy mokniemy na deszczu, zabierają nam najbliższych. Widzisz: to mistyka. Oto jest dziwne opętanie człowieka przez człowieka. Oto jest dzika bierność, której nic nie przełamie. A jedyna broń — to nasza liczba, której komory nie pomieszczą”;

„A jeszcze i to: śmierć. Opowiadano mi o takim lagrze, do którego przychodziły co dzień transporty nowych więźniów, po kilkudziesięciu ludzi naraz. Ale obóz miał ustaloną liczbę porcji, już nie pamiętam wiele, może dwa, może trzy tysiące, i komendant nie życzył sobie, aby więźniowie głodowali. Każdy więzień musiał otrzymać jedną porcję. Co dzień więc było w obozie kilkudziesięciu ludzi za dużo. Każdego wieczoru na każdym bloku losowano kartami lub gałkami z chleba i wylosowani nie szli następnego dnia do pracy. Wyprowadzano ich w południe za druty i rozstrzeliwano”.

Przykładowa odpowiedź:

• behawioryzm widoczny jest w sposobie narracji polegającym na rezygnacji z bezpośrednich informacji na temat stanów emocjonalnych i przeżyć bohatera,

• o emocjach informują jedynie zachowania bohaterów, ewentualnie są nazywane przez innych bohaterów,

• narrator jest przede wszystkim obserwatorem,

• nie pojawiają się introspekcje i monologi wewnętrzne,

• nie występuje narrator wszechwiedzący, 

• występują rozbudowane części dialogowe.

Ironia jest narzędziem literackim, w którym wybrane słowa są celowo używane do wskazania znaczenia innego niż dosłowne, można wyróżnić ironię słowną i sytuacyjną.

Przykładowe cytaty:

• Mamy [...] zmniejszyć śmiertelność w obozie i podnieść ducha więźniów. (s. 73)

• Zebraliśmy się na stryszku, przyszedł lagerartz Rhode (ten „porządny”, co nie robi różnicy między Żydami a Aryjczykami [...].

Sprawdź, czy w twoim opisie funkcji ironii zostały zawarte następujące kwestie:

• ironia buduje dystans do obozowej rzeczywistości, pomaga ją oswoić i przetrwać, ma wartość terapeutyczną,

• ukazuje obozowe paradoksy. 

Zwróć uwagę na paralele, jakie Borowski wysuwa pomiędzy Auschwitz a światem starożytnym. Zastanów się, o jakiej cywilizacji mówi.

Zweryfikuj, czy twoje stanowisko zostało wyczerpująco uargumentowane.

Podczas pierwszej lektury zanotuj wszystkie myśli, które przychodzą ci do głowy. Przy kolejnych odczytaniach eliminuj te, które uznasz za marginalne. Finalnie pozostaw jedną kwestię, do której odniesiesz się w swojej wypowiedzi.

Poniżej podano przykładowe problemy, które można rozważyć w komentarzu.

• Czy Zagłada może się powtórzyć?

• Czy zawsze istnieje tylko wina jednostki, czy też bywają także winy systemu?

• Co to oznacza, że Holokaust był „produktem” naszej cywilizacji?

Zapoznaj się z opowiadaniem jeszcze raz, by dokładnie przypomnieć sobie jego treść. Przykładowy fragment: