Tristan i Izolda, Romeo i Julia, Don Kichot i Dulcynea, Werter i Lotta – to przykłady bohaterów literackich, których miłosne historie na trwałe zapisały się w kanonie literatury światowej. Legendą owiana jest również znajomość Laury i Francesca Petrarki. Czy ukochana poety istniała naprawdę? A może była tylko tworem jego poetyckiej wyobraźni? Do dziś nie udzielono jednoznacznych odpowiedzi na te pytania. Jedno jest jednak pewne: dzięki sonetom Laura i Petrarka stali się jedną z najbardziej znanych par literackich kochanków.

O autorze

RS1FSNGKVQUD71

Rycina przedstawia portret mężczyzny - Petrarki. Mężczyzna ma na głowie wieniec laurowy. W dłoni trzyma książkę.

Francesco Petrarka (1304‒1374) – humanista i poeta. Uznaje się go za pierwszego pisarza renesansu. Świadomie określał średniowiecze „czasem ciemnoty” i „mrokiem”. Odkrył i przygotował do druku rękopisy Cycerona oraz rzymskiego historyka Tytusa Liwiusza. Można więc powiedzieć, że był – tuż obok Dantego – inicjatorem przełomu intelektualnego renesansu. W języku łacińskim pisał dzieła filozoficzne, historyczne, religijne. Sławę u potomnych przyniosła Petrarce jednak nie działalność filologiczna, ale wiersze miłosne poświęcone tajemniczej kobiecie o imieniu Laura.

Petrarka często łączył miłość i śmierć. Śmierć przecież zabrała mu ukochaną,
ale z drugiej strony – dawała szansę na połączenie się z nią. Platoniczne uczucie, w którym łączą się tylko serca, może spełnić się wyłącznie w zaświatach – w niebie, do którego Laura trafiła.

Kim była Laura

R1X68GH5FS6AC1

Na obrazie znajduje się Laura. Ma jasne, kręcone włosy. Jej oczy są brązowe. Na głowie ma biały czepek ozdobiony drogimi kamieniami. Jest ubrana w białą sukienkę ze złotym ornamentem roślinnym. Na szyi ma perłowe korale. Rumieni się delikatnie. Usta są pomalowane na czerwono.

Kim była kobieta ujrzana przez Francesca Petrarkę? Czy Laura istniała naprawdę? Na te pytania nie ma zgodnej odpowiedzi.
Niektórzy uważają, że Laura to postać wyłącznie literacka. Dzień, w którym Petrarka miał ją poznać, czyli Wielki Piątek, jest tak symboliczny, że już to budziło wątpliwość. Giovanni Boccaccio, przyjaciel Petrarki, przekonywał, że ta kobieta istniała wyłącznie w poezji. Petrarka miał jakąś muzę dla swej twórczości. Trwają jednak spory, jak naprawdę się nazywała.

O zbiorze pieśni lirycznych Petrarki

Historie miłosne najczęściej się nam kojarzą z formą powieściową, ponieważ fabuła i narracja pozwalają łatwo przedstawić rozwój uczucia i związanych z nim zdarzeń. Epika fabularna jest także doskonałym środkiem do prezentacji bohaterów i relacji między nimi. Poezja liryczna natomiast w powszechnym odbiorze kojarzy się z formami drobnymi, z subiektywizmemsubiektywizmsubiektywizmem, i chociaż jest stworzona do wyrażania uczuć, to jej celem jest oddanie ulotności opisywanych wrażeń i odczuć. Zbiór poetycki Francesca Petrarki (1304–1374) Il canzoniere (wł. ‘zbiór pieśni lirycznych’; czytaj: il kanconiere) pokazjuje, jak można połączyć opowieść o dziejach miłości z ulotną formą poetycką.

R82ESNLKJH1KF

Ilustracja przedstawia stronę tytułową wydania sonetów Petrarki, która jest ozdobiona ornamentem, na który składają się kwiaty, małe zwierzęta i nagie dzieci. Ornament tworzy ramę, opasując tekst dookoła. Na górze, na granatowym tle znajduje się napis w języku włoskim: Incominicano li sonet ti et canzone de lo ele gantissimo poeta mes Francesco Petrarcha. Pod nim inicjał litery V, w którą wpisana jest postać poety w wieńcu laurowym. Obok i pod inicjałem znajduje się tekst pisany w języku włoskim.

R1EZTD5T7Q8CV

Ilustracja przedstawia stronę w języku włoskim. Na górze znajduje się wąski pasek z motywami roślinnymi. Tekst rozpoczyna inicjał litery V. Tekst po bokach otoczony jest dwoma wąskimi paskami, wyglądającymi jak pień palmy. Na dole kartki znajduje się szeroki pas, na którym namalowano dwie postacie podobne do tyfona, mają rybie, wijące się ogony i są skierowane do siebie. Postać z prawej strony trzyma w ręku flagę, postać z lewej strony trzyma kosz z roślinami. Między nimi znajduje się kształt przypominający serce, przedzielony na pół.

Francesco Petrarka stworzył cykl Drobnych wierszy włoskich (łac. Rerum vulgarium fragmenta), które znane są jako Sonety do Laury. Jest ich 366. Pierwsza część pt. Wiersze ku czci Laury żywej składa się z 263 liryków, zaś druga — Wiersze ku czci Laury umarłej — ze 103.

Najsłynniejsze są sonetysonetsonety (317), niemniej w tomie znalazły się również kanconykanconkancony, sestynysestynasestyny, madrygałymadrygałmadrygały i balladyballadaballady.

Wykreował w nich obraz kobiety o delikatnej urodzie (wł. donna angelicatadonna angelicatadonna angelicata — pani anielska) oraz zapoczątkował styl tworzenia poezji miłosnej, który od jego nazwiska nazywa się petrarkizmem.

Wpływ Petrarki na renesansową twórczość

Il canzoniere wpisuje się w średniowieczną – obecną zwłaszcza w kulturze włoskiej i prowansalskiej – tradycję poezji miłosnej, której głównym tematem było nieodwzajemnione uczucie do nieosiągalnej (zamężnej lub należącej do wyższej sfery) kobiety. Zarazem jednak Petrarka dokonuje czegoś, co nie udało się żadnemu z wcześniejszych poetów – tworzy wzorzec opisu ukochanej i uczuć do niej, który z niewielkimi zmianami przetrwa praktycznie do przełomu XIX i XX wieku.

Epoką, na którą szczególnie oddziałała twórczość Petrarki, był renesans.

R5EBPDMN3XM8J1

Zdjęcie przedstawia marmurowy pomnik mężczyzny. Mężczyzna spogląda w górę. Ma lekko uniesioną prawą rękę, a w lewej dłoni trzyma kawałek papieru.

Ukształtowany pod wpływem Petrarki typ poezji miłosnej, obok uniesień i namiętności wyraża spokój i łagodność, a jednocześnie odznacza się wielką wnikliwością, subtelnością i delikatnością opisu uczuć. Petrarka był człowiekiem z przełomu epok – stylem literackim przynależnym jeszcze do średniowiecza, zainteresowaniami i poglądami wybiegającym ku renesansowi, który niebawem miał się narodzić w Italii.

Wszechstronnie wykształcony, pełnił rozliczne funkcje dyplomatyczne i podróżował wiele po Europie. Przyjaźnił się z wielkimi swojej epoki, na przykład z Boccacciem. Równocześnie miał opinię odludka, nazywany był czasem Samotnikiem z Wokluzy (fr. Vaucluse). W listach z tego okresu pisał nierzadko, iż od towarzystwa ludzi woli towarzystwo książek. Pragnął zostać najwybitniejszym poetą łacińskim Włoch. Jego ambicją było prześcignięcie sławą poetycką Dantego, którego Boskiej komedii zbytnio nie poważał, ponieważ była napisana w lokalnym języku toskańskim (jeden z dialektów włoskiego, z którego rozwinął się literacki język Włochów), a nie po łacinie. Jakby na ironię łacińskie dzieła Petrarki są dziś znane niemal wyłącznie specjalistom, podczas gdy nieśmiertelną sławę zapewnił mu pisany właśnie w języku toskańskim zbiór poetycki Il canzoniere, który on sam w listach określał mianem „nieistotnych drobiazgów”.

Słownik