Ilustracja interaktywna przedstawia schemat blokowy. Główne hasło schematu to symbolika biblijna. Od tego hasła odchodzi dziesięć bloków: liczby, litery, minerały i kamienie szlachetne, kolory, ciała niebieskie, uzbrojenie, budowle, zwierzęta, rośliny, figury. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Liczby. Zdjęcie przedstawia liczbę sześć. Tekst pod ilustracją: Dwa – ta liczba często występuje w Apokalipsie św. Jana; dwaj świadkowie prorokują, pojawiają się dwaj prorocy, dwa drzewa oliwne, dwa świeczniki. Tu może być symbolem symetrii albo ilości wystarczającej do działania;

Trzy – liczba święta; w judaizmie oznaczała świętość Boga; w chrześcijaństwie odnosi się ją do Trójcy Przenajświętszej; w Apokalipsie świat składa się z trzech elementów: nieba, ziemi i morza, pojawiają się trzy plagi (ogień, dym i siarka), które zabijają trzecią część ludzkości

Cztery – liczba związana ze światem materialnym i z kosmiczną całością (kierunki świata; pory roku; epoki w dziejach ludzkości: wiek złoty, srebrny, miedziany i żelazny; okresy w życiu jednostki: dzieciństwo, młodość, dojrzałość, starość; cztery rzeki w raju; cztery litery w imieniu Adam), ale też liczba ewangelii; Apokalipsa mówi o „czterech narożnikach ziemi”, czyli czterech stronach świata, oraz o czterech zwierzętach i czterech aniołach, którzy mogą rozciągnąć władzę nad światem;

Sześć – określa to, co zostało stworzone, a także ludzką niedoskonałość, sprzeniewierzanie się Bogu;

Siedem – liczba święta, oznaczająca pełnię, doskonałość; siedem wskazuje też na człowieka jako istotę złożoną z materii i ducha; siedem występuje w Apokalipsie najwięcej razy, gdyż jest to symbol Chrystusa i Boga; Baranek otrzymuje 7 darów, Chrystus posyła 7 listów do Kościołów, otwiera 7 pieczęci, Bóg poleca siedmiu aniołom, by zagrzmieli w 7 trąb;

Dziesięć – oznacza pełnię (10 przykazań, 10 plag egipskich), ale też ogół ziemskich spraw związanych z niepomyślnymi efektami, a także z działaniem sił związanych ze złem;

Dwanaście – liczba oznaczająca dopełnienie, np. 12 pokoleń Izraela, dwunastu starotestamentowych patriarchów, dwunastu apostołów, gwiazdy w koronie na głowie apokaliptycznej Niewiasty, dwunastu starców wokół tronu Bożego. Blok nr 2: Litery. Zdjęcie przedstawia płaskorzeźbę z dwoma aniołami i ornamentami, w które wpisana jest litera a. Tekst poniżej zdjęcia: Alfa – pierwsza litera alfabetu greckiego; oznacza początek, podstawę; w języku hebrajskim rozpoczyna np. imiona Adam, Abraham, Aaron;

Omega – ostatnia litera alfabetu greckiego; doskonałość wszystkich doskonałości. Blok nr 3: minerały i kamienie szlachetne. Zdjęcie przedstawia powierzchnię kamienia. Tekst poniżej zdjęcia:

Złoto – oznacza to, co najcenniejsze pod względem materialnym i duchowym (np. mądrość, przyjaźń); kolor złota symbolizował światło i przymioty Boga, ale złoto kojarzono też z chciwością;

Sól – znak trwałości, niezniszczalności; symbol wierności w dochowywaniu przymierza z Bogiem, ale też ufności człowieka w trwanie rzeczy materialnych i zapominanie o Bogu; rozsypywanie soli oznacza całkowite zniszczenie;

Diament – symbol odwagi, stałości i niezwyciężoności, ale może oznaczać też twardość serca i upór;

Srebro – czystość, jasność, prawdomówność, a także sam proces oczyszczania; w teologii chrześcijańskiej srebro łączono z Maryją;

Żelazo – siła, trwanie (w dobru i złu); mogło symbolizować odejście z drogi wyznaczonej przez Boga, a zarazem sąd i karę Boską;

Perła – oznacza to wszystko, co jest oderwane od sfery materialnej; królestwo Boże, tajemnica wcielenia – Jezusa jako Boga w ludzkim ciele; czystość, Blok nr 4: kolory. Zdjęcie przedstawia białe piórko. Pod zdjęciem tekst:

Biały – kolor doskonałej czystości, zwycięstwa i wiecznej chwały; niewinność, dziewictwo; radość, świąteczny nastrój. Biel jest barwą światła, to atrybut Boga oraz znak zmartwychwstania; w Apokalipsie pojawia się biały koń Słowa Bożego, Bóg zasiada na białym tronie, wybrani, którzy z doświadczeń wyszli zwycięsko, są odziani w śnieżnobiałe szaty. Ale trupia bladość koni, które pojawiają się po otwarciu pierwszej pieczęci, oznacza śmierć i zagładę;

Czarny – symbol nocy, zniszczenia, żałoby, śmierci, Szatana i grzechu. W Apokalipsie jest symbolem nieszczęścia i zagrożenia. Pojawiają się tu czarny koń klęski głodu i czarne słońce;

Purpurowy/Szkarłat – barwa święta, boska i królewska, symbol życia (krwi), a także gotowości przyjęcia śmierci męczeńskiej.
W Apokalipsie św. Jana kolory mają najczęściej znaczenie negatywne. Przeciwieństwem bieli jest czerwień, która tu jest symbolem ognia i rzezi. W starożytnym Rzymie purpura była także symbolem pychy, władzy i bogactwa. Nierządnica w Apokalipsie siedzi na Bestii przyobleczonej w purpurę i szkarłat, symbolizujące bogactwa nabyte krwią, brud nierządu;

Zielony – barwa symbolizująca naturę, a także nadzieję na miłosierdzie Boga;

Żółty – kojarzono go ze światłem, majestatem, bogactwem i potęgą, ale w tradycji utrwaliło się łączenie go z zazdrością i zdradą. Blok nr 5: Ciała Niebieskie. Zdjęcie przedstawia kosmos. Ukazana jest powierzchnia planety, mgławica i gwiazdy. Poniżej zdjęcia tekst:

Słońce – symbol Chrystusa (zmartwychwstałego) lub Kościoła

Księżyc – oznaczał zmienność człowieka, ale też Maryję lub Kościół, w których odbija się blask chwały Jezusa;

Gwiazda – symbol Jezusa (zwłaszcza gwiazda wschodząca), aniołów, Maryi, świętych.

Istnienie na nieboskłonie ciał niebieskich (Słońca, Księżyca, gwiazd) było symbolem stałej obecności i działania Boga, władcy natury. W Apokalipsie następuje seria wydarzeń, które mają wzbudzić przerażenie. Słońce staje się czarne. Księżyc jest krwawy. Gwiazdy spadają. Blok nr 6: Uzbrojenie. Zdjęcie przedstawia fragment fresku. Widnieje na nim postać skrzydlatego anioła z mieczem. Poniżej zdjęcia tekst

Miecz – wojna i śmierć; zniszczenie; słowo Boga; przenikliwość słowa;

Strzała – kara; wojna; przemijanie ludzkiego życia; słowo Boga; modlitwa;

Łuk – sprawiedliwość Boga; to, co przemijające i ziemskie; w ręku nieprzyjaciół oznaczał ukryte, przewrotne zamiary i moce grzechu;

Tarcza – opieka Boga; modlitwa; wiara. Blok nr 7: Budowle. Zdjęcie przedstawia niewielki kościół stojący na zielonej łące.

Świątynia – siedlisko zła (według Biblii pierwsze miasto założył Kain); królestwo Boże; Kościół jako wspólnota; niebo; w Biblii pojawia się wiele miast; niektóre mają swoją symbolikę, np. Rzym oznacza władzę, bogactwo, niemoralność, a Sodoma demoralizację. W Apokalipsie pojawia się miasto Har‑Maggedon, które jest symbolem klęski Szatana i ludzi na jego usługach;

Kolumna – sakrament; dar Ducha Świętego; apostoł; wybraniec Boga; Kościół; głosiciel wiary;

Tron – godność Boga jako władcy; niebo; anioł; Maryja, Blok nr 8: Zwierzęta. Obraz przedstawia Jezusa Chrystusa trzymającego w ramionach małą owieczkę.

Orzeł – symbol odradzania się, nieśmiertelności; znak grzesznika dążącego do nieba; Jezus Chrystus;

Pelikan – symbol Chrystusa karmiącego swą krwią wiernych; Eucharystia; Maryja;

Baran (baranek) – oznaka Jezusa oddającego życie za ludzi; pokora i uległość;

Koń – anioł; natura ludzka; dążenie do zwycięstwa; dążenie do nieba; duma;

Lew – Bóg; Jezus; królewska władza; szatan; czujność i siła; waleczność i odwaga; gniew;

Smok – potęga szatana; każdy, kto sprzeciwia się Bogu; uosobienie zła;

Biały koń pierwszego z jeźdźców Apokalipsy symbolizuje Chrystusa, który przemierza świat, zwiastując Dobrą Nowinę. W tym przypadku biały koń oznacza niewinność, zerwanie z grzechem, czystość. Łuk w ręku jeźdźca jest interpretowany jako Pismo Święte, którego głoszenie – jak ostre strzały – trafia prosto w serce. Drugi jeździec, na koniu barwy ognia, trzymający w ręku miecz, oznacza przelew krwi, przemoc, wojnę. Trzeci jeździec, na czarnym koniu, z wagą w ręku, symbolizuje śmierć i głód oraz zapowiada nieszczęścia. Czwartemu jeźdźcowi Śmierci, na trupio bladym koniu, towarzyszy Otchłań – personifikacja piekła; niesie śmierć i zagładę, Blok nr 9: Rośliny. Zdjęcie przedstawia drzewo oliwne z zielonymi owocami. Figa – grzech, zatwardziałość w czynieniu zła, ale także symbol działania Ducha Świętego;

Oliwka (owoc i gałązka) – symbol pokoju, pojednania i przebaczenia; drzewo oliwne oznaczało pełnię błogosławieństwa lub człowieka sprawiedliwego i mądrego;

Palma – pełnia łaski, męczeństwo, krzyż, wzniosłość i doskonałość; symbol ostatecznego zwycięstwa;

Winogrono (krzew winorośli) – symbol narodu wybranego lub Jezusa. Blok nr 10: Figury. Zdjęcie przedstawia obraz z tak zwanym okiem Boga. W równoramienny trójkąt wpisany jest rysunek ludzkiego oka.

Kula (koło) – symbol wieczności Boga; obraz nieśmiertelności;

Trójkąt – znak Trójcy Przenajświętszej;

Czworokąt (kwadrat) – symbolizował stabilność, trwałość, fundament; oznaczał też cnotę sprawiedliwości.

Ilustracja interaktywna prezentuje tryptyk. Centralny panel przedstawia Chrystusa ukazanego na złotym tle, siedzącego na złotej tęczy, ze stopami spoczywającymi na złotej sferze. Otacza go dwunastu apostołów, Dziewica Maryja oraz Jan Chrzciciel. Chrystus unosi prawą dłoń w geście błogosławieństwa, lewą zaś trzyma opuszczoną – gesty te odpowiadają ukazanej wyżej lilii zmiłowania oraz rozżarzonemu mieczowi sprawiedliwości. Nad nimi unoszą się czterej aniołowie, trzymający atrybuty męki Chrystusa – kolumnę, przy której został ubiczowany, krzyż i włócznię. Trzej kolejni aniołowie, ukazani nieco niżej, oraz czwarty (przeniesiony na prawy panel) dmą w trąby Apokalipsy. Na ziemi stoi postać ubrana w zbroję - to święty Archanioł Michał, stojący pośród rozległej równiny i oddzielający dusze błogosławione od potępionych przy użyciu wagi i pastorału. Te zbyt lekkie mogą się spodziewać najgorszego. Lewe skrzydło tryptyku (prawe od strony patrzącego) przedstawia dusze sprawiedliwych wstępujące przez wysoką bramę z wieżami do Królestwa Niebieskiego. Ludzie idą po schodach, są nadzy. Przed bramą wręczane są im szaty, które nosili za życia. Procesję prowadzi grupa znanych osobistości kościoła. Święty Piotr z kluczem w dłoni wita dusze sprawiedliwych na kryształowych schodach prowadzących ku niebiosom. Większość wskrzeszonych dusz została jednak osądzona surowo – widzimy je po prawej stronie (lewej od strony patrzącego), pędzone przez czarne, demoniczne postacie ku ogniom piekielnym w scenerii przypominającej krater wulkanu. Postacie są nagie. Wiele z nich ma uniesione do góry ręce. Na górze obrazu niektóre z dusz spadają. Po lewej stronie u góry jest postać anioła. Na dole potępieni leżą jeden na drugim. Na ich twarzach maluje się przerażenie. Prawe skrzydło przedstawia czeliście piekielne. Znajdują się w nim martwe, nagie ludzkie ciała leżące na stosie. W piekielną, palącą się czeluść wpadają kolejne ciała. Są grabione przez czarne diabły. Nad wszystkim unosi się postać skrzydlatego anioła grającego na torbie.

Ilustracja interaktywna przedstawia kilkuczęściowy obraz sądu ostatecznego. Składa się on z obrazu środkowego podzielonego na trzy części, z wysoką częścią środkową, a także z dwóch par skrzydeł ruchomych. Większe umieszczone są na dole i mniejsze zamykające górną część obrazu środkowego. Ołtarz zamknięty posiada kompozycję o dwóch poziomach. Dwie górne mniejsze części zawierają postacie po lewej archanioła Gabriela i po prawej stronie Maryi, zwracającej się w stronę archanioła. Za nią znajduje się ozdobny wazon z liliami. Poniżej dwie części przedstawiają dwóch świętych: przeszytego strzałą Sebastiana, przywiązanego do pnia drzewa oraz podpartego laską Antoniego, który trzymają w prawej ręce dzwonek. Świętych adoruje para fundatorów. To kobieta i mężczyzna w pozie modlitewnej, których malarz ukazał w skrajnych kwaterach. Przed nimi, na pulpitach leżą otwarte księgi modlitewne oraz towarzyszą im anioły trzymające herby. Centralną, największą część ołtarza zajmuje na górze ubrany w czerwone szaty Jezus Chrystus. Siedzi on na złocistym globie i łuku tęczy. Jezus wykonuje prawicą znak błogosławieństwa, lewicą gest potępienia grzechów. Na górnych skrzydłach ołtarza ukazane są dwie pary aniołów. Trzymają one Arma Christi – narzędzia męki Pańskiej. Pod Chrystusem ukazany jest Archanioł Michał w albie, w asyście czterech aniołów grających na trąbach. Archanioł ukazany jest przodem do widza, podobnie jak Chrystus. Archanioł trzyma w dłoniach wagę, na jej szalkach są ukazane postacie symbolizujące dusze zbawionych i potępionych. Boczne części ołtarza tworzą dwa rzędy świętych. W pobliżu Chrystusa klęczą Maria i Jan Ewangelista, za nimi apostołowie i na samym końcu czterej doktorzy Kościoła (po lewej święci Grzegorz, Hieronim, Augustyn i Ambroży) oraz trzy święte dziewice (Katarzyna, Barbara i Maria Magdalena). Na samym dole ołtarza ukazana została sfera ziemska. Ukazany jest krajobraz pełen pagórków. Są tu grupy postaci wychodzących z grobów, zaś na bocznych częściach ołtarza grupy zbawionych i potępionych. Z piekielnej ciemności buchają płomienie. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Biblijny Sąd Ostateczny stał się inspiracją dla wielu dzieł nie tylko literackich, ale także malarskich. Motywy apokaliptyczne pojawiają się w sztuce od wieków – twórcy młodopolscy, w tym Jan Kasprowicz, odwoływali się do wielowiekowej tradycji. Szczególne miejsce zajmuje w niej sztuka średniowieczna. Mozaika w bazylice na wyspie Torcello należy do najbardziej oryginalnych przedstawień Sądu Ostatecznego. Jeden z jej fragmentów przedstawia szatana o błękitnej skórze trzymającego w rękach Antychrysta. Niewielka postać młodego następcy szatana ma podniesioną dłoń w geście rozkazu wydawanego latającym wokół demonom. Od lewej strony kompozycję zamykają dwie monumentalne sylwetki aniołów strącających grzeszników w piekielne otchłanie. Obecność aniołów ma ukazywać wszechmoc Boga, którego władza sięga nawet do piekła. Ilustracja 1: Autor nieznany, Sąd ostateczny, mozaika w Bazylice Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny na Torcello (XII w.). Obraz przedstawia sąd ostateczny. Siedzący na tronie Szatan trzyma na kolanach Antychrysta. Wokół niego widoczne są liczne głowy ludzkie. Po lewej stronie dwa ogromne anioły, które włóczniami godzą ludzi. Źródło: Flickr, CC BY‑NC‑ND 2.0., autor: Jim Forest., 2. Sąd Ostateczny Michała Anioła zdobiący Kaplicę Sykstyńską w Watykanie nosi cechy typowe dla malarstwa renesansowego. Dobrze zbudowane, półnagie ciała zostały przedstawione z wielką dbałością o szczegóły. Fresk ma harmonijną kompozycję, której nie zaburzają nawet cierpiące, potępione dusze przedstawione w dolnej partii dzieła. Malowidło Michała Anioła wzbudzało liczne kontrowersje – począwszy od obecnej na nim nagości, a skończywszy na umieszczeniu na malowidle podobizn twarzy ówczesnych dostojników kościelnych. Ilustracja 2: Michał Anioł, Sąd Ostateczny, fresk z Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie (1536–1541). Obraz przedstawia sąd ostateczny namalowany na sklepieniu kościelnym. Źródło: domena publiczna., 3. Wizja angielskiego preromantyka Williama Blake’a należy do nietypowych przedstawień biblijnego Sądu Ostatecznego. Piekło i niebo nie zostały tu radykalnie oddzielone, trudno dostrzec między nimi wyraźną granicę. Ludzkie ciała zlewają się ze sobą, tworząc opływowe formy – tak jakby podróżowały z jednego miejsca w drugie, w nieskończonym kręgu. Cała kompozycja przypomina kształtem człowieka. Obraz Blake'a można powiązać z jego poglądami, według których dobro nie może istnieć bez zła. Obie kategorie wzajemnie się uzupełniają – ludzkość wznosząca się do rajskiej ekstazy, a następnie staczająca się w piekielną otchłań jest nierozdzielną jednością w ciele Zbawiciela.
Ilustracja 3: William Blake, Wizja Sądu Ostatecznego (1808). Obraz przedstawia sąd ostateczny. W centralnej części, na tronie stojącym na podwyższeniu Bóg. Otocza go wiele postaci, które próbują się do niego zbliżyć. Źródło: domena publiczna., 4. Obraz Petera von Corneliusa (1784–1867) przedstawia cztery tajemnicze postaci pojawiające się w Apokalipsie św. Jana – jeźdźców Apokalipsy. Tylko czwarty z nich jest w Biblii wymieniony z imienia – to Śmierć. Znaczenie pozostałych istot bywa różnie interpretowane, zazwyczaj przyjmuje się, że są to kolejno: Wojna, Zaraza i Głód. Jeźdźcy przynoszą na ziemię kataklizmy, sieją zniszczenie i wzniecają wojny. Chociaż są zaledwie jedną z wielu plag dotykających ludzkość, ich wizerunek stał się popularny w kulturze za sprawą obrazowego opisu. Zasiadają na koniach o różnych kolorach oraz dzierżą charakterystyczne atrybuty: pierwszy ma łuk, drugi trzyma wielki miecz, trzeci wagę. Śmierć nie jest związana z żadnym przedmiotem, lecz towarzyszy jej Otchłań (Ap 6, 1‑8). Na obrazie Corneliusa została przedstawiona z kosą.
Ilustracja 4: Peter von Cornelius, Jeźdźcy Apokalipsy (1497–1498), źródło: domena publiczna., 5. John Martin do klasycznego tematu malarstwa religijnego dodał niepokoje swoich czasów. Gwałtowna eksploatacja zasobów naturalnych, uprzemysłowienie, dewastacja środowiska i terenów wiejskich wpłynęły na wyobrażenie malarza o końcu świata. Na obrazie nie pojawiają się anioły ani demony, a zamiast ogni piekielnych widać straszliwe trzęsienie ziemi. Lawa wycieka z wnętrza planety, góry zapadają się, pogrążając w czeluściach tysiące bezbronnych ludzi. Opierając się na odkryciach naukowych, Martin stworzył dzieło poruszające umysły ówczesnych odbiorców, dla których obraz klęski żywiołowej był bardziej przekonujący niż fantastyczny wizerunek diabłów z rogami.
Ilustracja 5: John Martin, Wielki dzień Jego gniewu (1851–1853). Obraz przedstawia sąd ostateczny. W centralnej części mężczyzna jadący konno, który trzyma w uniesionych dłoniach miecz. Tuż obok niego postać męska jadąca konno trzymająca kosę. W tle trzeci i czwarty jeździec. Wokół nich kłębią się ludzie. Źródło: domena publiczna.