GramatykagramatykaGramatyka historyczna języka polskiego to dziedzina językoznawstwajęzykoznawstwojęzykoznawstwa, która zajmuje się badaniem zmian, jakie zachodziły w języku polskim na przestrzeni wieków. Zmiany te dotyczą systemów:

• fonetycznego, obejmującego badania dźwięków polskiej mowy;

• słowotwórczego, zajmującego się powstawaniem wyrazów;

• fleksyjnego, analizującego odmianę wyrazów;

• składniowego, badającego budowę wypowiedzeń.

Fleksja to odmiana wyrazów za pomocą tzw. końcówek fleksyjnych. W językach o szyku względnie swobodnym, a do takich zalicza się polszczyzna, fleksja jest niezbędna do wyrażania relacji składniowych w zdaniu.

Istnieją języki, w których funkcje wyrazów w zdaniu są oddawane poprzez szykszykszyk. Takim językiem jest np. angielski. W języku angielskim nie ma fleksjifleksjafleksji, czyli odmiany wyrazów. 

R1VQRLN73L6J81

Zdjęcie przedstawia wieczne pióro i stojący obok niego niewielki kałamarz z atramentem.

Języki słowiańskie należą do grupy języków fleksyjnych; relacje między elementami zdania są wyrażane za pomocą morfemówmorfemmorfemów fleksyjnych. Morfemy te wskazują, czy dany wyraz w zdaniu pełni funkcję podmiotu (mianownik), dopełnienia (biernik, celownik), przydawkiprzydawkaprzydawki (końcówki przymiotnikowe) itd.

Także odmiana czasownika jest w polszczyźnie istotna. Podczas gdy w języku angielskim funkcję osoby przejmuje zaimek (I read, you read), w języku polskim ta rola jest przypisana czasownika.

Czas teraźniejszy:

1. robi‑ę 1. robi‑my

2. robi‑sz 2. robi‑cie

3. robi‑ø 3. robi‑ą

Czas przeszły:

1. robił‑e-m/robił‑a-m/(robił‑o-m) 1. robil‑i-śmy/robił‑y-śmy

2. robił‑e-ś/robił‑a-ś/(robił‑o-ś) 2. robil‑i-ście/robił‑y-ście

3. robił‑ø/robił‑a/robił‑o 3. robil‑i/robił‑y

Czasownik w czasie teraźniejszym nie wyraża rodzaju; odmienia się tylko przez osoby i liczby, oddawane odpowiednimi morfemami fleksyjnymi. W czasie przeszłym i trybie przypuszczającym dochodzi jeszcze rodzaj, wyrażany morfemem poprzedzającym końcówkę fleksyjną, np. w liczbie pojedynczej dla rodzaju męskiego -ø-, tzw. zero morfologiczne (zrobił, zrobiłby); dla rodzaju żeńskiego -a- (zrobiła, zrobiłaby); dla rodzaju nijakiego -o- (zrobiło, zrobiłoby). Wydzielaniem i opisem funkcji morfemów zajmuje się dyscyplina nazywana morfologiąmorfologiamorfologią.

W języku prasłowiańskim przymiotniki odmieniały się tak jak rzeczowniki. Tutaj także pojawił się problem interpretacji, ponieważ dana forma mogła być interpretowana albo jako rzeczownik, albo jako przymiotnik. Z czasem ta równość formalna została usunięta poprzez powstanie tzw. odmiany zaimkowej przymiotnika (dobrego jak jego, dobrą jak ją itd.), która wyparła starą odmianę prostą. Dziś to właśnie końcówki fleksyjne przymiotnika pozwalają stwierdzić, że mamy do czynienia właśnie z przymiotnikiem, który w zdaniu pełni funkcję przydawki.

Słownik