Dowiedz się
Życie codzienne w komunizmie
Tańcząc tangoJuż w połowie lat pięćdziesiątych, po śmierci Stalina i z nadejściem politycznej odwilżyodwilży, artyści odzyskali dawny wigor i rzucili się odrabiać straty; zaczęła się kolejna faza gwałtownych eksperymentów. […] Osobną sprawą było to, co się stało po wojnie z polskimi tradycyjnymi normami życia na każdej płaszczyźnie, od politycznej po obyczajową. Komunizm dużo tu zmienił, a jeśli nie zmienił, to przynajmniej doprowadził wiele z tych norm do ich własnej karykatury. Życie codzienne było więc groteskowymgroteskowym melanżem „przedwojennych” zasad i tradycji – z tym, co zaczęto narzucać w postaci nowych obyczajów socjalistycznych. Mrożek temu właśnie zagadnieniu poświęcił pierwszych dwadzieścia lat swojej twórczości i stał się najwybitniejszym piewcą paranoi socjalizmu.
Źródło: Tadeusz Nyczek, Tańcząc tango, [w:] Dramat polski. Interpretacje. Część 2: Po roku 1918, red. Jan Ciechowicz, Zbigniew Majchrowski, Gdańsk 2001, s. 247.
Kim jest Edek, jeden z bohaterów Tanga?
Kwintesencją postawy ideowej i twórczej Mrożka jest, składające się z trzech aktów, Tango. Sztuka ta podsumowuje pierwszy okres dramatopisarski dramatopisarza. W utworze pojawia się siedem osób: Artur, jego rodzice – Eleonora i Stomil, Ala (narzeczona Artura), Babcia (Eugenia), Starszy Partner (Eugeniusz) oraz Partner z Wąsikiem, czyli Edek. Wszystkim tym bohaterom Mrożek nadał groteskowe wręcz rysy. Ten stan rzeczy objawia się chociażby w używanym przez część z nich języku, który charakteryzuje się prymitywizmem, rubasznościąrubasznością oraz „chamstwem”. Prym w wypowiadaniu niewyszukanych słów wiedzie Edek, jednostka niewykształcona, z natury prostacka, ale przebojowa i silna charakterologicznie. Jest on reprezentantem nowego, komunistycznego świata, który nie respektuje dawnych norm oraz obyczajów społecznych. Absurdalność i degrengoladę tej „nowej rzeczywistości” najpełniej obrazują szczątkowe zadania, jakie wypluwa z siebie Partner z Wąsikiem, pełne frazesów oraz rozbitych sensów. Dzięki bezwstydności oraz wulgarnej agresji Edek bardzo szybko zaczyna dominować nad pozostałymi postaciami dramatu, który rozgrywa się w mieszkaniu Stomila i Elenory.
Tańcząc tangoSocjalizm (komunizm) miał identyczne ambicje. Też bardzo chciał być „nowy”, pod każdym względem inny. Dom Stomila i Elenory jest więc figurą nie tylko awangardy artystycznej, ale i nowego stylu życia w socjalizmie. Z jednym ważnym zastrzeżeniem: ani Stomil, ani Eleonora nie są socjalistami czy komunistami, podobnie jak Tango nie jest sztuką o PRL‑u. Oni na swój dość bezmyślny sposób tylko pomogli socjalizmowi w osobie ponurego osobnika zwanego Edkiem […] Edek […] jest jak zaraza, która najskuteczniej szerzy się tam, gdzie twarde zasady uległy korozji i nic nie chroni odsłoniętego mechanizmu życia w bezładzie.
Źródło: Tadeusz Nyczek, Tańcząc tango, [w:] Dramat polski. Interpretacje. Część 2: Po roku 1918, red. Jan Ciechowicz, Zbigniew Majchrowski, Gdańsk 2001, s. 250.
Słownik
(fr. grotesque – dziwaczny, dziwaczność) – określenie szczególnego rodzaju komizmu, którego właściwością jest odrzucenie przyjętych zasad prawdopodobieństwa, prowadzące do powstania zdeformowanego obrazu rzeczywistości; charakterystyczne dla groteski jest współwystępowanie elementów tragizmu i komizmu, czy kontrastu, które służą celom satyrycznym lub parodystycznym; utwór literacki o elementach komicznie przejaskrawionych, nieprawdopodobnych, karykaturalnych
(łac. absurdus – niewłaściwy) – to, co jest odczuwalne jako niedorzeczne, pozbawione sensu, logiki. W tekstach dramatycznych absurd może być osiągany na różnych poziomach (np. w warstwie słownej, sytuacyjnej, charakterologicznej). W teatrze mówimy zwykle o absurdzie, gdy składniki przestawianej rzeczywistości nie mają uzasadnienia w kontekście dramatycznym, scenicznym lub ideowym