Nawiązanie
Lot nad kukułczym gniazdem, czyli opowieść o pragnieniu wolności
Doświadczeniem, które dla Kena Keseya (1935–2001) stało się bezpośrednią inspiracją do napisania debiutanckiej i zarazem najważniejszej powieści jego życia, był staż, a potem praca sanitariusza w szpitalu psychiatrycznym. Lot nad kukułczym gniazdem (1962), gorąco przyjęty przez krytykę i czytelników, szybko stał się powieścią kultową, szczególnie dla młodego pokolenia. Pokazując relacje panujące w szpitalach psychiatrycznych, książka tak naprawdę odzwierciedlała charakterystyczną dla Ameryki lat 60. atmosferę buntu wobec społecznej i instytucjonalnej bezduszności. W swojej powieści Kesey położył nacisk właśnie na bunt jednostki wobec zła i hipokryzji instytucji, którą w tym wypadku uosabiała postać Wielkiej Oddziałowej, ale również pozbawieni woli i odwagi pacjenci.
Kiedy czeski reżyser przypadkowo natknął się na książkę Keseya, stwierdził z zachwytem, że ma do czynienia z doskonałym materiałem na film. Co tak bardzo zafascynowało młodego przybysza z Europy Wschodniej w powieści uwielbianej przez pokolenie młodych Amerykanów? Choć Forman pochodził z zupełnie innego świata, znalazł w niej więcej znajomych elementów, niż można by się spodziewać. Bo czyż zamknięta za żelazną kurtyną rzeczywistość krajów socjalistycznych nie przypominała pod pewnymi względami realiów zakładu psychiatrycznego?
Tytuł Lot nad kukułczym gniazdem pochodzi ze starej indiańskiej wyliczanki, jest więc również powrotem do pierwotnych tradycji. Wolność nie jest kaprysem człowieka, ale jego prawem, wartością ukrytą głęboko w historii ludzkiego istnienia. Przedstawiciel gatunku homo sapiens wyróżnia się spośród innych istot, które sobie podporządkował. Dzięki sile swojego umysłu, wielkim odkryciom i rozwojowi nauki potrafi wzbijać się w przestworza, pokonywać śmiertelne choroby, panować nad światem i naturą. Osiągnięcia cywilizacji, które w założeniu miały służyć dobru ludzkości, często jednak okazują się dla niej prawdziwym zagrożeniem. Człowiek staje się wówczas ofiarą własnych wynalazków. Nawet bowiem uwolniony z ograniczeń i pozornie niezależny rozum nie jest w stanie odpowiedzieć na wszystkie dręczące ludzkość pytania. Tylko w połączeniu z siłą serca, z miłością do drugiego człowieka rozum może stać się prawdziwą wartością. Być wolnym nie znaczy przecież być wolnym od współodpowiedzialności za los innych ludzi.
Ken Kessey
Lot nad kukułczym gniazdem
Wielka Oddziałowa okropnie się irytuje, jeżeli jej oddział przestaje funkcjonować jak sprawny, precyzyjny mechanizm. Wystarczy najmniejszy bałagan, usterka czy zator, żeby zamieniła się w biały kłębek furii. Nadal obnosi ten swój uśmiech porcelanowej lalki wciśnięty między nos a podbródek, z tym samym spokojem świdruje oczami, ale głęboko w środku jest napięta jak struna. Wiem, czuję to. Nie pozwala sobie na chwilę oddechu, dopóki nie zlikwiduje zawady czy jak sama mówi – nie wyreguluje sytuacji. [...] siedzi pośrodku pajęczyny drutów, marząc o świecie sprawnym, precyzyjnym, podobnym do zegarka kieszonkowego z przezroczystą kopertą, o świecie, w którym wszystko dzieje się zgodnie z rozkładem, a jedyni pacjenci, którzy nie chodzą po świecie zewnętrznym sterowani jej drutami, to przykuci do wózków chronicy z cewnikami biegnącymi im z nogawek prosto do otworów w posadzce.
[...]
Sprzątając pustą sypialnię, wymiatam kłaki kurzu spod łóżka McMurphy’ego, gdy nagle uderza mnie w nozdrza zapach, który uświadamia mi po raz pierwszy, odkąd przebywam w szpitalu, że w tej wielkiej sali pełnej łóżek, w której sypia czterdziestu dorosłych mężczyzn, zawsze unosiły się setki zapachów – zapach środków owadobójczych, maści cynkowej, talku, pożywki dla niemowląt, płynu do przemywania oczu, kwaśny smród moczu i starczych ekskrementów; zmurszały cuch kalesonów i skarpet, śmierdzących nawet zaraz po upraniu; intensywna woń wykrochmalonej pościeli; cierpki fetor nieświeżych oddechów; bananowy odór oleju maszynowego, czasem nawet swąd palonych włosów – ale nigdy przedtem, nim McMurphy zjawił się na oddziale, nie czuło się tu zapachu kurzu i ziemi z rozległych pól, męskiego zapachu potu i pracy.
Nagranie : "Aftermath" by Kevin MacLeod (https://incompetech.com) License: CC BY (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)
Nazwij trzy środki artystyczne, które zastosował Kesey w celu zbudowania realistycznego obrazu szpitala psychiatrycznego. Wynotuj z przywołanego fragmentu przykłady tych środków.
Zapoznaj się z przebiegiem wydarzeń ujętych w zakończeniu Lotu nad kukułczym gniazdem. Stwórz mapę myśli, w której wymienisz główne elementy wizji autora książki oraz reżysera.
Zapoznaj się z przebiegiem wydarzeń ujętych w zakończeniu Lotu nad kukułczym gniazdem. Wypunktuj główne elementy wizji autora książki oraz reżysera. Zapoznaj się z przebiegiem wydarzeń ujętych w zakończeniu
Indianin – morderca czy wyzwoliciel? Sformułuj ocenę postaci w formie tezy i poprzyj ją dwoma argumentami. Zilustruj je przykładami z fabuły Lotu nad kukułczym gniazdem.