Ćwiczenie 1
RPJPHCSXXFHDX
Wskaż zdania, w których do wartościowania służą wyrazy zawierające emocje (emocjonalnie nacechowane). Sprawdź, czy takie połączenia są poprawne. Do wczoraj czytaliśmy lekturę. / Do wczoraj powinniśmy przeczytać lekturę. W sali rozmawiali ze sobą dyrektorzy, profesorowie i studenci. / W sali rozmawiali ze sobą dyrektory, profesory i studenty. Janek coś przed nami ukrywa. / Janek to kłamczuch. / Janek to kłamczuszek.
A to klops! / A to nieszczęście.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
R1VS8FBFJDE991
Podane gatunki wypowiedzi podziel na dwie grupy: takie, którym towarzyszy negatywne wartościowanie, oraz takie, którym towarzyszy pozytywne wartościowanie. Zachowania komunikacyjne, którym towarzyszy negatywne wartościowanie Możliwe odpowiedzi: 1. obmowa, 2. gratulacje, 3. porada, 4. obelga, 5. rada, 6. chwalenie się, 7. aprobata, 8. pochwała, 9. krytyka, 10. plotka, 11. toast, 12. życzenia, 13. skarga, 14. pozdrowienie, 15. przysięga, 16. zobowiązanie, 17. obietnica, 18. żart, 19. inwektywa, 20. manipulacja, 21. wątpliwość Zachowania komunikacyjne, którym towarzyszy pozytywne wartościowanie Możliwe odpowiedzi: 1. obmowa, 2. gratulacje, 3. porada, 4. obelga, 5. rada, 6. chwalenie się, 7. aprobata, 8. pochwała, 9. krytyka, 10. plotka, 11. toast, 12. życzenia, 13. skarga, 14. pozdrowienie, 15. przysięga, 16. zobowiązanie, 17. obietnica, 18. żart, 19. inwektywa, 20. manipulacja, 21. wątpliwość
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
R1FZROR7R9CA81
Dopasuj sytuacje komunikacyjne do ich charakteru oficjalnego lub nieoficjalnego. Sytuacje oficjalne Możliwe odpowiedzi: 1. Dwóch posłów – kolegów reprezentujących ten sam klub parlamentarny – rozmawiających ze sobą na korytarzu sejmowym., 2. Uczeń rozmawiający z nauczycielem na boisku szkolnym podczas przerwy., 3. Rozmowa w domu wnuczki z babcią, która pracuje w banku., 4. Domownicy przyjmujący księdza z wizytą duszpasterską., 5. Rozmowa w banku między kredytobiorcami a pracownikiem., 6. Rozmowa ucznia z sekretarką w szkole., 7. Rozmowa telefoniczna pomiędzy przedstawicielem handlowym a potencjalnym klientem., 8. Dyrektorka szkoły zwracająca się do jednego z nauczycieli na zebraniu rady pedagogicznej. Sytuacje nieoficjalne Możliwe odpowiedzi: 1. Dwóch posłów – kolegów reprezentujących ten sam klub parlamentarny – rozmawiających ze sobą na korytarzu sejmowym., 2. Uczeń rozmawiający z nauczycielem na boisku szkolnym podczas przerwy., 3. Rozmowa w domu wnuczki z babcią, która pracuje w banku., 4. Domownicy przyjmujący księdza z wizytą duszpasterską., 5. Rozmowa w banku między kredytobiorcami a pracownikiem., 6. Rozmowa ucznia z sekretarką w szkole., 7. Rozmowa telefoniczna pomiędzy przedstawicielem handlowym a potencjalnym klientem., 8. Dyrektorka szkoły zwracająca się do jednego z nauczycieli na zebraniu rady pedagogicznej.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RQBCTRVHBSF42
Wybierz wyrazy, które mogą zostać użyte wyłącznie w odmianie nieoficjalnej polszczyzny. Możliwe odpowiedzi: 1. facet, 2. fuks, 3. frywolny, 4. ceregiele, 5. sorry, 6. cherlacki, 7. chadzać, 8. esesman, 9. chałturzysta, 10. chachmęcić, 11. kobyła, 12. gadać, 13. dziabać, 14. dziobać, 15. Niemiec, 16. polak, 17. gadżet, 18. łapownictwo, 19. łapówkarz, 20. łapu‑capu, 21. mścić się, 22. naciągacz, 23. nazista, 24. nękać, 25. odpłatny
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1819CTOG84FG1
Do wyrazów należących do odmiany oficjalnej języka dopasuj drugi człon – odpowiednik reprezentujący wariant nieoficjalny. Przykład: bałagan – bajzel. głowa Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb przebiegły Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb toaleta Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb ksiądz Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb oszustwo Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb pochlebca Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb uczyć się Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb denerwować się Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb niesympatyczny Możliwe odpowiedzi: 1. przekręt, 2. wpieniać się, 3. wredny, 4. cwany, 5. wkuwać, 6. kibel, 7. lizus, 8. klecha, 9. łeb
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6

W utworze Mirona Białoszewskiego wskaż elementy potoczne. Wymień innych pisarzy lub poetów chętnie posługują się kolokwializmami. Wyjaśnij, jaki jest cel tego zabiegu.

Co pani
zwariowała
na suficie
i pupu - ku
i pupu - ku

CART1 Źródło: Miron Białoszewski, Przesłuchy, [w:] tegoż, Wiersze wybrane i dobrane, Warszawa 1980, s. 81.

RU4V7EK9ORDMV
(Uzupełnij).
RSTBZ2K55XJG9
Ćwiczenie 7
W poniższych zdaniach wskaż formy, które lepiej pasują do kontekstu. Panie prezesie, czy zrobić panu kawę z mlekiem mleczkiem?

W dzisiejszym programie motoryzacyjnym porozmawiamy o samochodzikach samochodach.

Jasiu, zaprezentuj wierszyk wierszydło.

Azorku, bierzemy piłeczkę i idziemy na spacer spacerek.
Ćwiczenie 8

Wypisz jak najwięcej nazw zwierząt, których znaczenie metaforyczne charakteryzuje się zabarwieniem emocjonalnym, np. małpa w znaczeniu przenośnym ma nacechowanie obraźliwe – tak mówimy z niechęcią o niesympatycznej kobiecie.

RFKEAXN3SRGN4
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 9

W podanych zwrotach wymień rzeczownik na inny tak, by ekspresywne połączenia językowe zamienić na neutralne, np. kapuściana głowakapuściana dieta.

ptasi móżdżek, wilczy apetyt, kreci wzrok, słomiany zapał, owczy pęd

R1BOMNDAX7EGU
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 10

Usprawiedliwienie, skarga, reklamacja to gatunki reprezentujące styl urzędowy. Niedopuszczalne są w nich wyrazy nacechowane emocjonalnie i słownictwo nieoficjalne. W podanych tekstach wskaż tego typu wyrazy i zastąp je słowami oficjalnymi lub neutralnymi.

R97QKTN5565P11
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.
R17AQGXDN969G1
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.
R1S6VSX5MOEFQ1
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10

Napisz usprawiedliwienie nieobecności w szkole.

R56G2SMA635X1
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 11

Podane wyrazy o nacechowaniu książkowym lub oficjalnym zamień na takie, których użyjesz w codziennej, swobodnej komunikacji.

adekwatny, ambiwalentny, atrybut, asortyment, aspekt, efektywny, kolegialny, komponent, korelować, obligatoryjny, permanentnie, posiadać, prominentny, serwować, spektakularny

RSSAE7XG439QA
(Uzupełnij).