Tekst do ćwiczeń.

Zbigniew Herbert Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu

Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu
Wszystkie próby oddalenia
tak zwanego kielicha goryczy –
przez refleksję
opętańczą akcję na rzecz bezdomnych kotów
głęboki oddech
religię –
zawiodły

należy zgodzić się
pochylić łagodnie głowę
nie załamywać rąk
posługiwać się cierpieniem w miarę łagodnie
jak protezą
bez fałszywego wstydu
ale także bez pychy

nie wywijać kikutem
nad głowami innych
nie stukać białą laską
w okna sytych

pić wyciąg gorzkich ziół
ale nie do dna
zostawić przezornie
parę łyków na przyszłość

przyjąć
ale równocześnie
wyodrębnić w sobie
i jeśli to jest możliwe
stworzyć z materii cierpienia
rzecz albo osobę

grać
z nim
oczywiście
grać

bawić się z nim
bardzo ostrożnie
jak z chorym dzieckiem
wymuszając w końcu
głupimi sztuczkami
nikły
uśmiech

herb1 Źródło: Zbigniew Herbert, Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu, [w:] tegoż, Wiersze zebrane, oprac. R. Krynicki, Kraków, s. 376–377.
RGEZFKOKS8XVX1
Ćwiczenie 1
Dobierz do postaci poetyckiej nazwanej przez Zbigniewa Herberta Pan Cogito odpowiadające jej określenia spośród podanych. Dokończ zdanie:

Pan Cogito to człowiek myślący, ponieważ… Możliwe odpowiedzi: 1. ma głębokie poczucie moralności i etycznej odpowiedzialności., 2. reprezentuje świat wartości przestarzałych., 3. ma zawsze rację., 4. intelektualista, który komentuje rzeczywistość., 5. wątpiący, zadaje pytania i szuka odpowiedzi.
R1AN7L9VFH65P1
Ćwiczenie 2
Przyporządkuj opracowane na podstawie wiersza wnioski do pytań. Jakie refleksje o cierpieniu wynikają z wiersza? Możliwe odpowiedzi: 1. Przed cierpieniem nie ma ucieczki, dotyczy wszystkich ludzi i jest ponad czasem., 2. Cierpienie jest częścią naszego życia, trzeba się z nim oswoić, nauczyć się z nim trwać., 3. Częściowo w walce z cierpieniem pomagają religia, działalność filantropijna, medytacja., 4. O cierpieniu rozważa Pan Cogito, czyli Pan Myślę, jego mówienie jest refleksyjne. Kogo cierpienie dotyczy? Możliwe odpowiedzi: 1. Przed cierpieniem nie ma ucieczki, dotyczy wszystkich ludzi i jest ponad czasem., 2. Cierpienie jest częścią naszego życia, trzeba się z nim oswoić, nauczyć się z nim trwać., 3. Częściowo w walce z cierpieniem pomagają religia, działalność filantropijna, medytacja., 4. O cierpieniu rozważa Pan Cogito, czyli Pan Myślę, jego mówienie jest refleksyjne. Jak cierpienie postrzega poeta? Możliwe odpowiedzi: 1. Przed cierpieniem nie ma ucieczki, dotyczy wszystkich ludzi i jest ponad czasem., 2. Cierpienie jest częścią naszego życia, trzeba się z nim oswoić, nauczyć się z nim trwać., 3. Częściowo w walce z cierpieniem pomagają religia, działalność filantropijna, medytacja., 4. O cierpieniu rozważa Pan Cogito, czyli Pan Myślę, jego mówienie jest refleksyjne. Jak poeta mówi o cierpieniu? Możliwe odpowiedzi: 1. Przed cierpieniem nie ma ucieczki, dotyczy wszystkich ludzi i jest ponad czasem., 2. Cierpienie jest częścią naszego życia, trzeba się z nim oswoić, nauczyć się z nim trwać., 3. Częściowo w walce z cierpieniem pomagają religia, działalność filantropijna, medytacja., 4. O cierpieniu rozważa Pan Cogito, czyli Pan Myślę, jego mówienie jest refleksyjne.
1
Ćwiczenie 3

Rozważ na podstawie wiersza, jakie działania i postawy ludzkie stanowią namiastkę walki z cierpieniem.

ROTJ6DJ74KFZK
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 4

Na podstawie wiersza sformułuj rady, które mogłyby służyć człowiekowi w radzeniu sobie z cierpieniem.

R126HKMNPUO2R
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 5

Strofy trzecia i czwarta to poetycka próba przedstawienia protez cierpienia – fizycznych sposobów jego oswajania. Porównaj obrazowanie poetyckie z dziełem Pietera Bruegla Kalecy lub z innym, przedstawiającym cierpienie.

Strofy trzecia i czwarta to poetycka próba przedstawienia protez cierpienia – fizycznych sposobów jego oswajania. Porównaj obrazowanie poetyckie z opisem dzieła Pietera Bruegla Kalecy lub z innym, przedstawiającym cierpienie.

R1CMNLOM53BXV
Pieter Bruegel Starszy, Kalecy, 1568
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1H3KEROECBFR
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 6

Rozszyfruj metaforę kielich goryczy. W jakim celu została ona zastosowana w wierszu Zbigniewa Herberta? Porównaj ją z fragmentem pić wyciąg z gorzkich ziół.

RVDBAE516XGKB
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 7

Ustal, jak w wierszu zostały ukazane dwie postawy wobec cierpienia: pokora i bunt?

RAPDO6NQTCTNQ
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z wierszem Modlitwa Pana Cogito podróżnika. W wypowiedzi argumentacyjnej porównaj postawę poety wobec rzeczywistości w tym utworze oraz w wierszu Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu.

Zbigniew Herbert Modlitwa Pana Cogito podróżnika

Panie
dziękuję Ci że stworzyłeś świat piękny i bardzo różny

a także za to że pozwoliłeś mi w niewyczerpanej
dobroci Twojej być w miejscach które nie były
miejscami mojej codziennej udręki

– że nocą w Tarquinii leżałem na placu przy studni
i spiż rozkołysany obwieszczał z wieży Twój gniew
lub wybaczenie

a mały osioł na wyspie Korkyra śpiewał mi ze swoich
niepojętych miechów płuc melancholię
krajobrazu

i w brzydkim mieście Manchester odkryłem ludzi
dobrych i rozumnych

natura powtarzała swoje mądre tautologie: las był
lasem morze morzem skała skałą

gwiazdy krążyły i było jak być powinno – Iovis
omnia plena

– wybacz – że myślałem tylko o sobie gdy życie
innych okrutnie nieodwracalne krążyło wokół
mnie jak wielki astrologiczny zegar u świętego
Piotra w Beauvais

że byłem leniwy roztargniony zbyt ostrożny
w labiryntach i grotach

a także wybacz że nie walczyłem jak lord Byron
o szczęście ludów podbitych i oglądałem tylko
wschody księżyca i muzea

– dziękuję Ci że dzieła stworzone ku chwale Twojej
udzieliły mi cząstki swojej tajemnicy i w wielkiej
zarozumiałości pomyślałem że Ducio van Eyck
Bellini malowali także dla mnie

a także Akropol którego nigdy nie zrozumiałem do
końca cierpliwie odrywał przede mną okaleczone
ciało

– proszę Cię żebyś wynagrodził siwego staruszka
który nie proszony przyniósł mi owoce ze swego
ogrodu na spalonej słońcem ojczystej wyspie syna
Laertesa

a także Miss Helen z mglistej wysepki Mull na
Hebrydach za to że przyjęła mnie po grecku i prosiła
żeby w nocy zostawić w oknie wychodzącym na
Holy Iona zapaloną lampę aby światła ziemi
pozdrawiały się

a także tych wszystkich którzy wskazywali mi drogę
i mówili kato kyrie kato

i żebyś miał w swej opiece Mamę ze Spoleto
Spiridiona z Paxos dobrego studenta z Berlina który
wybawił mnie z opresji a potem nieoczekiwanie
spotkany w Arizonie wiózł mnie do Wielkiego
Kanionu który jest jak sto tysięcy katedr zwróconych
głową w dół

– pozwól o Panie abym nie myślał o moich
wodnistookich szarych niemądrych prześladowcach
kiedy słońce schodzi w Morze Jońskie prawdziwie
nieopisane

żebym rozumiał innych ludzi inne języki inne
cierpienia

a nade wszystko żebym był pokorny to znaczy ten
który pragnie źródła

dziękuję Ci Panie że stworzyłeś świat piękny i różny

a jeśli jest to Twoje uwodzenie jestem uwiedziony na
zawsze i bez wybaczenia

pod Źródło: Zbigniew Herbert, Modlitwa Pana Cogito podróżnika, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, oprac. R. Krynicki, wybór R. Krynicki, Kraków 2017, s. 201–202.
R225HJENKKCH4
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 9

Wybierz jeden z podanych tematów (od 1. do 4.) i napisz rozprawkę, która będzie liczyć minimum 300 słów. Odwołaj się lektury obowiązkowej, innego utworu literackiego i wybranych kontekstów.

  1. Pycha i wstyd to znaki bezradności, niezgody na to, kim się jest.

  2. Pycha pozornie nas wywyższa, wstyd pozornie poniża.

  3. Wobec cierpienia należy zachować cierpliwość.

  4. W życiu zwyciężają tylko cierpliwi.

RTSS3VLBP1BHV
(Uzupełnij).